Colani op 9 apr 2023 om 04:03

2023-04-09T04:03:29Z

Nieuwe pagina

{{Infobox feestdag
| naam =
| afbeelding = feu_st_jean_pont_sur_seine675.jpg
| onderschrift = Fête de la Saint-Jean / [[Pont-sur-Seine]] (2011)
| andere_namen = Sint Jansdag, Jonsok
| gevierd_door =
| gevierd_in =
| type = Christelijk/algemeen
| aanleiding = Herdenken geboorte [[Johannes de Doper]]
| datum = 24 juni
| ingesteld =
| afgeschaft =
| verwant =
}}
Het '''Sint Jansfeest'''<ref>[https://isgeschiedenis.nl/nieuws/viering-van-de-zonnewende-opkomst-sint-jansfeest VIERING VAN DE ZONNEWENDE & OPKOMST SINT-JANSFEEST] isgeschiedenis.nl</ref> begint na de [[zonsondergang]] van 23 juni, Sint Jansavond: de vooravond van de [[Lijst van christelijke feest- en gedenkdagen|christelijke feestdag]] Sint Jansdag.

Het is de dag waarop de geboorte van de [[Johannes de Doper]] wordt herdacht. De [[profeet]] die de komst van een [[messias]] aankondigde in de persoon van [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus]], die hij later zou dopen. In het [[evangelie volgens Lucas]] (Lc 1:26–37, 56-57) staat geschreven, dat Johannes zes maanden voor Jezus was geboren. Het is de reden, dat Sint Jansdag op [[24 juni]] wordt gevierd. Het is een [[hoogfeest]] in de [[Rooms-katholieke Kerk|Katholieke Kerk]].

Op Sint Jansavond zijn nog vele gebruiken, zoals [[vreugdevuur|vreugdevuren]], die teruggaan op voor-christelijke [[midzomerfeest]]en<ref>[https://www.antroposofiemagazine.nl/artikelen/sint-jan-een-nacht-vol-toverkracht/ Sint-Jan: een nacht vol toverkracht] antroposofiemagazine.nl</ref> die gehouden werden rond de [[zonnewende|zomerzonnewende]].

==Gebruiken==
===Processies===
[[File:Vertooninge Hondius.png|thumb|Hoe de Pelgerimmen, op s. Ians-dagh, buyten Brussel, tot Meulenbeeck danssen moeten, ende als sy over dese Brugh gedanst hebben, ofte gedwongen werden op dese volgende maniere, dan schijnen sy, voor een Iaer, van de vallende Sieckte, genesen te zijn. Vooraen gaen defe Speel-lieden ofte Moeselaers, speelende op Sack-pijpen; daer nac volgende Pelgrims, die met stercke Huyslieden gevat worden, seer ongaerne tegen haren wil [gelijck in de tweede ende derde volghende Figuere vertoont wert] som krijtende en roepende; maer komende ontrent de Brugge, soo keerense haerom, ende gebruycken groot tegenweer; maer gevat zijnde, werden over de Brugge geheft ende gedragen; over zijnde sitten neder als vermoeyt wesende: ende dan komen de Huyslieden van dier plaets, haer lavende, ende wat warms in-gevende: ende is soo dit werek vol-eyndt. Seer aerdigh uyt-gebeeldt door den uytnemenden konstigen schilder Pieter Breugel, gesneden ende gedruckt ten huyse van Henricus Hondius in ’s Graven-Hage 1642]]
In België was een jaarlijkse [[processie]] van [[epilepsie|epileptici]] naar de [[Sint-Jan-de-Doperkerk (Molenbeek)|Sint-Jan-de-Doperkerk]] van [[Sint-Jans-Molenbeek|Molenbeek]] (bij [[Brussel (stad)|Brussel]]). Ze moesten dansend over de brug om voor een jaar genezen te zijn van de "vallende sieckte". Omwoners brengen hen spijs en drank. De processie is op meerdere schilderijen afgebeeld.

