https://wikitest.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=PraetorPraetor - Bewerkingsoverzicht2026-04-07T10:39:19ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wikitest.nl/index.php?title=Praetor&diff=72017&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2024-03-08T09:23:01Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>Een '''praetor''' (tegenwoordig ook gespeld als '''pretor''') was een belangrijk [[magistratus|magistraat]] in het [[Romeinse Koninkrijk]] en in de [[Romeinse Republiek]]. De naam ''praetor'' kan letterlijk vertaald worden als "voorganger" en heeft mogelijk een militaire oorsprong. Praetores waren geen beroepsrechters, maar duidden een iudex of rechter aan, die de rechtszaak behandelde.<br />
<br />
== Praetor Maximus ==<br />
Oorspronkelijk ging deze magistratuur terug tot de koningstijd, toen er één ''Praetor Maximus'' was, die vlak onder de koning stond. Mogelijk nam deze ''Praetor Maximus'' na de verdrijving van de koningen als eerste het ''[[imperium (Rome)|imperium]]'' over van de ''[[koning (titel)|rex]]'' (koning). <br />
<br />Mogelijk werden er later twee ''Praetores Maximi'' aangesteld, die dan later ''Consules'' genoemd zouden worden.<br />
<br />
== Consuls en praetoren ==<br />
Later tijdens de republiek (ten laatste in [[367 v.Chr.]]) werd aan de, nu twee, hoogste gezagdragers de titel van ''[[consul (Rome)|Consul]]'' toegekend. Deze werden bijgestaan door een ''praetor'' met ''iurisdictio'' (d.i. de bevoegdheid om recht te spreken), die hun ''collega minor'' werd in [[367 v.Chr.]] De ''praetor'' was oorspronkelijk een [[patriciër]], maar later zou ook dit ambt - zoals dat van ''Consul'' - opengesteld worden voor de [[plebejer]]s. Ze werden verkozen door de ''[[Comitia Centuriata]]''.<br />
<br />
=== Praetor urbanus en praetor peregrinus ===<br />
{{Zie ook|Voor de hoofdartikels, zie: ''[[praetor urbanus]]'' en ''[[praetor peregrinus]]''.}}<br />
Rond ongeveer [[242 v.Chr.]] werd het ambt van praetor opgesplitst om beter de privaat- en strafrechtelijke rechtspleging te regelen: een ''praetor urbi'', ''praetor urbis'' of ''[[praetor urbanus]]'' en een ''[[praetor peregrinus]]''. Ze hielden zich respectievelijk bezig met de rechtspraak over burgers van de stad (''Urbs'') Rome en de rechtspraak over buitenlanders (''peregrini'') en tussen burgers en buitenlanders.<br />
<br />
=== Praetoren voor de provincie ===<br />
De eerste ''[[provincia]]e'' die Rome op [[Carthago]] veroverde, [[Sicilia (Romeinse provincie)|Sicilia]] en [[Sardinia]], kregen ook een praetor als provinciegouverneur. Later zou deze bevoegdheid overgeheveld worden naar [[promagistraat|promagistraten]].<br />
<br />
=== Van vier naar acht tot zestien praetoren ===<br />
In [[180 v.Chr.]] bepaalde de ''[[Lex Villia annalis]]'' dat men pas praetor werd na de leeftijd van veertig te hebben bereikt. Niet veel later werd de ''Praetor Urbanus'' aangewezen als voorzitter van de nieuw opgerichte ''[[quaestio]]nes'' die over provinciegouverneurs moesten oordelen. Tezelfdertijd werden de praetoren die de provincies Sicilia en Sardinia bestuurden afgeschaft en vervangen door ''[[propraetor]]es''.<br />
<br />Een praetor stond direct onder de [[consul (Rome)|consuls]] in de ''[[cursus honorum]]'', de lijst die in [[82 v.Chr.]] door [[Lucius Cornelius Sulla|Sulla]] werd opgesteld om de hiërarchie vast te stellen. Er waren onder [[Lucius Cornelius Sulla]] acht praetoren: zes aan het hoofd van de permanente rechtbanken (kiesrecht, hoogverraad, verduistering, strafzaken, geweldszaken tegen de staat en afpersing) en de ''Praetor Urbanus'' en ''Praetor Perigrinus''. Dit aantal nam geleidelijk toe tot zestien onder [[Julius Caesar|Gaius Julius Caesar]].<br />
<br />
== Edictum praetoris ==<br />
Elk jaar vaardigden de praetoren een ''edictum'' uit waarin ze een soort van beleidsaankondiging deden. Ze konden in hun edict ''exceptiones'' (uitzonderingen) inbouwen, vergezeld van ''formulae'' om de traditionele ''legis actiones'' te omzeilen, om bepaalde foutjes of onrechtvaardigheden in de ''leges'' (wetten) recht te zetten. Met het ''edictum perpetuum'' van [[Hadrianus]] kwam er een eind aan deze wetgevende activiteiten van de praetoren. Voortaan werd ieder jaar hetzelfde edict afgekondigd en mocht men enkel de vastgelegde bepalingen interpreteren.<br />
<br />
== Regalia van de praetoren ==<br />
Praetoren zaten op een ''[[sella curulis]]'' wanneer ze recht spraken, wat verwijst naar hun aloude waardigheid (''maiestas'') nog stammend uit de koningstijd van Rome. Ze hadden recht op zes ''[[lictor]]es'' en mochten een ''[[toga (Rome)|toga]] praetexta'' (d.i. een ''toga'' met [[purper (verfstof)|purperen]] zoom) dragen. <br />
<br />
== Externe link ==<br />
* {{Aut|J. Lendering}}, [https://www.livius.org/articles/concept/praetor/ art. Praetor], Livius.org, 2002.<br />
<br />
[[Categorie:Romeins ambt]]<br />
[[Categorie:Latijn]]</div>Colani