Dag van de Arbeid: verschil tussen versies
Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Infobox feestdag | naam = Dag van de Arbeid | afbeelding = 1majmumbai.jpg | andere_namen = | gevierd_in = Internationaal | type = Socialisme | aanleiding = Viering van de arbeidersbeweging | belangrijkheid = Wereldwijd | datum = 1 mei | ingesteld = 1890 | afgeschaft = | verwant = }} De '''Dag van de Arbeid''' (in België ook '''Feest van de Arbeid''' genoemd) is een feestdag van de socialistische, communistische en […' |
|||
| Regel 29: | Regel 29: | ||
Bij het eerste congres van de [[Tweede Internationale]] in 1889 werd besloten om op 1 mei 1890 een internationale strijddag voor de achturige werkdag te organiseren. Dit plan was bedacht door de [[Verenigde Staten|Amerikaanse]] [[vakbond]] [[American Federation of Labor and Congress of Industrial Organizations|American Federation of Labour]] (AFL). De vakbond AFL organiseerde eerder op 1 mei een nationale actiedag, waarbij een sector staakte terwijl andere sectoren de [[stakingskas]] aanvulden om de stakers door te betalen tijdens de [[staking]]. <ref>[https://libcom.org/files/A%20History%20of%20Socialist%20Thought%203-1_0.pdf G.D.H. Cole: ''Socialist Thought: Volume 3: The second international 1889-1914''; 1956. Deel A; hoofdstuk 1.]</ref> | Bij het eerste congres van de [[Tweede Internationale]] in 1889 werd besloten om op 1 mei 1890 een internationale strijddag voor de achturige werkdag te organiseren. Dit plan was bedacht door de [[Verenigde Staten|Amerikaanse]] [[vakbond]] [[American Federation of Labor and Congress of Industrial Organizations|American Federation of Labour]] (AFL). De vakbond AFL organiseerde eerder op 1 mei een nationale actiedag, waarbij een sector staakte terwijl andere sectoren de [[stakingskas]] aanvulden om de stakers door te betalen tijdens de [[staking]]. <ref>[https://libcom.org/files/A%20History%20of%20Socialist%20Thought%203-1_0.pdf G.D.H. Cole: ''Socialist Thought: Volume 3: The second international 1889-1914''; 1956. Deel A; hoofdstuk 1.]</ref> | ||
Op 1 mei 1890 werd de eerste internationale Dag van de Arbeid gevierd met grote demonstraties voor de achturige werkdag in verschillende landen, zoals in [[Frankrijk]], [[Oostenrijk-Hongarije]], [[Italië]], [[Spanje]], [[België]], [[Nederland]], [[Denemarken]], [[Noorwegen]], [[Zweden]] en de [[Verenigde Staten]]. De [[Verenigd Koninkrijk|Britten]] organiseerden op de eerste zondag van mei een grote bijeenkomst. In sommige Italiaanse, Spaanse en Franse steden kwam het tot gevechten tegen de politie. Alleen in de Verenigde Staten had de staking direct succes, waar de timmerlieden in sommige deelstaten de achturige werkdag verkregen, terwijl in sommige andere vakgebieden een negenurige werkdag werd ingevoerd. <ref> | Op 1 mei 1890 werd de eerste internationale Dag van de Arbeid gevierd met grote demonstraties voor de achturige werkdag in verschillende landen, zoals in [[Frankrijk]], [[Oostenrijk-Hongarije]], [[Italië]], [[Spanje]], [[België]], [[Nederland]], [[Denemarken]], [[Noorwegen]], [[Zweden]] en de [[Verenigde Staten]]. De [[Verenigd Koninkrijk|Britten]] organiseerden op de eerste zondag van mei een grote bijeenkomst. In sommige Italiaanse, Spaanse en Franse steden kwam het tot gevechten tegen de politie. Alleen in de Verenigde Staten had de staking direct succes, waar de timmerlieden in sommige deelstaten de achturige werkdag verkregen, terwijl in sommige andere vakgebieden een negenurige werkdag werd ingevoerd. <ref>[https://libcom.org/files/A%20History%20of%20Socialist%20Thought%203-1_0.pdf G.D.H. Cole: Socialist Thought: Volume 3: The second international 1889-1914; 1956. Deel A; hoofdstuk 1.] | ||