Elk jaar vindt nog, op de eerste zondag na Sint-Jansdag (24 juni) een grote processie plaats in [[Onhaye]] die veel deelnemers trekt, ook van ver buiten het dorp. Aangezien [[Walhère van Onhaye]] om het leven is gekomen door een slag op het hoofd, wordt hij aangeroepen tegen hoofdpijn, en ook om het vee te beschermen. De processie trekt langs tal van kapelletjes en wegkruisen en daarna is er om 11 uur een plechtige Mis. Hierna vindt een kermis plaats in het dorp.

De kapel van [[Wolfsbarge]] was gewijd aan de Heilige Maagd Maria en werd daarom ook wel de ''Beatae Mariae Virginis''-kapel genoemd. Nog in 1646 waren er restanten van de kapel voorhanden; ze werden ieder jaar op Sint Jansdag door gelovigen bezocht.

De jaarlijkse processie naar de kerk bij het [[Sint Janskerkhof]] in [[Laren (Noord-Holland)|Laren]] vindt plaats rond de langste dag, op of rond de Sint Jansdag 24 juni.

Tal van [[ex voto]]'s getuigen van de diverse aan de Kruisverering bij de [[Sint-Johannes de Doperkerk (Sprundel)|Sint-Johannes de Doperkerk]] van [[Sprundel]] toegeschreven genezingen. Dat het feest niet enkel uit vroomheid bestond bleek uit de activiteiten eromheen. Nog in 1889 maakte de burgemeester daarom bekend dat op Sint-Jansdag alle vreemde liedjeszangers, orgeldraaiers, rijfelaars, enz. streng zullen geweerd worden.

===Sint-Jansvuur===
Het Sint-Jansvuur is zo een [[vreugdevuur]], genoemd naar Johannes de Doper, dat in vroegere eeuwen deel uitmaakte van de midzomerfeesten en reeds sinds de voor-christelijke tijd in vrijwel alle landen van Europa op [[23 juni|23]] of [[24 juni]] werd ontstoken, wat in onder andere [[Beieren]], [[Oostenrijk]] en de [[Sudeten]] nog vrij gebruikelijk is. In [[Nederland]] en [[België]] heeft het gebruik in enkele plaatsen en streken nog lang standgehouden (bijvoorbeeld in [[Herzele (België)|Herzele]], [[Oost-Vlaanderen]]). In [[Huissen]] (Gld.) wordt het op de maandag na Sint Jansdag bij het spiegelgevecht tussen de [[gilde (beroepsgroep)|gilden]] nog altijd ontstoken. Men schreef afweerkracht toe aan het Sint-Jansvuur; daarom werd het vee er wel doorheen gedreven. Men danste rond de vuren en sprong door het vuur.

Vaak verwijst de naam ''Sint-Jansberg'' naar een heuvel waar vroeger Sint-Jansvuren aangestoken werden.

Ook werden raderen in brand gestoken en van heuvels geduwd.

<gallery>
File:Les feux de la Saint-Jean en Bretagne (Le Petit Journal 1-07-1893).jpg|Dansen rond het vuur tijdens het feest van Sint Jan in [[Bretagne (regio)|Bretagne]], 1893
File:016 Les feux de la Saint-Jean (Charles Cottet, huile sur toile, salon de 1901, manoir de Kerazan, fondation Astor).jpg|Vele vreugdevruren zijn te zien in de omgeving tijdens het feest van Sint Jan, [[Charles Cotet]], 1901, [[Musée d'Orsay]]
File:Das festliche Jahr img221 Johannissprung der Münchener Liedertafel.jpg|De Johannessprong, Das festliche Jahr in Sitten, Gebräuchen und Festen der germanischen Völker, 1863
File:01898 Sobotka-Feier, Sprung über das Feuer.jpg|De sprong over het vuur, Zygmunt von Ajdukiewicz, voor 1898
File:1921. На Купалле.jpg|Midzomernacht met een brandend rad, Mikhail Filippovich, 1921-1922
File:Празднование Купалы 1897.jpg|Springen door het vuur, 1897
</gallery>

===Katten/Heksenverbranding===
Het ritueel van [[kattenverbranding]] was gebruikelijk in Europa in de [[middeleeuwen]]. Katten werden geassocieerd met [[ijdelheid]] en [[hekserij]], ze werden soms verbrand als symbolen van de [[duivel]]. Het ritueel is beschreven in [[Baskenland]], [[Frankrijk (hoofdbetekenis)|Frankrijk]], [[Duitsland (hoofdbetekenis)|Duitsland]] en [[Engeland (hoofdbetekenis)|Engeland]]. Tegenwoordig wordt het ritueel niet meer met echte katten gehouden en gebruikt men een speelgoedkat.

