Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met '''De betaling van de tienden'' ([[Pieter Brueghel de Jonge, 1618)]] Een '''tiende''' of '''tiendrecht''' (Latijn: ''decima'') is een vorm van belasting geheven door een religieuze of wereldlijke autoriteit ten belope van een tiende deel van de jaarlijkse opbrengst. Uit de middeleeuwen zijn echter ook andere [...'

2023-11-19T12:55:10Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'thumb|''De betaling van de tienden'' ([[Pieter Brueghel de Jonge, 1618)]] Een '''tiende''' of '''tiendrecht''' (Latijn: ''decima'') is een vorm van belasting geheven door een religieuze of wereldlijke autoriteit ten belope van een tiende deel van de jaarlijkse opbrengst. Uit de middeleeuwen zijn echter ook andere [...'

Nieuwe pagina

[[Bestand:Pieter Brueghel the Younger (or workshop) The Payment of the Tithes Bonhams.jpg|thumb|''De betaling van de tienden'' ([[Pieter Brueghel de Jonge]], 1618)]]

Een '''tiende''' of '''tiendrecht''' ([[Latijn]]: ''decima'') is een vorm van [[belasting (fiscaal)|belasting]] geheven door een religieuze of wereldlijke autoriteit ten belope van een tiende deel van de jaarlijkse [[Opbrengst (financieel)|opbrengst]]. Uit de middeleeuwen zijn echter ook andere [[Breuk (wiskunde)|fracties]] bekend. Tienden konden worden geheven in geld of [[in natura]].

== Jodendom ==
In de [[Hebreeuwse Bijbel]] sprak de [[wet van Mozes]] over het afdragen van tiende van de oogst ([[Deuteronomium]] 12:11).

In het verhaal in [[Genesis (boek)|Genesis]] 14 ontmoet [[Abraham]] (in deze passage nog Abram genoemd) na een succesvolle slag [[Melchisedek]], die als koning van [[Salem (Bijbel)|Salem]] en [[priester]] van de Allerhoogste [[God (jodendom)|God]] wordt geïntroduceerd. Abram gaf Melchisedek een tiende van de buit. Deze passage is waarschijnlijk in de [[Perzische Rijk|Perzische]] of [[Hellenisme |hellenistische]] tijd in de tekst over Abraham en de koning van [[Sodom en Gomorra|Sodom]] ingepast en moet dan ook [[Etiologie|etiologisch]] worden geïnterpreteerd. De plicht om tienden aan de [[Joodse tempel|tempel]] in Jeruzalem af te dragen, werd gelegitimeerd door het verhaal over Abraham. <ref>M. Witte (1998): ''Die biblische Urgeschichte. Redaktions- und theologiegeschichtliche Beobachtungen zu Genesis 1,1-11,26'' (BZAW 265), Berlijn / New York, pag. 330</ref> <ref>G. Granerød (2010): ''Abraham and Melchizedek. Scribal Activity of Second Temple Times in Genesis 14 and Psalm 110'' (BZAW 406), Berlijn / New York</ref>

== Christendom ==
De tiende werd in Europa ten tijde van het [[Romeinse Rijk]] ingevoerd. Kerkelijke tienden waren aanvankelijk een vrijwillige bijdrage door gelovigen. In 585 verklaarde de [[Synode van Mâcon]] degenen die geen tienden afstonden tot "dieven en rovers van Gods goed". <ref>Thomas Piketty, ''[[Kapitaal en ideologie]]'', 2020, [https://books.google.be/books?id=2XvQDwAAQBAJ&pg=PT132#v=onepage&q&f=false p. 132-133]</ref> [[Capitularia]] van [[Pepijn III|Pepijn de Korte]] (765) en [[Karel de Grote]] (779) stelden de afdracht verplicht. De opbrengst werd gebruikt voor het levensonderhoud van parochiepriesters, de instandhouding van kerkgebouwen en de financiering van de [[armenzorg]]. De regel was dat iedereen een tiende deel van zijn oogst zou afdragen. Een derde van de tiende werd besteed aan sociale werken, een derde kwam toe aan de dorpspastoor en een derde aan de parochiekerk. In gebieden waar de tiende pas in latere eeuwen werden ingevoerd, kwam er ook een deel toe aan de bisschop.

== Van kerkelijk goed naar leengoed ==
Alhoewel de tiende in principe een kerkelijke en sociale belasting was, kwam ze op sommige plaatsen toch in het lekenbezit terecht. Omdat een tiende in principe een financieel goed was, kon men ze namelijk ook perpetueel te gelde maken. Soms kwam een tiende daardoor zelfs in het [[leengoed]] terecht.
In dorpen waar een kerk tot stand gekomen was uit een lekeninitiatief (een eigenkerk van een dorpsheer bijvoorbeeld), werd de tiende echter soms onrechtmatig toegeëigend door de eigenaar van die kerk ([[usurpatie]]). Tegen dergelijke wantoestanden werd door de kerkelijke overheid hard opgetreden.

