Colani op 25 mei 2023 om 06:19

2023-05-25T06:19:47Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Seasonearth.png|thumb|Stand van de aarde aan het begin van de astronomische seizoenen.]]
[[Bestand:Jahreszeiten Jahresringe.jpg|thumb|Seizoen / [[Groeiring]]en.]]
Een '''seizoen''' of '''jaargetijde''' is een jaarlijks terugkerende periode van 3 [[maand]]en. Het [[tropisch jaar]] van de [[aarde (planeet)|aarde]] is ingedeeld in 4 jaargetijden: [[lente]], [[zomer]], [[herfst]] en [[winter]].
Overigens vallen deze jaargetijden vooral in de gematigde tot hogere breedten samen met duidelijk te onderscheiden klimatologische periodes. In de tropen is het altijd zomer, of blijken de seizoenen op een heel andere wijze. In het [[oude Egypte]] onderscheidde men bijvoorbeeld maar drie seizoenen, en in [[Indonesië]] kent men de droge en natte [[Moesson (regentijd)|moesson]].

De seizoenen ontstaan door de [[Obliquiteit|hellingshoek van de aardas ten opzichte van de as van haar baan rond de zon]].

==Begin en einde==
[[Bestand:De jaargetijden-Catchpenny print-PRENT 0063.jpg|thumb|De jaargetijden op een [[centsprent]] rond 1800: lente (spitten en planten), zomer (maaien), herfst (druiven oogsten) en winter (arreslee rijden).]]
In de [[astronomie]] begint een jaargetijde op het moment dat de [[zon]] op de [[keerkring]] of [[evenaar]] komt. Dat gebeurt op een nauwkeurig gedefinieerd tijdstip rond de 21ste van de maanden maart, juni, september en december dat van jaar tot jaar een dag kan verschillen. In [[schrikkeljaar|schrikkeljaren]] valt het begin van een seizoen veelal een dag eerder.

In de [[meteorologie]] wordt met administratieve seizoenen gewerkt die men laat beginnen op de eerste dag van [[maart]], [[juni]], [[september]] en [[december]]. Men spreekt in dat geval van de ''meteorologische lente, zomer, herfst en winter''.

Voor afbeeldingen van de vier jaargetijden (in onder andere de [[Friese staartklok]]) worden godinnen gebruikt. [[Flora (godin)|Flora]] als godin van de lente, de zomer wordt uitgebeeld door [[Ceres (godin)|Ceres]], de herfst door [[Pomona (godin)|Pomona]] of [[Bacchus (mythologie)|Bacchus]] en [[Vesta (mythologie)|Vesta]] met het vuur voor de winter.

==Etymologie==
{| class="wikitable"
| '''Seizoen''' || '''Betekenis''' || '''Foto'''
|-
| [[winter]] || - Oudhoogduits: ''uuintar'', ''wintar'' of ''uuntar'', Abrogans: ''hyem'', ''uuintar'', ''tempestas'', ''unuuitari'', ''uel frigus'', ''edho frost'', Latijn: ''hiems'' → winter betekent dus onweer (''unuuitari'') of vrieskou (''frost'') <br />- in de Indo-Europese taalgroep is het woord winter waarschijnlijk een cognaat van water, en is de winter dus te beschouwen als het natte seizoen.
| [[File:Eyjafjallajökull.jpg|200px]]
|-
| [[lente]] || oude afleiding van lang en heeft betrekking op het lengen van de dagen
| [[File:Colorful spring garden.jpg|200px]]
|-
| [[zomer]] || Middelnederlands: somer, Oudsaksisch, Oudhoogduits en Oudnoors: ''sumar'' → ''sama'', Engels: ''season'', ''half-year'' → zomer betekent dus seizoen op de helft of in het midden van het jaar
| [[File:Ljungdalen July 2013 03.jpg|200px]]
|-
| [[herfst]] || Germaans: ''harbista'', Oudhoogduits: ''herbist'', Middelhoogduits: ''herbest'', Middelnederlands: hervest, Engels: ''harvest'' → herfst betekent dus oogst
| [[File:Autumn landscape near Gullesfjordbotn, Hinnøya, 2010 September.jpg|200px]]
|-
|}

== Andere betekenissen ==
Het woord seizoen wordt in veel situaties in een andere betekenis gebruikt. Men spreekt dan steeds van '''seizoen''', nooit van '''jaargetijde'''.