Ook mensen die van hekserij beschuldigd werden, werden verbrand boven het vuur.

<gallery>
File:Stillinge Strand, Sankt Hans aften 2015.jpg|Vreugdevuur met een heks voor Sankthansaften, Stillinge Strand, Slagelse
</gallery>

===Bloemen plukken als afweermiddel ===
[[File:Saint-Guilhem-le-Desert fg07.jpg|thumb|Eguzkilore op een deur]]
[[File:Kupalle (silver coin)r.gif|thumb|Zilveren munt met [[Fernybloem]]]]
Op Sint Jansdag worden bloemen geplukt waarvan men gelooft dat ze een beschermende werking hebben. Deze bloemen worden als afweermiddel tegen boze krachten gebruikt. De bijnaam "jaag den duvel" geeft aan dat sint-janskruid volgens overleveringen vroeger als afweerkruid werd gebruikt om zich te beschermen tegen hekserij, magie of andere mogelijke gevaren. In volksverhalen is ook [[Varenzaad]] bekend.

In [[Oerle (Nederland)|Oerle]] wordt jaarlijks de Sint-Janstros bij voordeuren opgehangen. De Sint-Janstros is een boeket, bestaande uit kruiden, bloemen en bladeren die op St. Jansdag geplukt zijn. De tros bestaat minimaal uit bladeren van de [[notenboom]], [[korenbloem]] en het [[Sint-Janskruid]]. Het beschermt volgens het [[Bijgeloof|volksgeloof]] tegen [[bliksem]]inslag, ziekte, brand en boze geesten. De legende verhaalt dat Johannes de Doper, op de vlucht voor zijn vijanden, 's nachts moest onderduiken bij vrienden. Een verrader had echter het betreffende huis gemarkeerd door een boeket aan de deurpost op te hangen. De volgende dag leek er een wonder geschied, want aan alle deurposten hing een tros bloemen, waardoor de verblijfplaats van Johannes de Doper verborgen bleef.

Eguzkilore is een distelachtige bloem die zeer overvloedig voorkomt in [[Baskenland]] en wordt gelinkt aan [[Amalur]]. Het wordt bevestigd aan deuren van de huizen om de [[Djinn (mythisch wezen)|djinn]], [[hekserij|heksen]] ([[sorginak]]), [[Lamia (mythisch wezen)|lamia]]'s en boze geesten weg te jagen. Men geloofde dat als iemand het huis probeerde binnen te komen en een Eguzkilore vond, ze moesten stoppen om de vele haren of schutbladen te tellen. Het beschermende vermogen van deze zonnebloem was sterker op de ochtend van Sint-Jansdag dan de rest van het jaar.

De [[Fernybloem]] is een [[magie|magische]] plant uit de [[Slavische mythologie]] en de [[Baltische mythologie]] (Estisch: Sõnajalaõis, Lets: Papardes zieds). Volgens de Letse en Estische traditie bloeit de plant alleen op de avond van de Jāņi (middernacht, van 23 juni op 24 juni). Degene die de plant vindt, zal door de varen groot geluk krijgen. Volgens de Slavische traditie brengt de plant geluk, rijkdom en het vermogen om de taal der dieren te begrijpen. De plant is te vinden op de avond voor de dag van Ivan Kupala (Johannes de Doper).

Met de geplukte planten werden ook kransen geweven. In sommige gevallen worden deze op het hoofd gedragen of te water gelaten.

