Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-06-15T22:36:40Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox militair conflict
| conflict = Staatsgreep in Chili
| partof = de [[Koude Oorlog]]
| afbeelding = Golpe de Estado 1973.jpg
| onderschrift = Bombardement op La Moneda op 11 september 1973 door de strijdkrachten van de junta
| date = 11 september 1973
| place = [[Chili]]
| casus =
| territory =
| treaty =
| result = De regering van [[Unidad Popular]] wordt omvergeworpen, Salvador Allende pleegt zelfmoord, de regering van de militaire junta neemt de macht
| phase1 =
| phase2 =
| phase3 =
| phase4 =
| combatant1 = [[Bestand:Flag of Chile.svg|23px]] [[Salvador Allende|Chileense regering]] [[Bestand:Flag of the MIR - Chile.svg|23px]] Revolutionaire Linkse Beweging ''Grupo de Amigos Personales'' Andere arbeidersmilitanten
| combatant2 = [[Bestand:Flag of Chile.svg|23px]] Chileense strijdkrachten 
* Chileense leger
* [[Chileense Marine|Chileense marine]]
* Chileense luchtmacht
* Carabineros de Chile
| combatant3 =
| p2combatant1 =
| p2combatant2 =
| p2combatant3 =
| p3combatant1 =
| p3combatant2 =
| p3combatant3 =
| p4combatant1 =
| p4combatant2 =
| p4combatant3 =
| commander1 = [[Bestand:Flag of Chile.svg|23px]] [[Salvador Allende]] [[Bestand:Flag of the MIR - Chile.svg|23px]] Miguel Enríquez Max Marambio
| commander2 = [[Bestand:Flag of Chile.svg|23px]] [[Augusto Pinochet]] [[Bestand:Flag of Chile.svg|23px]] José Toribio Merino [[Bestand:Flag of Chile.svg|23px]] Gustavo Leigh [[Bestand:Flag of Chile.svg|23px]] César Mendoza
| commander3 =
| p2commander1 =
| p2commander2 =
| p2commander3 =
| p3commander1 =
| p3commander2 =
| p3commander3 =
| p4commander1 =
| p4commander2 =
| p4commander3 =
| strength1 =
| strength2 =
| strength3 =
| casualties1 =
| casualties2 =
| casualties3 =
| notes =
| portaal =
}}
De '''Chileense staatsgreep van 1973''', op 11 september van dat jaar, was een keerpunt in zowel de [[Koude Oorlog]] als de [[geschiedenis van Chili]]. Na een lange periode van sociale en politieke onrust tussen het door conservatieven gedomineerde Congres van Chili en de [[socialisme|socialistische]] [[Lijst van presidenten van Chili|president]] [[Salvador Allende]], alsook de economische oorlog bevolen door Amerikaanse president [[Richard Nixon]], werd Allende omvergeworpen door de gewapende strijdkrachten en de nationale politie.

Tijdens de lucht- en grondaanvallen die de staatsgreep voorafgingen, gaf Allende zijn laatste speech, waarin hij zwoer in het presidentieel paleis te blijven en aanbiedingen op veilige doorgang zou weerleggen als hij zou kiezen voor ballingschap in plaats van confrontatie. Rechtstreekse ooggetuigen van zijn dood zijn het erover eens dat hij zelfmoord pleegde in het paleis.

Het leger schafte de burgerregering af en stelde een ''junta'' in die op brutale wijze linkse politieke activiteiten onderdrukte. [[Augusto Pinochet]], legerleider van Allende, kwam uiteindelijk alleen aan de macht binnen een jaar na de staatsgreep, waarop hij formeel het presidentschap aannam op het einde van 1974. Voordat Pinochet aan de macht was, werd Chili geprezen als baken van democratie en politieke stabiliteit in een door militaire junta's overspoeld Zuid-Amerika.

De regering van de [[Verenigde Staten]], die de staatsgreep heeft helpen opzetten, erkende de junta-regering onmiddellijk en steunde hem volkomen. Een zwakke opstandige beweging tegen de regering van Pinochet werd binnen Chili gehouden tot er in 1988 een internationaal gesteunde volksstemming werd gehouden die Pinochet afzette.

== Verloop ==
=== Aanzet ===
De aanzet tot de staatsgreep begon al voordat Salvador Allende in 1970 aan de macht kwam. De Verenigde Staten steunden bij de presidentsverkiezingen van september 1970 Allende’s tegenstander, [[Jorge Alessandri|Jorge Alessandri Rodriguez]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110101185526/http://www.caballerosandantes.net/videoteca.php?action=verdet&vid=72 Caballeros Andantes: "Golpe en Chile"]</ref> Dit omdat Allende’s partij, [[Volksfront (Chili)|Unidad Popular]], bestond uit communisten, socialisten en radicalen. Onder andere de [[Central Intelligence Agency|CIA]] probeerde te voorkomen dat Allende aan de macht zou komen. Toen Allende met een kleine meerderheid de verkiezingen van september 1970 won, gaf president [[Richard Nixon]] de CIA opdracht te voorkomen dat hij daadwerkelijk president zou worden. Dit mislukte.

