Colani: /* Zie ook */

2026-03-15T10:27:56Z

Zie ook

Nieuwe pagina

[[Bestand:Zyklon B Container.jpg|thumb|Blikken met Zyklon B]]
'''Zyklon B''' is een [[Chemisch bestrijdingsmiddel|pesticide]] dat in de [[Tweede Wereldoorlog]] door [[nazi-Duitsland]] werd gebruikt om in [[Gaskamer (Tweede Wereldoorlog)|gaskamers]] massaal mensen te vermoorden die in de doctrine van het [[nationaalsocialisme]] bekendstonden als [[Untermensch]]en. Deze georganiseerde systematische vernietiging van verschillende, voor de nazi's ongewenste, bevolkingsgroepen zou later bekend worden als de [[Holocaust]].

== Werking ==
De substantie bestaat uit [[pellet]]s of schijfjes [[houtpulp]] of [[diatomeeënaarde]] die geïmpregneerd zijn met [[waterstofcyanide]] (blauwzuur), een stabilisator en een waarschuwende geurstof [[ethylbroomacetaat]]. Blauwzuur is een zeer [[Vluchtigheid (stof)|vluchtige]] [[vloeistof]] met een kookpunt van 25,6°C. Het ruikt enigszins naar [[Amandel (noot)|amandelen]], maar niet sterk genoeg om erop te kunnen vertrouwen dat het geroken wordt voor het fataal is.

De pellets geven, zodra ze aan de open lucht blootgesteld worden, het blauwzuur af als damp. Blauwzuur [[Verdamping|verdampt]] ongeveer even gemakkelijk als [[di-ethylether]]. De functie van de pellets bestaat eruit het gif hanteerbaar en makkelijker doseerbaar te maken.

Slachtoffers van dit gas voelen in eerste instantie niets. Blauwzuur blokkeert de [[ademhalingsketen]] in de cel waardoor het [[stofwisseling|metabolisme]] in enkele minuten stopt. Het effect treedt dus bij grote doses zo snel op dat mensen vaak nauwelijks de kans hebben om symptomen te ontwikkelen, maar zwaktegevoel, misselijkheid en braken komen bij iets langzamer optredende vergiftigingen wel voor.

== Gebruik als pesticide ==
Het was voor de oorlog al jaren leverbaar als bestrijdingsmiddel, te gebruiken tegen veel soorten ongedierte, zoals kakkerlakken en luizen, in onder meer woningen en schepen<ref>H. Peeters, [https://www.ntvg.nl/system/files/publications/1932149600001a.pdf Blauwzuur als middel tegen ongedierte], Arts en samenleving, 22 oktober 1932</ref> en werd toegepast door de te ontsmetten ruimten zo luchtdicht mogelijk af te sluiten en dan het product in iedere ruimte te verspreiden waarna het personeel (dat gasmaskers droeg) het object zo snel mogelijk verliet. Dit ging overigens nog wel eens mis; mensen overleden wanneer ze met blauwzuur ontsmette maar onvoldoende geventileerde ruimten betraden. Ook tijdens het gebruik van Zyklon B als moordmiddel zijn door ongelukken slachtoffers gevallen onder arbeiders die Zyklon B hanteerden.

== Gebruik op mensen ==
[[Bestand:Zyklon gifgas blik - Cyaangehalte 1.500 gram en uitgespreid bliklabel.jpg|thumb|Zyklon gifgas blik - Cyaangehalte 1.500 gram en uitgespreid bliklabel]]
Initieel werd Zyklon B in de concentratiekampen gebruikt voor ontluizen van kleding en ter bestrijding van [[vlektyfus|tyfus]]. In [[september]] [[1941]] werden in [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz I]] de eerste experimenten uitgevoerd met het doden van mensen met behulp van het vergif. Zyklon B werd daarvoor geleverd door de Duitse bedrijven [[Degesch]] (Deutsche Gesellschaft für Schädlingsbekämpfung GmbH) en [[Tesch & Stabenow]], onder licentie van octrooihouder [[IG Farben]]. Volgens de Duitse wet moest aan Zyklon B een waarschuwende geurstof worden toegevoegd, maar de nazi's bevalen Degesch, in strijd met deze wet, Zyklon B te produceren zonder de waarschuwingsstof.

Het pesticide werd door de nazi's gebruikt in [[Gaskamer (Tweede Wereldoorlog)|gaskamers]] van [[concentratiekamp|vernietigingskampen]] [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz-Birkenau]] en [[Majdanek]]. Daarnaast werd het eveneens gebruikt in de concentratiekampen [[Ravensbrück]], [[Sachsenhausen (concentratiekamp)|Sachsenhausen]], [[Mauthausen (concentratiekamp)|Mauthausen]], [[Neuengamme]] en [[Stutthof (concentratiekamp)|Stutthof]]. In [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] werd ook een gaskamer gebouwd speciaal voor het gebruik van Zyklon B, deze is om onbekende redenen nooit in gebruik genomen.

In [[Bełżec (vernietigingskamp)|Bełżec]], [[Sobibór (vernietigingskamp)|Sobibór]], [[Treblinka (vernietigingskamp)|Treblinka]] en [[Chełmno (vernietigingskamp)|Chełmno]] werd geen Zyklon B gebruikt, maar koolstofmonoxide uit de uitlaat van een benzine- of dieselmotor. In Majdanek waren twee van de drie gaskamers gebouwd voor afwisselend gebruik van Zyklon B en [[koolstofmonoxide]].

== Berechting ==
[[Bestand:Hamburg.Messberghof.Gedenktafel.wmt.jpg|thumb|Gedenkplaat met betrekking tot juridische vervolging van diverse directieleden van de firma Tesch & Stabenow]]
Na de oorlog werden twee directeuren van Tesch & Stabenow door een [[Verenigd Koninkrijk|Brits]] oorlogstribunaal berecht en geëxecuteerd voor hun aandeel in het leveren van de stof.

Gebruik van het woord ''Zyklon'' is nog altijd een bron van woede voor sommige Joodse groeperingen. In [[2002]] moesten zowel [[Bosch Siemens]] Hausgeräte als [[Umbro]] pogingen laten varen om de term als [[handelsmerk]] te gebruiken voor hun producten. Het pesticide wordt tegenwoordig geproduceerd onder de handelsnaam Cyanosil.<ref>{{de}} [http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-10209099.html Luftdicht in Blechdosen], Reinhard Krumm, Der Spiegel, 15 maart 1999</ref>

== Naam ==
Zyklon is het Duitse woord voor een [[orkaan|cycloon]] (tropische wervelstorm). De reden achter de naam Zyklon B is onduidelijk. Er bestond al een middel Zyklon A, een pesticide met [[methylcyanoformiaat]] als werkzame component. Er is een theorie die stelt dat de B van Blausäure, [[blauwzuur]], is. Productie van methylcyanoformiaat, en dus van Zyklon A, werd onder het [[Vrede van Versailles (1919)|Verdrag van Versailles]] verboden omdat het kon dienen als een reagens bij de productie van [[strijdgas]]sen.

== Zie ook ==
* [[Fritz Haber]]

{{Appendix|2=
* [http://www.nizkor.org/faqs/auschwitz/auschwitz-faq-06.html Nizkor.org](Auschwitz FAQ)
----
{{References}}
}}

[[Categorie:Chemisch wapen]]
[[Categorie:Chemisch bestrijdingsmiddel]]
[[Categorie:Cyanide]]
[[Categorie:Anorganisch zuur]]
[[Categorie:Naziconcentratiekamp]]
[[Categorie:Holocaust]]

Zyklon B - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* Zie ook */