<gallery>
File:Sint Janstros op paal.jpg|Sint-Janstros bevestigd op een paal
File:Entzia - Eguzkilore 01.jpg|Eguzkilore
File:Prades - Eguzkilore.jpg|Eguzkilore op een deur
File:1991 CPA 6354.jpg|[[Waarzeggerij]] met kransen op een [[postzegel]] uit [[Rusland]]
File:Kupalskaye Kola. Weaving a wreath.jpg|Een krans weven in [[Wit-Rusland|Belarus]] voor Ivan Kupala-dag
</gallery>

==Jonsok==
[[File:Astrup Jonsokbål.jpg|thumb|Jonsokbål; vreugdevuur tijdens de avond voor Sint-Jan, Nicolai Johannes Astrup, 1912]]
Jonsok, ook wel genoemd ''Sankthans'' ("Sint-Hans"), is het midzomerfeest zoals men dat nog kent op veel plaatsen in [[Noord-Europa]]. Doorgaans wordt er een groot [[vreugdevuur|vuur]] aangestoken in verband met deze viering, die plaatsvindt 's avonds op [[23 juni]], de vooravond van de [[feestdag]] van Johannes de Doper.

"Jon" is een afkorting van Johannes. Sankthans een afkorting voor de gedenkdag van de heilige [[Johannes de Doper|Johannes]] (de Doper).

<gallery>
File:Recently graduated Gymnasium students at Sankt Hans bonfire 2009-06-23.jpg|Het vreugdevuur met een heks wordt aangestoken tijdens zonsondergang
File:Midsummer Eve bonfire on Skagen's beach - P.S. Krøyer - Google Cultural Institute.jpg|Vreugdevuur tijdens midzomer, P.S. Krøyer, 1906
File:Holmennokken sankthans 2017 (3).jpg|Viering van Sankthans, 2017
File:Harald Slott-Møller, Sankthans nat, 1908.jpg|Vrouwen kijken naar de vuren van Sankthans, Slott Georg Harald Møller, 1908
</gallery>

==Ivan Kupala-dag==
[[File:Иван Купала.Гадание на венках.2008.Доска,масло150х85 см.jpg|thumb|[[Waarzeggerij]] met kransen, Semjon Leonidowitsch Koschin]]
Ivan Kupala-dag (Feest van Johannes de Doper; Russisch: Иван-Купала; Wit-Russisch: Купалле; Oekraïens: Іван Купала; Pools: Noc Kupały) wordt gevierd in Oekraïne, Wit-Rusland, Polen (Mazowsze en Podlasie) en Rusland.

<gallery>
File:Тенирс Поиски-клада-в-ночь-под-Ивана-Купалу.jpg|De zoektocht naar de schat in de nacht van Ivan Kupala, D. Teniers, 17e eeuw
File:Stamp of Ukraine s194.jpg|Ivan Kupala-dag op een [[postzegel]] uit de [[Oekraïne]]
File:Пение купальских песен 1879.jpg|Kupula liedjes zingen, 1879
File:Ivan Kupala Night in Belarus.jpg|Ivan Kupala Night in [[Wit-Rusland|Belarus]]
File:Купальский костёр.jpg|Kupala vreugdevuur
File:Kwiat Paproci.jpg|[[Fernybloem]]
</gallery>

==Saint-Jean-Baptiste Day==
[[File:Fête de la Saint Jean Baptiste a Brompton 2013 - panoramio.jpg|thumb|[[Vuurwerk]] tijdens Saint-Jean-Baptiste Day]]
Saint-Jean-Baptiste Day ([[Frans]]: Fête de la Saint-Jean-Baptiste, la Saint-Jean, Fête nationale du Québec ), ook in het Engels bekend als ''St John the Baptist Day'', is een feestdag gevierd op 24 juni in de Canadese provincie van Quebec . Het wordt door de Franse Canadezen in heel Canada en de Verenigde Staten gevierd. Het feest werd naar Canada gebracht door Franse kolonisten die de traditionele feestdag vierden van de geboorte van Johannes de Doper. Het werd uitgeroepen tot [[officiële feestdag]] in Quebec.