Nadat hij president was geworden, liet Allende enkele grote landhervormingen uitvoeren. Zo werden Amerikaanse banken en koperbedrijven in Chili [[Nationalisering|genationaliseerd]], evenals andere vitale sectoren. Onder zijn bewind daalde Chili’s export met 25% en steeg de import met 40%, wat voor economische instabiliteit zorgde. De [[inflatie]] steeg naar 140%. Overal ontstonden [[zwarte markt]]en, wat Allende probeerde tegen te gaan door de distributie van basisproducten beter te organiseren. In 1971 bezocht de Cubaanse president [[Fidel Castro]] Chili, wat bij de Amerikanen voor nog grotere angst zorgde dat Chili bezig was [[Communisme|communistisch]] te worden.<ref>[https://web.archive.org/web/20040530180004/http://lanic.utexas.edu/project/castro/1971/ Castro Speech Data Base] van de University of Texas. Zie de locaties van de toespreken van november tot december 1971. Geraadpleegd op 22 september 2006.</ref>

De verslechterende economie leidde tot obstructie en sabotage door de politieke oppositie en de ondernemers. Om Allende’s overheid te ondermijnen, financierde de CIA de [[Oppositie (politiek)|oppositie]]partijen. Volgens een rapport uitgegeven in 2000 gaf de CIA in totaal 6,8 miljoen dollar uit aan dit doel.<ref name="CIA 2000_12">[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/news/20000919/01-12.htm CIA-rapport van 2000, pagina 12], gepubliceerd door het [[National Security Archive]].</ref>

Op 23 juni 1973 ondernam kolonel [[Roberto Souper]] een poging tot een staatsgreep, welke werd gevolgd door een massale staking in de mijnindustrie.<ref>[https://web.archive.org/web/20041013002715/http://literature.rebelyouth.ca/educhile_1970s/tanquetazo.html Second coup attempt: ''El Tanquetazo'' (the tank attack)] in het [[Internet Archive]].</ref> In augustus 1973 uitte de Hoge Raad van Chili openlijk zijn bedenkingen over de manier waarop Allende het land bestuurde. Tevens beschuldigden ze hem ervan de grondwet te schenden. De raad stemde in met een resolutie die Allende en zijn overheid dwongen stappen te ondernemen. Allende wees deze resolutie echter af.<ref>[http://es.wikisource.org/wiki/Manifiesto_al_pa%C3%ADs_de_Salvador_Allende,_respondiendo_al_acuerdo_de_la_camara_de_diputados Manifiesto al país de Salvador Allende] op Wikisource.</ref> Hij was zelf van mening dat hij zich wel netjes aan de grondwet had gehouden. Tevens was hij van mening dat de raad met diens resolutie het volk zou aanzetten tot een [[burgeroorlog]] of [[staatsgreep]].

=== De staatsgreep ===
Op 11 september 1973, om 7.00 uur in de ochtend, nam de Chileense marine [[Valparaíso (stad)|Valparaíso]] in, waar de meeste schepen lagen en veel radio- en televisienetwerken hun hoofdkwartier hadden. Rond 8.00 uur had het leger de meeste radiostations in [[Santiago (Chili)|Santiago]] gesloten en bombardeerde de luchtmacht de laatste nog actieve radiostations. Hierdoor kon Allende geen volledige informatie krijgen over wat er gaande was. Tevens kon hij geen contact krijgen met de militaire leiders die hem nog wel steunden, onder wie admiraal Montero. [[José Toribio Merino]] nam het bevel over de marine over van Montero. [[Augusto Pinochet]] en [[Gustavo Leigh]] reageerden niet op Allende’s oproepen aan hen. [[Patricio Carvajal]] werd als eerste tijdens de staatsgreep gearresteerd.

Ondanks bewijzen dat alle takken van het leger betrokken waren bij de staatsgreep, hoopte Allende dat nog ergens troepen trouw aan hem zouden zijn. Zo was hij ervan overtuigd dat Pinochet nog aan zijn kant zou staan. Pas rond 8.30 uur, toen het leger openlijk de macht over Chili claimde, besefte Allende de omvang van de staatsgreep. Hoewel het leger hem niet meer steunde, weigerde Allende op te geven. Rond 9.00 uur had het leger alle strategische plekken in Chili ingenomen, behalve het stadscentrum van de hoofdstad, Santiago. Het leger dreigde ''La Moneda'', het presidentiële paleis, te bombarderen, maar Allende bleef desondanks weigeren zich over te geven. De socialistische partij raadde hem aan te vluchten naar het industriegebied [[San Joaquín (Chili)|San Joaquín]] om daar met zijn volgelingen een tegenaanval te organiseren. Allende weigerde dit. Tevens wilde hij niet met het leger onderhandelen. Hij gaf enkel nog een afscheidstoespraak.