Spreekt een reisbureau of hotel van ''het'' seizoen of het ''hoogseizoen'', dan bedoelt men ongeveer de periode van juni tot september, de tijd waarin de meeste mensen op vakantie gaan. Soms onderscheidt men het ''zomerseizoen'' en het ''winterseizoen''. Het laatste is dan omstreeks de jaarwisseling. Deze seizoenen hebben geen vast gedefinieerde begin- en einddatum.

Andere seizoenen zijn: voetbalseizoen, schaatsseizoen, orkaanseizoen, bloeiseizoen enz. Het betreft hier steeds een deel van het jaar waarin bepaalde natuurverschijnselen voorkomen of bepaalde activiteiten geschieden.

== Oneigenlijke seizoenen ==
Er zijn ook contexten waarin het woord ''seizoen'' niets meer te maken heeft met een jaargetijde, maar eerder een groot deel van het jaar, soms zelfs een heel jaar, omvat.

=== Omroep ===
Zie [[Seizoen (omroep)]].

=== Verenigingen ===
Bij sommige [[vereniging (rechtspersoon)|verenigingen]] duurt een seizoen een heel jaar, van (ongeveer) september tot augustus. Soms ook (ongeveer) van september tot juni, waarbij de tijd van de zomervakantie, waarin er weinig activiteiten zijn, niet tot het seizoen wordt gerekend. Een dergelijk seizoen is dus hetzelfde als een [[schooljaar]].

=== Voetbal ===
Bij de planning van een [[voetbal]]competitie loopt een seizoen van augustus tot en met juni van het volgende jaar. De vakantietijd valt buiten het seizoen.

=== Wielersport ===
In de [[wielersport]] is een seizoen de periode van het jaar waarin wielerwedstrijden verreden worden. Het seizoen kan specifiek betrekking hebben op het [[wegwielrennen]] (doorgaans van maart tot en met oktober) en het [[veldrijden]].

==Trivia==
=== Muziek ===
De jaargetijden zijn een geliefd onderwerp in de muziek. [[Antonio Vivaldi (componist)|Vivaldi]] heeft ''[[De vier jaargetijden (Vivaldi)|Le quattro stagioni]]'' gecomponeerd, [[Joseph Haydn]] schreef het oratorium ''Die Jahreszeiten'' en [[Dream Theater]] is bekend door hun ''Change of Seasons''. De Nederlandse componist [[Kees Vlak]] schreef een hele cyclus van werken voor jeugdblaasorkesten, die onder de titel ''[[The Four Seasons (Vlak)|The Four Seasons]]'' samengevat zijn.

Aan Vivaldi's werk refereert ook het multi-instrumentalisten [[Muziekensemble|ensemble]] ''Quattro Stagioni'' van Cornelius Buser, Jürg Mosimann, Paul Ragaz en Walter Thöni die onder andere ([[volksmuziek|volks]]-)muziek uit diverse landen speelt.

De [[The Four Seasons (groep)|Four Seasons]] was een Amerikaanse popgroep, bestaande uit vier man.

=== Voedsel ===
Een bekende [[pizza]]naam is de ''Quattro Stagioni'' (=vier jaargetijden). De naam is ontleend aan de ingrediënten zoals tomaten, mozzarella, champignons, olijven, artisjokken, basilicum, peper, zout, die in Italië bijna het hele jaar door voorradig zijn.

== Zie ook ==
* [[Moesson (regentijd)]]
* [[Fenologie]]

== Externe link ==
* {{Link YouTube|id=VCUdf69Z77c|label=Video: het veranderen der seizoenen vanuit de ruimte}}

{{Navigatie jaargetijden}}

[[Categorie:Jaargetijde| ]]

Seizoen - Bewerkingsoverzicht

Colani op 25 mei 2023 om 06:19