Op het congres van de Tweede Internationale van 1891 werd besloten om van de Dag van de Arbeid een jaarlijkse traditie te maken. Op het congres van 1891 probeerden de Duitse [[marxisme|marxisten]] en de Britten om de Internationale Dag van de Arbeid te verplaatsen naar de eerste zondag van mei, maar deze resolutie kreeg geen meerderheid. De Fransen waren tegen de verplaatsing naar zondag, omdat ze dit zagen als een overgave. Dit komt door [[Schietpartij in Fourmies|het bloedbad]] in de Franse stad [[Fourmies]], waarbij soldaten op de ongewapende demonstrerende menigte schoten en daarbij tien mensen doodschoten. Volgens het congres waren er drie hoofddoelen:<ref | Op het congres van de Tweede Internationale van 1891 werd besloten om van de Dag van de Arbeid een jaarlijkse traditie te maken. Op het congres van 1891 probeerden de Duitse [[marxisme|marxisten]] en de Britten om de Internationale Dag van de Arbeid te verplaatsen naar de eerste zondag van mei, maar deze resolutie kreeg geen meerderheid. De Fransen waren tegen de verplaatsing naar zondag, omdat ze dit zagen als een overgave. Dit komt door [[Schietpartij in Fourmies|het bloedbad]] in de Franse stad [[Fourmies]], waarbij soldaten op de ongewapende demonstrerende menigte schoten en daarbij tien mensen doodschoten. Volgens het congres waren er drie hoofddoelen:<ref>[https://libcom.org/files/A%20History%20of%20Socialist%20Thought%203-1_0.pdf G.D.H. Cole: ''Socialist Thought: Volume 3: The second international 1889-1914''; 1956. Deel A; hoofdstuk 1.]</ref> | ||
* Strijd voor de achturige werkdag; | * Strijd voor de achturige werkdag; | ||
* Pleiten voor andere arbeidsrechten; | * Pleiten voor andere arbeidsrechten; | ||
Versie van 24 mrt 2026 11:56
| Dag van de Arbeid | ||
|---|---|---|
| Dag van de Arbeid | ||
| Gevierd in | Internationaal | |
| Aanleiding | Viering van de arbeidersbeweging | |
| Type | Socialisme | |
| Belangrijkheid | Wereldwijd | |
| Datum | 1 mei | |
| Ingesteld in | 1890 | |
De Dag van de Arbeid (in België ook Feest van de Arbeid genoemd) is een feestdag van de socialistische, communistische en anarchistische arbeidersbeweging. De dag vindt in Nederland, België, Aruba, Curaçao, Duitsland en Suriname elk jaar op 1 mei plaats. Andere landen wijken soms af van deze datum. In Europa is 1 mei in bijna alle landen een officiële feestdag, op een paar landen na waaronder Nederland. Katholieken vieren op deze dag het feest van Sint-Jozef als arbeider.
Geschiedenis
Algemeen
Aan de 1 meiviering als viering van de arbeidersbeweging ligt de invoering van de achturige werkdag ten grondslag. De eis om slechts acht uur per dag te hoeven werken werd in de 15e en 16e eeuw veelvuldig onder de Engelse ambachtslieden gehoord.
Bij het eerste congres van de Tweede Internationale in 1889 werd besloten om op 1 mei 1890 een internationale strijddag voor de achturige werkdag te organiseren. Dit plan was bedacht door de Amerikaanse vakbond American Federation of Labour (AFL). De vakbond AFL organiseerde eerder op 1 mei een nationale actiedag, waarbij een sector staakte terwijl andere sectoren de stakingskas aanvulden om de stakers door te betalen tijdens de staking. [1]
Op 1 mei 1890 werd de eerste internationale Dag van de Arbeid gevierd met grote demonstraties voor de achturige werkdag in verschillende landen, zoals in Frankrijk, Oostenrijk-Hongarije, Italië, Spanje, België, Nederland, Denemarken, Noorwegen, Zweden en de Verenigde Staten. De Britten organiseerden op de eerste zondag van mei een grote bijeenkomst. In sommige Italiaanse, Spaanse en Franse steden kwam het tot gevechten tegen de politie. Alleen in de Verenigde Staten had de staking direct succes, waar de timmerlieden in sommige deelstaten de achturige werkdag verkregen, terwijl in sommige andere vakgebieden een negenurige werkdag werd ingevoerd. Citefout: Na het label <ref> ontbreekt het afsluitende label </ref>
- Strijd voor de achturige werkdag;
- Pleiten voor andere arbeidsrechten;
- Voor het behoud van vrede.