Toen Pinochet met zijn grondtroepen het paleis aanviel, werden ze onder vuur genomen door sluipschutters op het dak. Hierop liet de luchtmacht het paleis bombarderen. Om half drie in de middag gaven de verdedigers zich over.<ref>[http://news.google.com/newspapers?id=FewtAAAAIBAJ&sjid=IDMDAAAAIBAJ&pg=7165,1410181&dq Rome News-Tribune 11 september 1973]</ref> Allende zelf pleegde tijdens dit gevecht zelfmoord.<ref>[http://nos.nl/artikel/257472-onderzoek-allende-niet-vermoord.html|nos.nl Onderzoek Allende niet vermoord]</ref>

=== Nasleep ===
Bij de staatsgreep zelf kwamen minder dan 60 mensen om het leven, maar in de maanden erna steeg het aantal slachtoffers snel. Het leger liet in heel Chili aanhangers van Allende oppakken en in veel gevallen executeren. Een aantal van 40.000 politieke tegenstanders van het nieuwe regime werden gevangengezet in het [[Estadio Nacional (Chili)|Estadio Nacional]], onder wie de Nederlander [[Koos Koster]] en de Amerikanen [[Charles Horman]] en [[Frank Teruggi]].<ref>[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB33/index.html National Security Archive Electronic Briefing Book No. 33]</ref>

Rond de 130.000 mensen werden in de drie jaar na de staatsgreep gearresteerd.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/travel/722163/Now-open---Pinochets-torture-chambers.html|work=The Daily Telegraph|location=London|title=Now open - Pinochet's torture chambers|first=Stephen|last=Collins|date=16 december 2000|accessdate=20 april 2010|archiefdatum=4 juni 2012|archiefurl=https://archive.today/20120604004240/http://www.telegraph.co.uk/travel/722163/Now-open---Pinochets-torture-chambers.html|dodeurl=ja}}</ref><ref>{{cite web|title=Chile Issues Report on Pinochet Torture|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-102284469.html|work=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110512100125/http://www.highbeam.com/doc/1P1-102284469.html|archivedate=12 mei 2011|deadurl=ja|accessdate=11 april 2009}}</ref> Ongeveer 3000 tegenstanders van het nieuwe regime werden gedood of verdwenen onder verdachte omstandigheden.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2000/mar/03/pinochet.chile13|work=The Guardian|location=London|title=Right rejoices as general's foes vow to keep up fight|first=Ewen|last=MacAskill|date=3 maart 2000|accessdate=20 april 2010}}</ref> Onder degenen die werden vastgehouden bevond zich ook Alberto Bachelet (vader van de voormalige Chileense president [[Michelle Bachelet]]), een luchtmachtgeneraal; hij werd gemarteld en overleed op 12 maart 1974.<ref name="pbs_president_elect">[https://web.archive.org/web/20140119013612/http://www.pbs.org/newshour/bb/latin_america/jan-june06/chile_1-25.html Chile's President-Elect]</ref><ref name="alertnet_Bachelet">[https://web.archive.org/web/20071109053725/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/N14386234.htm Chile's Bachelet visits site of her own torture] in het [[Internet Archive]].</ref><ref>[http://www.amazon.com/dp/B000FIM0AK From torture victim to president. (Michelle Bachelet): An article from: The Progressive]</ref><ref>[http://www.zcommunications.org/chile-the-good-democracy-by-rodrigo-acu-a Chile: The Good Democracy?]{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="hindu_first">[http://www.hindu.com/2006/01/14/stories/2006011405331300.htm Chile set to elect first woman President]</ref>

Na de staatsgreep regeerde Pinochet 17 jaar lang als dictator over Chili. Het congres werd ontbonden en politieke partijen die tegen Pinochet waren, werden verboden.

==Media==
*''[[Missing (1982)|Missing]]''
*''[[Machuca]]''
*''[[The Black Pimpernel]]''
*''[[The House of the Spirits]]''

== Externe links ==
* {{en}} [http://articles.cnn.com/2000-09-20/world/cia.chile_1_cia-headquarters-human-rights-chilean-intelligence CIA reveals 1970s role with Chilean intelligence chief], CNN, 20 september 2000.
* {{en}} [http://www.democracynow.org/2010/9/15/another_9_11_anniversary_september_11 September 11, 1973, When US-Backed Pinochet Forces Took Power in Chile], videoverslag van ''[[Democracy Now!]]''

{{Appendix}}

[[Categorie:Geschiedenis van Chili]]
[[Categorie:Staatsgreep|Chili]]
[[Categorie:Koude Oorlog]]
[[Categorie:Gebeurtenis in 1973]]

Staatsgreep in Chili (1973) - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd