https://wikitest.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=StucwerkStucwerk - Bewerkingsoverzicht2026-04-18T07:19:40ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wikitest.nl/index.php?title=Stucwerk&diff=169792&oldid=prevColani op 29 jun 2025 om 08:472025-06-29T08:47:01Z<p></p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Schärding Unterer Stadtplatz 9.jpg|thumb|250px|Buitenstucwerk in [[Schärding (stad)|Schärding]], Oostenrijk]]<br />
[[Bestand:StadhuisMaastrichtVestibuleSecretariskamer(GdeHoog1915).jpg|thumb|250px|Gestucte sierlijsten en ''dessus-de-porte'' boven ingang Brabantse schepenkamer [[Stadhuis van Maastricht]] door [[Tomaso Vasalli]] (1735-37)]]<br />
[[Bestand:Herdwangen-parish church St. Petrus und Paulus-organ-01ASD.jpg|miniatuur|[[Scagliola]], polychroom uitgevoerd, is een uitstekend middel om marmer te [[Imitatieproduct|imiteren]]. De kast van dit [[orgel]] uit [[Herdwangen]] is met scagliola versierd.]]<br />
[[Bestand:Kreuzgang Scheyern 3.jpg|miniatuur|Stucwerk kan [[Polychromie|gepolychromeerd]] worden. Dit is een voorbeeld uit de [[abdij van Scheyern]], Beieren.]]<br />
[[Bestand:Ceiling rose (2346719941).jpg|thumb|250px|Prefab plafondrozet]]'''Stucwerk''' (ook '''stuc''', '''stucco''' of '''pleisterwerk''') is een laag [[pleister (bouw)|pleister]] (of een andere [[Mortel (betontype)|mortel]]), die op een binnen- of buitenmuur, een plafond of gewelf is aangebracht en daarna, al dan niet met behulp van [[sjabloon|sjablonen]], op een kunstzinnige manier is bewerkt tot een decoratief geheel. Veel gebruikte vormen van stucwerk zijn sierlijsten, [[Rozet (patroon)|rozet]]ten en [[pilaster]]s. Stucwerk wordt vaak ingezet om onaantrekkelijke wanden van [[leem]], [[hout]], [[baksteen]] of [[beton]] aan het oog te onttrekken.<br />
<br />
== Soorten stucwerk ==<br />
* ''Vlak pleisterwerk'': het aanbrengen van een onversierde laag pleister op een muur of plafond.<br />
* ''Vrije stuc'': het kunstzinnig bewerken van een natte pleisterlaag tot een plastisch geheel, zonder gebruikmaking van sjablonen (vooral in de 18e eeuw toegepast). Deze techniek vereist grote vaardigheid en snelheid van de stucwerker, aangezien het pleister snel droogt.<br />
* ''Trek- en draaiwerk'': het door middel van sjablonen aanbrengen van decoraties in een laag [[gips]]. Het verwijderen van de sjablonen moet snel gebeuren ('trekken' bij de meeste vormen; 'draaien' bij bolvormige elementen) omdat de drogende gips nog uitzet.<br />
* ''Stucmarmerwerk'' (''stucco lustro''): imitatie van [[marmer]] met behulp van stucwerk (vooral in de 18e eeuw toegepast, onder andere bij het [[marmerimitatie|marmeren]] van zuilen en altaren).<br />
* ''Scagliola'': een kostbare vorm van stucmarmerwerk, waarbij de stuclaag bestaat uit een mengsel van [[seleniet]], [[lijm]] en natuurlijke [[pigment]]en. Het is een uitstekende techniek om marmersoorten te imiteren, en biedt meer praktische mogelijkheden, dan echte natuursteen.<br />
* ''Sgraffito'': een bijzondere vorm van stucwerk is [[sgraffito]] of 'kraspleisterwerk', het krassen of snijden van afbeeldingen in een natte pleisterlaag, waardoor de onderliggende laag, meestal van een andere kleur, zichtbaar wordt.<br />
<br />
== Geschiedenis ==<br />
