Proces tegen Jezus

Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: Bestand is zoek

Matthias Stom: Christus bij Kajafas (ca. 1630)

Het proces tegen Jezus of verhoor van Jezus is een centrale gebeurtenis in het christendom en vormt een onderdeel van de passie van Jezus. Het verhaal vindt plaats kort na het laatste avondmaal dat Jezus hield met zijn apostelen en de arrestatie van Jezus. Het proces tegen Jezus ging volgens het Nieuwe Testament over de vraag of hij de messias (Latijn: christus) was, dan wel de "Zoon van God". Hij werd veroordeeld tot de doodstraf, eerst door het Sanhedrin en daarna de Romeinse prefect Pontius Pilatus.

De verloochening van Petrus vond plaats tijdens het proces tegen Jezus. Het verhaal over het proces wordt gevolgd door de verhalen over de kruisweg en de dood en herrijzenis van Christus.

Zoals geldt voor alle verhalen over Jezus wordt er een verschil gemaakt tussen de religieuze betekenis in het christendom en in historische zin. De eerste betekenis wordt vooral bepaald in de theologie. De historische interpretratie valt binnen de zoektocht naar de historische Jezus, door historici die gebruik maken van de historisch-kritische methode. Daarin is de consensus dat naar alle waarschijnlijkheid Pilatus Kajafas' aanklacht ontving, Jezus liet geselen en hem kort ondervroeg. Toen de antwoorden niet bevredigend waren, stuurde hij hem naar het kruis zonder er verder over te hoeven nadenken.

Bronnen en synthese

Het verhaal komt in alle vier canonieke evangeliën (Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes) voor. De verhaallijnen zijn grotendeels hetzelfde, maar de vier verslagen spreken elkaar tegen met betrekking tot de settings, de personages, de handelingen en de chronologie. Ook vertonen de evangeliën afwijkende intermezzi dan wel plot-twists.

Proces bij Kajafas of Annas

Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: Bestand is zoek

Jezus in het huis van Annas - (Madrazo 1803)

Alle evangeliën zeggen dat Jezus na zijn arrestatie werd meegevoerd naar een vergadering van Joodse religieuze en wellicht ook seculiere leiders, die in Matteüs en Marcus het Sanhedrin genoemd wordt (vergelijk Johannes 11:47). Marcus en Matteüs zeggen dat dit plaatsvond bij het huis dan wel paleis van de officiële hogepriester Kajafas, Johannes zegt dat dit plaatsvond bij het paleis van diens schoonvader Annas, die de vorige hogepriester was maar nog steeds veel informele autoriteit uitoefende. Lucas noemt geen namen van hogepriesters.

Alle evangeliën vermelden dat de verloochening van Petrus geschiedde tijdens deze episode in het proces tegen Jezus. Marcus en Matteüs vermelden dat aan het einde, Lucas aan het begin, terwijl Johannes de twee verhalen door elkaar heen vertelt.

Proces bij Pilatus (en Herodes Antipas?)

Marcus en Matteüs vertellen bijna hetzelfde korte proces dat Jezus onderging bij Pilatus, met het verschil dat Matteüs een intermezzo inlast (27:3–10) over het lot van Judas Iskariot, de apostel die Jezus uitleverde, berouw kreeg, zijn beloning van 30 zilverstukken terug de tempel insmeet en zichzelf uit spijt ophing. Hierbij dient opgemerkt te worden dat dit relaas significant tegenspreekt wat Handelingen 1:15–20, waarin Judas van het geld een stuk grond kocht maar ten val kwam en verongelukte. Het proces kan worden onderverdeeld in vier episoden: Jezus werd berecht bij de Sanhedrin (bij Kajafas of Annas); Jezus werd berecht bij Pilatus (volgens Lucas ook kort bij Herodes Antipas); Pilatus woog de stemming onder de menigte om Barabbas amnestie te verlenen en Jezus ter dood te veroordelen; Jezus werd afgevoerd door Romeinse soldaten (volgens Johannes de hogepriesters) en mishandeld en/of bespot (volgens Lucas en Johannes gebeurde dat nog voordat hij werd veroordeeld, volgens Marcus en Matteüs pas erna). In alle evangeliën fungeert de Verloochening van Petrus als intermezzo, Matteüs voegt een intermezzo toe dat het lot van Judas beschrijft. Onderstaande vergelijking is hoofdzakelijk gemaakt op basis van de Nieuwe Bijbelvertaling (2004).

	Matteüs	Marcus	Lucas	Johannes
Proces bij Sanhedrin bij Kajafas (Marcus, Matteüs, Lucas) of Annas (Johannes)	Matteüs 26:57–67 Jezus naar paleis Kajafas gevoerd. Sanhedrin voerde valse getuigen aan. Jezus zweeg. Kajafas: 'Bent u de messias, de Zoon van God?' Jezus: 'U zegt het, maar nu zult u de Mensenzoon naast de Almachtige zien zitten en op de wolken van de hemel.' Kajafas scheurde zijn kleren en riep: 'Godslastering! Geen getuigen meer nodig, hij heeft nu zelf God gelasterd! Wat denkt u?' De rest antwoordde: 'Hij is schuldig en verdient de doodstraf!' Jezus bespuwd, geslagen. 'Wie heeft je geslagen, messias?' Verloochening van Petrus.	Marcus 14:53–65 Jezus naar huis hogepriester gevoerd. Sanhedrin voerde valse getuigen aan. Jezus zweeg. Hogepriester: 'Bent u de messias, de Zoon van de Gezegende?' Jezus: 'Dat ben ik, en u zult de Mensenzoon naast de Machtige zien zitten en op de wolken van de hemel.' Hogepriester scheurde zijn kleren en zei: 'Geen getuigen meer nodig, u heeft godslastering gehoord! Wat is uw oordeel?' Allen oordeelden dat hij schuldig was en de doodstraf verdiende. Jezus bespuwd, geblinddoekt en geslagen. 'Profeteer nu maar!' Verloochening van Petrus.	Lucas 22:54–71 Jezus naar huis hogepriester gevoerd. Verloochening van Petrus. Jezus bespot, gegeseld, geblinddoekt. 'Wie heeft je geslagen?' [Sanhedrin] vroeg Jezus of hij messias was. Jezus: 'U gelooft mij toch niet, maar nu zal de Mensenzoon naast de Almachtige zitten.' Allen: 'U bent dus de Zoon van God?' Jezus: 'U zegt dat ik het ben.' Allen: 'Geen getuigen meer nodig, hij heeft het nu zelf gezegd!'	Johannes 18:13–28 Jezus naar paleis Annas gevoerd. Verloochening van Petrus (1). Jezus vertelde Annas over zijn prediking. Dienaar van Annas gaf Jezus een klap, Jezus vroeg waarom. Annas stuurde Jezus geboeid naar Kajafas. Verloochening van Petrus (2). Jezus van Kajafas naar Pilatus gevoerd.
Proces bij Pilatus (Lucas: en ook bij Herodes Antipas)	Matteüs 27:1–14 Volgende ochtend kozen de hogepriesters en volksoudsten de doodstraf voor Jezus. Judas kreeg spijt, gooide de 30 zilverstukken in de tempel en verhing zich. Pilatus: 'Bent u de koning van de Joden?' Jezus: 'U zegt het.' Jezus zweeg verder, wat Pilatus verwonderde.	Marcus 15:1–5 's Ochtends vergaderden de hogepriesters, oudsten, schriftgeleerden en het Sanhedrin, boeiden Jezus en voerden hem naar Pilatus. Pilatus: 'Bent u de koning van de Joden?' Jezus: 'U zegt het.' Jezus zweeg verder, wat Pilatus verwonderde.	Lucas 23:1–12 De hele raad stond op en bracht Jezus naar Pilatus. Ze beschuldigden Jezus dat hij het volk van het rechte pad afleidde en aanspoorde tot belastingontduiking, en zichzelf de messias, een koning noemde. Pilatus: 'Bent u de koning van de Joden?' Jezus: 'U zegt het.' Pilatus: 'Ik zie geen schuld aan hem.' Zij: 'Hij ruit in heel Judea en Galilea het volk op met zijn preken!' Pilatus stuurde Jezus naar Herodes Antipas omdat hij een Galileër was. Herodes was blij, maar Jezus antwoordde hem niet. Hogepriesters en schriftgeleerden beschuldigden Jezus. Herodes en zijn soldaten begonnen Jezus te bespotten, deden hem een pronkgewaad aan en stuurden hem terug naar Pilatus.	Johannes 18:28–38 's Morgens vroeg werd Jezus naar Pilatus gebracht. Pilatus vroeg buiten waarom, 'de Joden' zeiden omdat alleen Pilatus de doodstraf kon opleggen. Pilatus binnen: 'Bent u de koning van de Joden?' Jezus: 'Mijn koningschap is niet van deze wereld, anders hadden mijn discipelen zich wel tegen mijn arrestatie verzet.' Pilatus: 'U bent dus koning?' Jezus: 'U zegt dat ik koning ben. Ik ben gekomen om van de waarheid te getuigen, en wie die wil, luistert naar mij.' Pilatus: 'Wat is waarheid?' Pilatus buiten: 'Ik zie geen schuld aan hem.'