Bij vieringen op 1 mei wordt nog vaak het strijdlied De Internationale ten gehore gebracht.
Groot-Brittannië
De sociaal bewogen ondernemer Robert Owen pleitte er in 1817 in Engeland voor om in werkplaatsen en fabrieken de achturige werkdag in te voeren. Hij beargumenteerde zijn eis door erop te wijzen dat acht uur werk en een goede organisatie van de arbeid een overvloed aan rijkdom voor allen kon scheppen en de nieuwste ontwikkelingen op technisch en chemisch gebied het niet meer noodzakelijk zouden maken om langer te werken dan acht uur.
Australië en de Verenigde Staten
In Melbourne werden op 18 februari 1856 door werknemers en werkgevers voor het eerst overeengekomen de arbeidsdag te beperken tot acht uur, nadat bouwvakarbeiders het werk neer hadden gelegd. In 1864 werd in Boston de "Workingsmen's Convention" gesticht, waar Ira Steward pleitte voor een bij wet te regelen achturendag.
In 1882 wilde in New York de Central Labor Union aan het eind van de zomer een demonstratieve optocht met aansluitende picknick houden voor arbeidstijdverkorting. Geen bedrijf of instantie wilde echter zijn personeel een vrije dag geven, en daarom zag de bond zich genoodzaakt een staking uit te roepen voor de eerste maandag van september. In 1887 werd deze "Labour Day" voor het eerst erkend door de staten Oregon, Colorado, Massachusetts, New York and New Jersey. In 1894 gaf president Cleveland ook het personeel van de federale overheid een vrije dag.
In november 1884 nam de American Federation of Labour (AFL) een resolutie aan, waarin zij ervoor pleitte om vanaf 1 mei 1886 de wettelijke achturendag ingevoerd te krijgen. De keuze voor 1 mei was ingegeven door het feit dat in Noord-Amerika op die datum werd verhuisd en de arbeidscontracten op die datum vernieuwd werden (moving day).Citefout: Na het label <ref> ontbreekt het afsluitende label </ref>
In veel landen (onder andere België en Frankrijk) is 1 mei een doorbetaalde vrije dag. In Nederland geldt dit in het algemeen niet voor arbeiders, maar wel voor een kleine groep ambtenaren, banken en beurshandelaren. Ook werknemers van vakbonden zijn op deze dag vrij.
De grondtoon van de Dag van de Arbeid is het gevoel van internationale verbondenheid.
In België worden in een aantal steden optochten gehouden, voorafgegaan door speeches. Politici van Vooruit en PVDA, militanten van de socialistische vakbond ABVV en de socialistische mutualiteit Solidaris zijn vertegenwoordigd.
Literatuur
- Ger Harmsen & Luchien Karsten: '1 Meivieringen in Nederland (1890-1940)'. In: Bulletin Nederlandse Arbeidersbeweging, nr. 7, september 1985.
- Jan Gielkens, Ger Harmsen & Luchien Karsten: Een dag is 't van vreugde, een dag is 't van strijd. Geïllustreerde geschiedenis van 1 mei in Nederland. Amsterdam. Stichting Beheer IISG. 1990.
- Denise De Weerdt: 100 Jaar 1 mei. De geschiedenis van een strijddag. Antwerpen, Archief en Museum voor het Vlaamse Cultuurleven, 1990.
- Roy Judge: May Day in England. An Introductory Bibliography. London, Vaughan Williams Memorial Library, 1996.
Externe links
<span class="mwt-editable mwt-comment" id="R1774395546384" " draggable="false" contenteditable="true"> LET OP: de SLASH vóór "geschiedenis" is wél juist, dat is de naam van het digitale kanaal van de vpro; "/geschiedenis"
- /Geschiedenis Nieuws: 1 mei: Dag van de Arbeid (gearchiveerd)
- (Engels) 1886: The Haymarket Martyrs and Mayday<span class="mwt-editable mwt-comment" id="R1774348908876" " draggable="false" contenteditable="true"> Archieflink: https://web.archive.org/web/20060329211053/http://www.libcom.org/history/articles/mayday-haymarket-martyrs/
- (Engels) Haymarket and mayday