==Jāņi==
[[File:Caraway cheese.jpg|thumb|Jāņi-kaas]]
Plantaardig materiaal, verzameld en gebruikt voor decoratieve, therapeutische en andere symbolische doeleinden, is belangrijk bij de viering van Jāņi. Het wordt gebruikt om kamers, binnenplaatsen en werven te versieren en tot kransen geweven. Specifieke bomen worden ook gebruikt als bron van materiaal voor decoratie. Berkentakken en eiken takken worden vaak gebruikt, maar espen en els zijn dat niet omdat ze als slecht worden beschouwd. Sommige kruiden werden 's middags verzameld, andere op Jāņi-avond, of op Jāņi-ochtend als ze bedekt waren met dauw.

Tijdens Jāņi wordt het loof van lijsterbessen, eiken, linden en berkenbomen verzameld en opgehangen om huizen, schuren en graanschuren te versieren, maar ook vastgemaakt aan poorten, deuren en auto's. Doornen, distels en brandnetels worden opgehangen om boze geesten en heksen af te weren.

Cirkelvormige kransen gemaakt van bloemen, grassen en eikenbladeren worden geweven en op het hoofd gedragen. Er worden verschillende soorten planten gebruikt om kransen voor mannen en vrouwen te maken. Vrouwen en meisjes dragen kransen van bloemen, grassen en kruiden. Er wordt aangenomen dat kransen die zijn gevlochten met zevenentwintig bloemen en kruiden rampen en ziekten voorkomen en vijanden afstoten. Mannen en jongens dragen kransen van eikenbladeren, die de fysieke kracht van de eikenboom symboliseren. Eikenkransen zouden ook de zegen van paarden en bijen beloven. Samen met Jāņi-kaas en vuren zijn kransen ook symbolen van de zon.

Tijdens Jāņi worden vuren aangestoken en verbrand van zonsondergang tot de volgende ochtend. Er wordt aangenomen dat het vreugdevuur op een hoog punt in het landschap moet worden aangestoken, van waaruit het licht van het vuur kracht en vruchtbaarheid schenkt aan de velden en mensen waarop het schijnt. Over het Jāņi-vuur springen zou het komende jaar geluk en gezondheid brengen.

==Enyovden==
[[File:Burgas-Ethnographic-museum-enyovden-maiden-costume-Fakia.jpg|thumb|Kostuum voor Envoyden en geplukte bloemen in het etnografisch museum van [[Boergas (stad)|Burgas]]]]
Op midzomerdag vieren [[Bulgaren]] [[Enyovden]]. Op dezelfde dag viert de [[oosters-orthodoxe kerk]] de dag van Johannes de Doper en de riten en tradities van beide feestdagen zijn vaak gemengd. Op die dag kan in [[Bulgarije]] ook een vuurgerelateerd ritueel worden uitgevoerd; het is een dans op blote voeten op smeulende sintels en heet [[Nestinarstvo]]. Bulgaarse folklore stelt dat de zomer begint op Enyovden. Er wordt gedacht dat in de ochtend van Enyovden, wanneer de zon opkomt, het "knipoogt" en "speelt". Iedereen die de zonsopgang ziet, zal het hele jaar door gezond zijn.

Er wordt aangenomen dat op Enyovden een verscheidenheid aan kruiden de grootste genezende kracht heeft, en dat dit vooral geldt bij zonsopgang. Daarom moeten ze 's morgens vroeg voor zonsopgang worden geplukt. Vrouwen - [[tovenaar|tovenaressen]] - gaan zelf kruiden verzamelen om te genezen en charmes te maken.

==Jaanipäev==
Jaanipäev werd gevierd lang voordat het christendom in [[Estland]] arriveerde. Nadat het land was gekerstend, kreeg het feest deze naam. De komst van het christendom maakte geen einde aan de vruchtbaarheidsrituelen rond deze feestdag. In 1578 schreef Balthasar Russow met enige walging in zijn Livonian Chronicle over Esten die meer belang hechtten aan feesten dan naar de kerk gaan. Hij klaagde over degenen die naar de kerk gingen, maar niet binnenkwamen en in plaats daarvan hun tijd besteedden aan het aansteken van vreugdevuren, drinken, dansen en zingen.

Op Jaaniõhtu (de avond voor Jaanipäev) zullen Esten uit het hele land samenkomen met hun families, of op grotere evenementen, om deze belangrijke dag te vieren met zang en dans, zoals Esten al eeuwen doen. Het bekendste ritueel is het aansteken van het vuur en er vervolgens overheen springen. Dit wordt gezien als een manier om welvaart te garanderen en pech te voorkomen. Evenzo is het niet aansteken van het vuur uitnodigen tot vernietiging van het huis door brand. Het vuur joeg ook ondeugende geesten weg die het koste wat het kost vermeden, waardoor een goede oogst werd verzekerd. Dus hoe groter het vuur, hoe verder de ondeugende geesten wegbleven.

==Jónsmessa==
Jónsmessa is een [[IJsland]]se feestdag die op 24 juni wordt gevierd. Het is vernoemd naar Johannes de Doper. Volgens de IJslandse folklore krijgen koeien het spraakvermogen, worden zeehonden mensen en is het gezond om naakt in het met dauw bedekte gras te rollen. De IJslandse folklore stelt dat als je op een kruispunt zit, waar alle vier de wegennaar aparte kerken leiden, [[elf (mythisch wezen)|elfen]] zullen proberen je te verleiden met eten en geschenken.

==Sânziene==
[[File:Cricau Festival 2013 - Sanziene - 24.jpg|thumb|Sânziene]]
Tijdens Sânziene zullen de mooiste meisjes in het dorp zich in het wit kleden en de hele dag doorbrengen met het zoeken naar en plukken van bloemen, waarvan er één ''[[Galium verum]]'' moet zijn. Met behulp van de bloemen die ze overdag hebben geplukt, vlechten de meisjes bloemenkronen die ze dragen als ze bij het vallen van de avond naar het dorp terugkeren. Daar ontmoeten ze hun geliefde en dansen ze rond een vreugdevuur. De kransen worden over de huizen geworpen, en wanneer de krans valt, wordt er gezegd dat er iemand in dat huis zal sterven. Als de kroon op het dak van het huis blijft, zullen de eigenaren een goede oogst en rijkdom krijgen. Net als bij andere vreugdevuurvieringen, wordt het springen over de sintels, nadat het vreugdevuur niet meer woedt, uitgevoerd om de persoon te zuiveren en ook om gezondheid te brengen.
In sommige gebieden van de Karpaten maken inwoners een rad en steken dit in brand, waarna ze het van een heuvel duwen.

Een ander volksgeloof is dat tijdens de Sânziene-avond de hemelen zich openen, waardoor het de sterkste nacht is voor magische spreuken, vooral voor de liefdesbetoveringen. Er wordt ook gezegd dat de planten die tijdens deze nacht worden geoogst, enorme magische krachten zullen hebben.

Het is echter niet verstandig om als man 's nachts te wandelen tijdens de Sanziene-avond, want dat is de tijd dat de [[fee]]ën in de lucht dansen om de gewassen te zegenen en de mensen gezondheid te schenken. Ze houden er niet van om gezien te worden door mannen, en wie ze ziet zal worden verminkt of de feeën zullen hun gehoor/spraak afnemen of ze gek maken.

==Wattah Wattah==
[[File:Wattah Wattah Festival Spectator.jpg|thumb|Het natmaken van mensen tijdens Wattah Wattah]]
Het Wattah Wattah festival of Basaan festival (letterlijk: overgieten van water) is het feest van St. Johannes de Doper in de [[Filipijnen]]. Naast de geboortedag van de heilige maagd Maria is het de enige geboortedag van een heilige die wordt gevierd, de meeste andere heiligen worden herdacht op de dag van hun overlijden of een andere belangrijke datum.

Zowel kinderen als volwassenen staan in een rij op straat en voorbijgangersworden royaal met water overgoten om hen aan hun doop te herinneren.

{{Appendix}}
{{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=nn|titel=Jonsok}}

[[Categorie:Noorse feestdag]]
[[Categorie:Christelijke feestdag]]
[[Categorie:Juni]]

Sint Jansfeest - Bewerkingsoverzicht

Colani op 9 apr 2023 om 04:03