Jezus versus Barabbas	Matteüs 27:15–26 Verteller geeft uitleg over amnestiestemming en Barabbas. Pilatus vroeg volk: 'Moet ik Barabbas of Jezus 'de messias' vrijlaten?' Pilatus' vrouw smeekte hem Jezus vrij te laten. Hogepriesters en volksoudsten ruiden volk op tegen Jezus. Pilatus vroeg volk: 'Wie moet ik vrijlaten?' Volk: 'Barabbas!' Pilatus: 'Wat moet ik met Jezus doen?' Volk: 'Kruisig hem!' Pilatus: 'Wat heeft hij dan misdaan?' Volk, luider: 'Kruisig hem!' Pilatus waste handen in onschuld. Volk: 'Zijn bloed kome over ons en onze kinderen!' Pilatus liet Barabbas vrij, liet Jezus geselen en afvoeren.	Marcus 15:6–15 Verteller geeft uitleg over amnestiestemming en Barabbas. Pilatus vroeg menigte: 'Wilt u dat ik de koning van de Joden vrijlaat?' Hogepriesters ruiden menigte op om Barabbas vrij te laten. Pilatus: 'Wat wilt u dan dat ik doe met de man die u de koning van de Joden noemt?' Menigte: 'Kruisig hem!' Pilatus: 'Wat heeft hij dan misdaan?' Menigte, luider: 'Kruisig hem!' Pilatus liet Barabbas vrij, liet Jezus geselen en afvoeren.	Lucas 23:13–25 Pilatus tegen hogepriesters en volksleiders: 'Ik heb Jezus niet schuldig bevonden, Herodes ook niet. Dus ik gesel hem en laat hem vrij.' Maar zij riepen: 'Weg met hem! Laat Barabbas vrij!' Verteller geeft uitleg over Barabbas. Pilatus poogde Jezus vrij te pleiten, maar na aanhoudend geschreeuw voor kruisiging ging Pilatus akkoord. Pilatus liet Barabbas vrij, liet Jezus afvoeren.	Johannes 18:39–19:16 Pilatus gaf uitleg over amnestiestemming; koning van de Joden vrijlaten? Iedereen schreeuwde: 'Hem niet, maar Barabbas!' Pilatus liet Jezus geselen. Soldaten kleedden Jezus met doornenkroon en purpermantel, Pilatus presenteerde hem. Hogepriesters en gerechtsdienaars scheeuwden: 'Kruisig hem!' Pilatus: 'Doe maar, ik zie geen schuld in hem.' 'De Joden': 'Hij moet sterven omdat hij zichzelf Zoon van God noemde.' Pilatus, bang, ondervroeg Jezus. Jezus: 'Uw macht komt van boven; wie mij aan u heeft uitgeleverd draagt de meeste schuld.' Pilatus wilde Jezus vrijlaten. 'De Joden': 'Hem vrijlaten betekent ongehoorzaamheid aan de keizer.' Pilatus: 'Moet ik uw koning kruisigen?' Hogepriesters: 'Wij hebben geen andere koning dan de keizer!' Pilatus droeg Jezus over aan hen ter kruisiging.
Jezus afgevoerd ter kruisiging	Matteüs 27:27–31 Romeinse soldaten namen Jezus mee naar het pretorium. Soldaten kleedden Jezus uit en deden hem scharlakenrode mantel en doornenkroon om, gaven hem een rietstok. Soldaten knielden voor Jezus neer en zeiden spottend: 'Gegroet, koning van de Joden.' Ze bespuwden hem, pakten de rietstok weer af en sloegen hem. Ze trokken de mantel uit, zijn kleren weer aan en leidden hem weg.	Marcus 15:16–20 Romeinse soldaten namen Jezus mee het pretorium in. Soldaten deden Jezus een purperen gewaad aan en een doornenkroon op. Soldaten huldigden Jezus: 'Gegroet, koning van de Joden!' Ze sloegen hem met een rietstok, bespuwden hem en bogen onderdanig voor hem. Na de bespotting trokken ze het purperen gewaad uit, zijn kleren weer aan en brachten hem naar buiten ter kruisiging.	Lucas 23:26 Jezus weggevoerd door Romeinse soldaten. [Geen mishandeling door soldaten]	Johannes 19:16 Jezus weggevoerd door hogepriesters. [Geen mishandeling door soldaten; die gebeurde wel eerder, zie 19:1–3]