=== Tiendrecht ===
Het tiendrecht in [[Gewest Holland|Holland]] nam in het [[Rooms-Hollands recht]] een aparte plaats in. Hoewel men tegenwoordig zou vermoeden dat het een vorm van belasting betrof, moet het eigenlijk onder het burgerlijk recht worden geschaard. [[Hugo de Groot (rechtsgeleerde)|Hugo de Groot]] plaatste het bij zijn indeling van beperkte zakelijke rechten in [[erfdienstbaarheid|erfdienstbaarheden]], "tocht" en "rechten minder dan tocht" onder de laatste categorie.

== Soorten tienden en inning ==
=== Varianten ===
* De tiende op gewassen werden ook ''vruchttiende'' genoemd.
* Vleestienden of bloedtienden: vervingen de gewone tienden in gebieden waar de veeteelt domineerde of waar de landbouwers via veeteelt probeerden aan de belasting te ontsnappen.
* Novale tienden: tiende op nieuwe gewassen of nieuw ontgonnen land.
* De ''grote of grove tiend'', ook wel ''korentiende'' (soms gespeld als 'koorntiende') genoemd, had betrekking op graangewassen, zoals rogge, tarwe, haver en gerst, en boekweit
* De ''kleine of smalle tiend'' had betrekking op gewassen als peulvruchten, wortelen en knollen, hop en dergelijke
* De ''krijtende tiend'' of ''bloedtiend'' had betrekking op pasgeboren dieren
* Lichte en zware tienden
* Tiende in functie van een specifieke bebouwing: [[hooi]]tiende, [[hout]]tiende, [[hop (plant)|hoptiende]], [[wijn]]tiende, ...
* Schoof: Omdat de tiende moest verdeeld worden tussen drie of vier instellingen (armen, kerk, pastoor en eventueel bisdom) kon een van de partijen zijn deel apart ophalen. Men spreekt dan over de "derde schoof" of "vierde schoof".

=== Wijze van inning ===
[[Bestand:Tiendpaal_10-06-2008_14-06-08.jpg|miniatuur|Een [[tiendpaal]] in [[Sint-Margriete]] uit 1654]]

De inning gebeurde aanvankelijk [[in natura]], waarbij men letterlijk een tiende deel van een [[oogst]] op de velden ging ophalen.
In latere tijden werd de tiende dikwijls verpacht (aan een zogenaamde tiendesteker). Met de tijd werd de tiende ook voldaan in klinkende munt.

De tienden konden worden opgeslagen in een [[tiendschuur]], of [[spieker|spijker]]. De meeste imposante zijn de schuren van uitgestrekte abdijdomeinen, zoals die van de [[Abdij van Herkenrode]] of de landcommanderij van [[Alden Biesen]].

In dorpen waar de tiende door meerdere partijen werd opgehaald, werd het inningsgebied zorgvuldig afgebakend of via een tiendebeschrijving te boek gesteld. Soms kan men nog hardstenen paaltjes aantreffen, die destijds dienstdeden als afbakening van een tiendblok. Dit zijn de zogenaamde ''[[Tiendpaal|tiendpalen]]''.

Het inningsgebied werd in deelgebieden verdeeld, dit werden ''tiendblokken'' of ''klampen'' genoemd.

== Franse Revolutie ==
Tijdens de [[Franse Revolutie]] werden de tienden zonder meer afgeschaft door de [[decreten van 4-11 augustus 1789]]. Dit betekende voor de kerk een minderinkomst van 100 à 110 miljoen [[livre]]s per jaar. <ref>Rafe Blaufarb, ''The Great Demarcation. The French Revolution and the Invention of Modern Property'', 2019, p. 60</ref>

== Afschaffing in Nederland ==
Met het inwerkingtreden op 1 januari 1909 van de [[Tiendwet 1907]] verviel in Nederland de tiendplichtigheid. De gerechtigden van de tiendheffing werden door de regering schadeloos gesteld; de tiendplichtigen werden door de regering belast met een dertigjarige rente op hun grond, de tiendrente.

== Kerkbelasting ==
In sommige landen (onder andere Duitsland) worden tienden tot op heden nog steeds geïnd, namelijk indien men lid is van een parochie. Dit heet ''kerkbelasting'' of, in het Duits: ''Kirchensteuer''. De belasting is echter niet 10% van het inkomen, maar 9% (in deelstaten Baden-Württemberg en Bayern) of 8% (in overige deelstaten) van de geheven inkomstenbelasting.

== Zie ook ==
* [[Miskoorn]]
* [[Patronaatsrecht]]

== Literatuur ==
* [[Hugo de Groot (rechtsgeleerde)|Hugo de Groot]], ''Inleidinge tot de Hollandsche rechts-geleerdheid'', bewerkt en uitgegeven door F. Dovring, H.F.W.D. Fischer en [[E.M. Meijers]] (Leiden 1952)
* G.G. Visagie, ''Die Leenreg van Holland'' (Kaapstad 1974).
* J.W. Wessels, ''History of the Roman Dutch Law'' (Grahamstad 1908)
{{Appendix}}
[[Categorie:Historische belasting]][[Categorie:Feodaal recht]][[Categorie:Bijbelse term]]

Tienden - Bewerkingsoverzicht