https://wikitest.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=VrijmakingVrijmaking - Bewerkingsoverzicht2026-04-12T14:48:23ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wikitest.nl/index.php?title=Vrijmaking&diff=176631&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2025-11-28T17:26:23Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Zijbalk protestantisme Nederland}}<br />
De '''Vrijmaking''' is een kerkscheuring die in [[1944]] plaatsvond in de [[Gereformeerde Kerken in Nederland|Gereformeerde Kerk]] van [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]].<br />
<br />
==Oorzaken en aanleiding==<br />
[[Bestand:Gereformeerd.svg|thumb|Ontstaan van de verschillende stromingen in Nederland]]<br />
[[Bestand:Ontstaansgeschiedenis van kerken in Nederland.svg|thumb|Ontstaansgeschiedenis van kerken in Nederland]]<br />
{{Zie ook|Zie ook [[Protestantisme in Nederland]]}}<br />
Bij deze scheuring splitste een vleugel van de [[Gereformeerde Kerken in Nederland|Gereformeerde Kerk]] onder leiding van professor [[Klaas Schilder]] zich af en ging de ''Gereformeerde Kerken (onderhoudende art. 31)'' vormen, later zijn die de ''[[Gereformeerde Kerken vrijgemaakt]]'' gaan heten. De aanleiding tot deze ontwikkeling was een fundamentele onenigheid over de juiste gereformeerde orthodoxie, met name over de precieze betekenis van de [[doop (sacrament)|doop]] en Gods verbond. Eenvoudig gesteld was dit het probleem: de ene zijde (de 'synodalen') werd verweten te veel te leunen op de '[[veronderstelde wedergeboorte]]', wat volgens de vrijgemaakten de pure leer aantastte en te veel afhing van persoonlijke ervaringen. De andere zijde (de 'vrijgemaakten') benadrukte Gods onvoorwaardelijke belofte in de doop en riep op tot het leven vanuit die belofte.<br />
<br />
Daarnaast speelden kerkrechtelijke zaken een belangrijke rol, vooral de vraag naar kerkelijke autonomie: moesten plaatselijke kerken synodebesluiten kritisch toetsen en pas daarna accepteren (de visie van de vrijgemaakten), of moesten ze die zonder meer accepteren en eventueel bij een volgende synode bezwaar maken (de visie van de synodalen)? Dit was een conflict over de soevereiniteit van de plaatselijke kerk versus de autoriteit van de centrale synode. Naast verschil over de leer en de kerkelijke structuur speelden ook meer persoonlijke elementen bij deze kerkscheuring een rol. Schilder was een polemisch gezind man, die zijn opponenten nogal eens tegen zich in het harnas joeg.<br />
<br />
==Ongelukkig moment==<br />
De Vrijmaking kwam op een uiterst ongelukkig moment in de geschiedenis. In [[1944]] was de [[Nederland in de Tweede Wereldoorlog|Duitse bezetting]] op zijn ergst en het was dan ook niet eenvoudig een [[synode]] bijeen te roepen. [[Openbaar vervoer]] was er nauwelijks en liep het risico bestookt te worden door de [[Geallieerden (Tweede Wereldoorlog)|geallieerde]] luchtmacht. Een aantal kopstukken (waaronder Schilder) van de Kerk waren ondergedoken, vanwege hun aandeel in ondergrondse activiteiten.<br />
<br />
Volgens de vrijgemaakten werden ze op de synode van 1944 niet netjes behandeld. Maar ook de koppige houding van Schilder heeft bijgedragen aan het conflict. Er werden besluiten doorgedrukt, waarvoor een verlenging van de synode nodig was - een verlenging die volgens de vrijgemaakten onreglementair was. Belangrijke opponenten konden er door oorlogsomstandigheden niet bij zijn. Er werd een uitspraak gedaan over de doop die noodzakelijk werd gevonden om de erfenis van [[Abraham Kuyper]] te beschermen. Hiermee werd een compromisformule opengebroken over Kuypers leer van de 'veronderstelde wedergeboorte', die in 1905, dus in Kuypers tijd, tot stand was gekomen. De synode handelde volgens de vrijgemaakten in strijd met artikel 31 van haar eigen Dordtse Kerkenordening en legde de nieuwe uitspraak op als enig aanvaardbare uitleg. Met dit besluit ging de synode verder dan Kuyper zelf ooit had gedaan; de synode vroeg van ieder die zich kandidaat wilde stellen voor het ambt van predikant de recente synodebesluiten te onderschrijven, de zogenaamde "kandidatenbinding".<br />
<br />
Schilder en zijn collega Greijdanus verzetten zich tegen deze besluiten. Reden voor de synode om deze theologen te schorsen en uiteindelijk te ontslaan en uit het ambt te zetten. Schilder kwam van zijn onderduikadres om de "Acte van vrijmaking of wederkeer" voor te lezen ([[Den Haag]], 1944).<br />
<br />