Al in de [[Romeinse Rijk|Romeinse]] tijd werd stucwerk aangebracht als essentieel onderdeel van binnenhuisverfraaiing van burgerhuizen (bijvoorbeeld in [[Pompeï]]). Ook in de [[islamitische architectuur]] wordt veelvuldig gebruikgemaakt van stucwerk ter decoratie van [[moskee]]ën en paleizen.<br />
<br />
In de [[Renaissance (stijlperiode)|Renaissance]] en vooral in de [[Barok (stijlperiode)|Baroktijd]] waren sierstucwerkers veelgevraagde decorateurs van kerken, paleizen, burgerhuizen en openbare gebouwen. Sommigen waren echte kunstenaars, die ingewikkelde decoratieschema's, [[trompe-l'oeil]]s, landschappen en [[Allegorie (beeldende kunst)|allegorische]] taferelen op wanden en plafonds pleisterden. Een bekende [[stukadoor]]sfamilie uit de Renaissance waren de Gaggini's, afkomstig uit de omgeving van [[Lugano (district)|Lugano]], die zich in de 16e eeuw in [[Palermo (stad)|Palermo]] vestigden.<br />
<br />
[[Jan Hansche]] was tijdens de tweede helft van de 17e eeuw actief in de Lage Landen en Duitsland. Hij voorzag onder andere de bibliotheek van de [[abdij van Park]] in [[Leuven]] en het [[kasteel van Modave]] van sierstucwerk.<br />
<br />
=== School van Wessobrun ===<br />
Vanaf het einde van de 17e eeuw ontwikkelde zich in Zuid-Duitsland de zogenaamde ''Wessobrunner School'', waartoe meer dan 600 met name bekende stucwerkers gerekend kunnen worden. <ref>De naam ''Wessobrunner School'', afgeleid van het klooster [[Wessobrunn]], werd in 1888 voor het eerst gebruikt door de kunsthistorici Gustav von Bezold en Georg Hacker.</ref> In de 18e eeuw trokken getalenteerde sierstucwerkers uit onder andere [[Beieren]] en het [[Zwitserland|Zwitserse]] kanton [[Ticino (kanton)|Ticino]] door Europa om hun talenten aan te bieden aan [[Vorst (heerser)|vorsten]], [[prelaat|prelaten]] en stadsbesturen. In [[Duitsland]], [[Oostenrijk]] en [[Bohemen]], waar de sierstuckunst in zeer hoog aanzien stond, waren de belangrijkste stucwerkers: de gebroeders Damian, de gebroeders Dominikus en [[Johann Baptist Zimmermann]], vader en zoon Schmuzer, de uit Beieren afkomstige familie Feuchtmayer, de uit Italië afkomstige familie Castelli en de uit Ticino afkomstige, zeer uitgebreide kunstenaarsfamilie Carlone.<br />
<br />
In het [[Duitsland|Duits]]-[[België|Belgisch]]-[[Nederland]]se grensgebied waren in de 18e eeuw lokale en [[Italië|Italiaans]]-[[Zwitserland|Zwitserse]] stucwerkers actief, zoals [[Tomaso Vasalli]] ([[stadhuis van Maastricht]], stadhuis van [[Luik (stad)|Luik]], kasteel van [[Marchin]]), [[Joseph Moretti]] (rococobibliotheek [[Abdij Rolduc]], [[Kasteel van Wannegem-Lede]]?) en [[Petrus Nicolaas Gagini]] (woonhuizen en kastelen in onder andere [[Aken (stad)|Aken]], Luik, Maastricht, [[Eupen]] en [[Borgloon]]). Ook in [[Amsterdam]], [[Den Haag]], [[Delft]] en [[Leiden]] waren in de 18e eeuw Italiaanse stucwerkers actief (bijvoorbeeld David Buoni in [[Huis Dedel]], Den Haag, en [[Joseph Bollina|Joseph (Giuseppe) Bollina]] in de [[Fundatie van Renswoude]], Delft). Het [[Stadhuis van Goes]] heeft stucwerkdecoraties van Giuseppe Soldati.<br />
<br />
