https://wikitest.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=WaterputWaterput - Bewerkingsoverzicht2026-04-05T22:15:21ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wikitest.nl/index.php?title=Waterput&diff=151108&oldid=prevColani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"2024-11-21T01:58:13Z<p>Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Well Netherlands 893028.jpg|thumb|Een waterput in Limburg (Nederland)]]<br />
[[Bestand:Faryab- village dug well.jpg|thumb|Een waterput in Afghanistan]]<br />
[[Bestand:Waterput - Noordwijk.jpg|thumb|Waterput Nederhel te [[Noordwijk (Zuid-Holland)]], 17e eeuw, opgegraven in 1985]]<br />
[[Bestand:Studnia malbork 01.jpg|thumb|Een waterput in Polen]]<br />
[[Bestand:Brondoorsnede Q-Flow.jpg|thumb|Schema winningsput]]<br />
[[Bestand:DEU Tiefenbronn COA.svg|thumb|Put als symbool in de [[heraldiek]], hier in het wapen van [[Tiefenbronn]]]]<br />
Een '''waterput''' of ook wel '''waterwinput''' is meestal een gegraven of geboord gat in de grond om [[grondwater]] te kunnen gebruiken. Daarnaast bestaan er waterputten die tot doel hebben [[Neerslag (atmosfeer)|hemelwater]] te verzamelen ([[regenput]]). Ze dienen in de eerste plaats voor de voorziening van [[drinkwater]].<br />
<br />
Als het grondwater zich vlak onder de aardoppervlakte bevindt, wat meestal het geval is in vochtige omgevingen, is het grondwaterpeil door vrij eenvoudig graafwerk gemakkelijk te bereiken. De gegraven put wordt dan meestal ook ingesloten door [[baksteen|bakstenen]], zodat het gegraven gat over de hele lengte van de put smal kan blijven en ook niet instort als de grond zelf vochtiger wordt en dus minder vast. Zo'n put noemt men een [[welput]]. Meestal zijn ze een paar meter diep.<br />
<br />
In de [[Berg (aardrijkskunde)|bergen]] stroomt het water langs de berghellingen naar beneden. Daar wordt het grondwater dan meestal door watervaste lagen van [[klei]] opgesloten. Als men dan in een vallei van zo'n berghelling een put graaft loopt het water de [[vallei]] in en loopt de put vol. Zo'n waterput noemt men dan ook wel "stromende grondwaterputten".<br />
<br />
== Geschiedenis ==<br />
De oudste bekende putten stammen uit de [[steentijd]]. Aanvankelijk waren het eenvoudige kuilen, zoals de [[Mesolithicum|mesolithische]] vondsten in het Duitse Friesack laten zien.<ref>Bernhard Gramsch: ''Mesolithische Wasserlöcher in Brandenburg.'' In: Harald Koschik (Hrsg.) ''Brunnen der Jungsteinzeit''. Internationales Symposium in Erkelenz, 27. bis 29. Oktober 1997. Materialien zur Bodendenkmalpflege im Rheinland Heft 11, 1998, S. 17-23.</ref> Uit het vroege [[Neolithicum]], de [[Bandkeramische cultuur|Bandkeramiek]], zijn echte waterputten bekend met een houten [[beschoeiing]],<ref>{{de}} [https://web.archive.org/web/20140826114440/http://www.archaeologie.sachsen.de/1734.htm''Ein linienbandkeramischer Brunnen vom Flughafen Leipzig/Halle'']</ref><ref>[http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0051374 Early Neolithic Water Wells Reveal the World's Oldest Wood Architecture] Tegel W, Elburg R, Hakelberg D, Stäuble H, Büntgen U (2012) Early Neolithic Water Wells Reveal the World's Oldest Wood Architecture. PLoS ONE 7(12): e51374. doi:10.1371/journal.pone.0051374</ref> een type dat tot in de [[middeleeuwen]] gebruikelijk blijft.<br />
<br />
== Gebruik van de waterput ==<br />
Water uit een klassieke waterput wordt meestal met een [[emmer]] via een [[katrol]] of [[windas]] omhoog gehaald. Als het grondwater echter dieper zit, wat meestal bij drogere omgevingen het geval is, is het grondwaterpeil te bereiken door zinken pijpen aan te leggen. Het water zal dan worden opgepompt met een [[waterpomp]]. Bij echt droge omgevingen kan het grondwaterpeil tot op honderden meters onder het [[aardoppervlak]] liggen.<br />
<br />