==Verdriet==<br />
De kerkscheuring van 1944 veroorzaakte veel leed in de ooit zo hechte gereformeerde kring. Het rukte families, soms gezinnen uiteen. [[Herman Ridderbos]], synodelid en collega van Schilder aan de [[Protestantse Theologische Universiteit vestiging Kampen|Theologische Universiteit]] te Kampen zou later over de Vrijmaking verklaren: "Het is verschrikkelijk wat er toen is gebeurd, maar wat ik blijkbaar moeilijk bij mensen over het voetlicht kan krijgen is: Schilder heeft ons gemanoeuvreerd in een situatie waarin we het móésten doen."<br /><br />
De ontwikkelingen rond Schilder dwongen de synode een uitspraak te doen. Het conflict was (niet het minst door toedoen van Schilder zelf) in de oorlogsjaren op de spits gedreven. Overigens hebben de Gereformeerde Kerken in Nederland later hun schuld in het conflict beleden, iets wat de Vrijgemaakte Kerken nooit hebben gedaan.<br />
<br />
==Nieuwe scheuring==<br />
In 1966 verscheen de [[Open brief uit 1966 over de Vrijmaking in 1944]], die een nieuwe verdeeldheid aan het licht bracht. Het meningsverschil ging over de verhouding tot de ''synodale'' [[Gereformeerde Kerken in Nederland]] en eigenlijk of men de ''Vrijmaking'' in 1944 moest zien als ingrijpen van God of als menselijk handelen. Een deel van de ''vrijgemaakte'' kerken kwam ''buiten'' het kerk''verband'' te staan en vormde later de [[Nederlands Gereformeerde Kerken]].<br />
<br />
==Nieuwe ''vrijmaking''==<br />
In 2003 voelde een deel van de leden van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) zich genoodzaakt tot een nieuwe vrijmaking te komen, omdat zij vonden dat de koers van de kerk afweek van de [[Bijbel (christendom)|Heilige Schrift]] en de daarop gebaseerde [[geloofsbelijdenis|belijdenisgeschriften]].<br />
<br />
Deze ontwikkeling volgde op een discussie in verschillende kerkbladen (waaronder het behoudende [[Reformanda]]) en op internetfora over de betekenis van de [[Tien geboden]] in het dagelijks leven. Volgens de bezwaarden werden vooral het vierde gebod, maar ook het zevende gebod, door de synodes van Leusden (1999), Zuidhorn (2002) en Amersfoort (2005) feitelijk afgeschaft. Ook de invoering van een aantal liederen uit het [[Liedboek voor de Kerken]] werd gezien als een teken van een afwijking van de juiste koers in de Gereformeerde kerken vrijgemaakt.<ref>[https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20020719:newsml_b69930eed49a239be2dc6a55e14c25ce ''"Dwaling is nu wettig erkend"''], ''Reformatorisch Dagblad'', 19 juli 2002. Interview met dr. S. de Marie, voorzitter van Reformanda, door K. van der Zwaag</ref><br />
<br />
Op 20 september 2003 werd er een zogenoemde "Vrijmakingsvergadering" gehouden te [[Zwolle]]. Na deze vergadering zijn er verschillende streekgemeenten ontstaan. Dit nieuwe kerkverband wordt informeel wel aangeduid als [[Gereformeerde Kerken in Nederland (hersteld)|Nieuwe Vrijgemaakte Kerken]]. Ook deze breuk heeft gezorgd voor veel leed, onderlinge zwartmakerij en gescheurde families.<br />
<br />
In 2005 werd er een eerste synodevergadering bijeengeroepen te [[Mariënberg]]. Hier werd onder andere over de naam van het te vormen kerkverband gesproken. Het voorstel was om de kerken "Gereformeerde Kerken" te laten heten. Dit oorspronkelijke voorstel bleek echter niet uitvoerbaar, aangezien (onder andere) de [[Protestantse Kerk in Nederland]] (PKN), waarin de [[Gereformeerde Kerken in Nederland]] zijn opgegaan, daar bezwaar tegen maakte. Bijna alle plaatselijke gereformeerde kerken die behoren tot de PKN noemen zich nog altijd 'Gereformeerde Kerk'. Dat zou voor verwarring kunnen zorgen. De 'nieuwe vrijgemaakten' hebben zich '[[Gereformeerde Kerken in Nederland (hersteld)]]' genoemd.<ref>[http://www.gereformeerde-kerken-hersteld.nl/files/acta_generale_synode_marienberg_2005.pdf Acta Generale Synode Mariënberg 2005]</ref><br />
<br />
Op 5 oktober 2024 is dit kerkverband gefuseerd met de [[Gereformeerde Kerken Nederland]]. Het gevormde kerkverband kreeg nu wel de naam [[Gereformeerde Kerken]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.rd.nl/artikel/1080034-dgk-en-gkn-vanaf-nu-een |titel=DGK en GKN vanaf nu één |achternaam=De Jong |voornaam=Addy |datum=5 oktober 2024 |bezochtdatum=15 oktober 2024 |uitgever=Reformatorisch Dagblad}}</ref><br />
<br />
{{Appendix}}<br />
<br />
[[Categorie:Gereformeerd protestantisme]]<br />
[[Categorie:Schisma (kerkgeschiedenis)]]</div>Colani