Interpretatie

Motief voor executie

Volgens Amerikaans nieuwtestamenticus Bart D. Ehrman dient het proces van Jezus te worden begrepen door zijn publieke optreden als prediker te verbinden met de redenen van zijn arrestatie en de redenen waarom hij uiteindelijk ter dood veroordeeld werd. Daarin moet de rol van Judas Iskariot worden begrepen als iemand die niet alleen de Joodse autoriteiten verklapte waar Jezus zich bevond, maar wellicht dat Judas privé-informatie heeft overgeleverd die Jezus voor het publiek verborgen had willen houden. Volgens Ehrman kan dit geweest zijn dat Jezus daadwerkelijk van zichzelf geloofde dat hij de Zoon van God, de messias was en daarmee de toekomstige koning van de Joden (en/of koning van Israël), hetgeen hem in rechtstreeks conflict zou brengen met de Joodse religieuze dan wel Romeinse seculiere autoriteiten vanwege godslastering respectievelijk rebellie. Jezus noemde zichzelf echter nooit zo tijdens zijn publieke optredens; in Marcus 8:29–30 suggereerde Petrus dat Jezus daadwerkelijk de messias was, maar Jezus verbood de discipelen hierover te spreken. Dat de Joodse autoriteiten de zaak doorverwezen naar Pilatus in plaats van hem zelf af te handelen kan zijn geweest uit gehoorzaamheid, uit angst dat sympathie voor Jezus onder de bevolking (indien die breed gedragen was, wat onduidelijk is) zou kunnen omslaan in vijandigheid jegens de Joodse autoriteiten (die daarom liever de verantwoordelijkheid op de Romeinen wilden afwentelen), of omdat de Joodse autoriteiten niet het recht hadden om zelf de doodstraf uit te voeren (zoals Johannes 18:32 beweert) en dus de Romeinse autoriteiten moesten overtuigen om de doodstraf voor hen uit te voeren. terwijl zijn vrouw (volgens latere legendes Procla of Claudia Procula geheten), die volgens Matteüs 27:19 een vreemde droom zou hebben gehad waarin zij de opdracht kreeg om Jezus' kruisiging te voorkomen, zich eveneens tot christen zou hebben bekeerd en in dezelfde kerk ook de heiligenstatus heeft verkregen. De formulering 'koning van de Joden' verraadt het perspectief van buitenstaanders. Hieruit volgt, dat de Romeinen Jezus executeerden omdat ze hem beschouwden als iemand die de macht over de Joden wilde grijpen.
In dit geval blijft wel de vraag open, waarom alleen Jezus als leider van de vermeende opstand werd vervolgd, aangezien de Romeinen in andere gevallen tot collectieve straffen overgingen.

Het precieze verloop van de gerechtelijke procedure tegen Jezus bij de Joodse en Romeinse autoriteiten is onmogelijk te reconstrueren. Uit wat we weten over Pilatus' verdere handelen bij processen en executies, kunnen we met grote waarschijnlijkheid concluderen dat het verslag in de evangeliën over Jezus' ondervraging een poging was problemen met de Romeinen te voorkomen: Philo (tijdgenoot van Pilatus) schreef over Pilatus' executies zonder proces en Pilatus werd uiteindelijk uit zijn ambt gezet vanwege grootschalige en slecht doordachte executies. Naar alle waarschijnlijkheid ontving Pilatus Kajafas' aanklacht, liet Jezus geselen en ondervroeg hem kort. Toen de antwoorden niet bevredigend waren, stuurde hij hem naar het kruis zonder er verder over te hoeven nadenken.

In de kunst

Het proces tegen Jezus is vaak verbeeld in de kunst, vooral de beroemde frase "Ecce Homo" toen Pilatus Jezus aan het volk toonde.

• Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: Bestand is zoek
  Jezus voor Herodes Antipas, Duccio (1310).
• Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: Bestand is zoek
  Jezus voor Pilatus, Munkácsy (1881).
• Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: Bestand is zoek
  Pilatus vraagt Jezus: 'Wat is waarheid?' Nikolaj Ge (1890).
• Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: Bestand is zoek
  Ecce Homo, door Quinten Matsijs in het Dogepaleis (Venetië) (1520).

Zie ook

• Arrestatie van Jezus
• Geboorte van Jezus
• Tempelreiniging
• Verloochening van Petrus

Bronnen, noten en/of referenties

· ·

Pasen · Hemelvaart · Pinksteren

Bron digitalisering en Wiki opmaak: Terry van Erp

raamsdonkshistorie.nl