In de prehistorie groef men in de buurt van de woning vaak een [[waterkuil]]. De bodem daarvan lag flink onder het peil van het grondwater, zodat er altijd water in de kuil stond. De opvolger van de waterkuil is de [[boomstamput]].<br />
Gedurende de Middeleeuwen en nog lang daarna werden waterputten, naast [[oppervlaktewater]], algemeen gebruikt om in de waterbehoefte te voorzien. Water uit waterputten werd ook wel gebruikt als bluswater. Sinds de [[industriële revolutie]] is de klassieke waterput in de westerse wereld nauwelijks nog in gebruik. Op het platteland ziet men ze nog wel bij oude boerderijen. Veel steden en dorpen hebben nog één of meer oude waterputten, vaak met karakteristieke pomp, bewaard.<br />
<br />
In [[derde wereld|derdewereldlanden]] is de waterput vaak een belangrijke schakel in de strijd om het bestaan.<br />
<br />
== Waterkwaliteit ==<br />
Het water uit waterputten kan worden gebruikt als algemeen waswater, zowel om het lichaam te wassen als wel om er kleren mee te wassen. Alleen als het water zuiver genoeg is mag het worden gebruikt als [[drinkwater]]. Grondwater is vaak wel goed schoon, maar kan vooral bij open waterputten snel slechter worden van [[waterkwaliteit|kwaliteit]]. Daarom wordt het grondwater dat gebruikt wordt voor drinkwater opgepompt. Bij aanhoudende droogte kan echter ook dit water minder van kwaliteit worden.<br />
<br />
Ook kan het grondwater verontreinigd zijn door [[mest]], [[bestrijdingsmiddel]]en of andere giftige stoffen. Daarom worden voor de putten van de moderne [[waterwinning]] speciale beschermde gebieden aangewezen.<br />
<br />
== Grootschalige winningsput ==<br />
Een waterput waarin grondwater op een efficiënte manier wordt opgepompt om te dienen als drink- of proceswater wordt een ''waterwinput'' genoemd. De diepte waarop het water wordt gewonnen varieert van 80 meter tot 320 meter. Een waterwinput bestaat uit een filterbuis en een stijgbuis die is geplaatst in een boorgat. Het boorgat wordt na plaatsing van de filterbuis aangevuld met gereinigd grind (de ''omstorting''). De omstorting zorgt voor de eerste [[filtratie|filtering]] van het water, de filterbuis voor de tweede. Het water wordt opgepompt door een elektrische pomp die in de putkelder staat aan een pompleiding. Het bovengrondse gedeelte van de installatie wordt wel een ''molshoop'' genoemd.<br />
<br />
== Warmte- en koudeopslag ==<br />
Anno 2010 worden, gedreven door sterk stijgende energieprijzen en de duurzaamheidsgedachte, putten geslagen voor [[Koude-warmteopslag|warmte- en koudeopslag]] ten behoeve van verwarming en koeling van gebouwen via een [[Warmtepomp#Warmte putten uit grondwater (open systeem)|warmtepomp]]. In de watervoerende lagen in de bodem is het mogelijk om warmte en koude op te slaan. In de zomer wordt grondwater uit een zogenaamde koude bron opgepompt om gebouwen te koelen. Het bij dit proces opgewarmde water slaat men op in de bodem zodat het in de winter opgepompt kan worden om te verwarmen. Het afgekoelde retourwater wordt daarna weer in de koude bron geïnjecteerd. <br />
<br />
== Symbool ==<br />
* Waterputten komen regelmatig voor in [[sprookje]]s als iets magisch, een put (of bron) geeft toegang tot de [[onderwereld (mythologie)|onderwereld]] en het vallen in de put staat [[symbool]] voor het betreden van [[onderbewuste]] gebieden. Zie bijvoorbeeld [[Vrouw Holle]].<br />
* Ook in de [[heraldiek]] komt de waterput voor als symbool.<br />
<br />
== Typen waterputten ==<br />
* [[boomstamput]]<br />
* [[tonput]]<br />
* [[plaggenput]]<br />
* [[gemetselde put]]<br />
* [[welput]]<br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Drainage met putten]]<br />
* [[Waterput Landsrade]], een cultuurhistorisch monument<br />
<br />
{{Appendix}}<br />
{{Commonscat|Water wells}}<br />
<br />
[[Categorie:Waterwinning]]<br />
[[Categorie:Bouwkundig onderdeel]]</div>Colani