Geleidelijk kwamen er ook inheemse stukadoors, die het sierstuccen beheersten. Bekend is het rijk geornamenteerde stucwerk in gangen, trappenhuizen, tuinkamers en andere zalen in veel Amsterdamse [[grachtenpand]]en (bijvoorbeeld Herengracht 475 van de hand van [[Jan van Logteren]]). In Noord-Nederland was eind 18e eeuw de van oorsprong [[Oldenburg (Nedersaksen)|Oldenburgse]], maar in Holland opgeleide stucwerker Johan Bernhard Logeman actief (onder andere woonhuizen in [[Groningen (stad)|Groningen]], Drostenhuis te [[Assen]], [[Fraeylemaborg]] in [[Slochteren (dorp)|Slochteren]], en in het voormalige stadhuis van het Friese Sloten, tegenwoordig [[Museum Sloten]]).<br />
<br />
=== 19e eeuw ===<br />
In de 19e eeuw nam de vraag naar sierstucwerk in burgerhuizen explosief toe. Vanaf het einde van de 19e eeuw werd sierstucwerk in toenemende mate in geprefabriceerde vorm geleverd, later zelfs gemaakt van kunststof ([[polystyreen]]). Onder invloed van het [[nieuwe bouwen]], en met name na de [[Tweede Wereldoorlog]], nam de vraag naar sierstucwerk sterk af en geeft men in de hedendaagse interieurs de voorkeur aan gladgestuukte muren en plafonds.<br />
<br />
In [[Freiburg im Breisgau]] bevindt zich het ''Kleine Stuckmuseum'', wellicht het enige stucwerkmuseum ter wereld.<br />
<br />
== Bekende stucwerkers ==<br />
* [[Jan Hansche]] - Vlaanderen.<br />
* [[Egid Quirin Asam]] - Beieren.<br />
* [[Johann Baptist Zimmermann]] - Beieren.<br />
* [[François de Cuvilliés de Oudere]] - Beieren<br />
* [[Tomaso Vasalli]]<br />
* [[Joseph Moretti]]<br />
* [[Petrus Nicolaas Gagini]]<br />
* [[Joseph Bollina]]<br />
* [[Jan van Logteren]]<br />
<br />
== Afbeeldingen ==<br />
<gallery mode=packed heights=120><br />
Thermae of Villa Adriana mosaic.jpg|Romeins stucwerk, [[Villa Hadriana]]<br />
Architecture121.jpg|Perzisch stucwerk, [[Kashan]]<br />
Alhambra-Granada-Sala de las dos Hermanas.jpg|Stucgewelf [[Alhambra (fort)|Alhambra]], [[Granada (stad)|Granada]]<br />
Angle salon de la paix Versailles.jpg|Verguld stucwerk, [[Kasteel van Versailles]]<br />
Aldersbach Pfarrkirche - Orgelempore 3.jpg|Aldersbach - Engel door [[Egid Quirin Asam]]<br />
Wieskirche 003.jpg|[[Johann Baptist Zimmermann|Gebroeders Zimmermann]], [[Bedevaartskerk van Wies|Wieskerk]]<br />
Delft - Stucwerk van Joseph Bollina in de entree van de Fundatie van de Vrijvrouwe Van Renswoude, Oude Delft 49.jpg|[[Joseph Bollina]], [[Fundatie van Renswoude]], [[Delft]]<br />
KasteelWolfrath.jpg|[[Petrus Nicolaas Gagini|P.N. Gagini]], [[Kasteel Wolfrath]]<br />
</gallery><br />
<br />
{{Appendix||2=<br />
;Bronnen<br />
* Haan, J. de, 'Stucwerk van Johan Bernhard Logeman (1748-1814)' ([http://www.stichtingmenm.nl/images/hervondenstad/pdf/HS_2005/HS_2005-07.pdf on-line tekst])<br />
* Jager, G.W.M. en C.W. Fock, ''Italiaans stucwerk in Den Haag en Leiden 1700-1800''. Leiden, 1984.<br />
* Koldeweij, E., M. van Hunen, en T. Hermans, ''Stuc. Kunst en Techniek''. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort/Zwolle<br />
* Schulte-van Wersch, C., en A. Schulte, 'Stucdecoraties in het stadhuis van Maastricht', in: S. Minis, A. de Heer, ''Een seer magnifick Stadthuys. Tien studies over de bouw en de inrichting van het stadhuis te Maastricht'', pp. 161-183. Delft, 1985<br />
;Voetnoot<br />
{{References}}<br />
}}<br />
[[Categorie:Toegepaste kunst]][[Categorie:Bouwkunde]][[Categorie:Wanddecoratie]][[Categorie:Plafonddecoratie]]</div>Colani