Colani: 1 versie geïmporteerd

2025-04-30T09:38:30Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

[[Bestand:Gotthard Post.jpg|thumb|260px|Postkoets op de [[Gotthardpas]]]]
[[Bestand:Molen Walderveense molen postkoets.jpg|thumb|260px|Postkoets op de Postweg in [[Lunteren]]]]
[[Bestand:Postkutsche brig.jpg|thumb|260px|Postkoets uit Zwitserland]]
[[Bestand:Postkoets_Berlijn_PM05.jpg|thumb|260px|Postkoets in Berlijn]]
Een '''postkoets''' of [[diligence]] is een door paarden voortgetrokken rijtuig ([[koets]]) voor vervoer van [[post (brief)|post]] en [[reiziger (vervoer)|reizigers]]. Postkoetsen reden tussen posthaltes, plaatsen waar de paarden, bemanning en reizigers konden eten, drinken en rusten en waar reizigers konden uit- of instappen, waar lading en paarden gewisseld konden worden.

== Achtergrond ==
De grondslag voor het veel latere systeem van postkoetsen is in Europa ontstaan toen de [[Romeinse Rijk|Romeinen]] een systeem voor snel [[berichtenverkeer]] op poten gingen zetten; daarbij creëerden zij een netwerk van 'snelle' wegverbindingen, de ''[[cursus publicus]]''. Sinds [[1489]] verzorgde de adellijke familie [[Von Thurn und Taxis]] in opdracht van de [[keizer Maximiliaan I]] een netwerk van koeriersdiensten dat een groot deel van Europa bestreek. Voor de komst van de [[spoorweg]]en bestond in Europa en de [[Verenigde Staten]] een uitgebreid netwerk van [[Postweg (route)|postweg]]en, die bereden werden met postkoetsdiensten.

De [[Mennen (paardensport)#koetsier|koetsier]] van een postkoets die niet op de bok maar op een paard zat werd [[postiljon]] genoemd, naar het Franse ''postillon''.

De postkoets werd in de [[19e eeuw]] verdrongen door de [[spoorweg]]en, omdat treinen voor post veel sneller en voor de reizigers veel comfortabeler zijn. De eerste spoorrijtuigen voor reizigersvervoer waren koets[[Carrosserie|carrosserieën]] gemonteerd op een treinonderstel. Dat was vertrouwd en bekend voor reizigers. Er waren in de begintijd van de spoorwegen postkoetsen die van een wegonderstel met een kraan op een spooronderstel gezet werden en terug, zoals bij de [[spoorlijn Saint-Étienne - Andrézieux]].

In diverse landen zijn als een laatste overblijfsel uit de tijd van de postkoetsen de postbedrijven nog steeds actief in het [[openbaar vervoer]]. Met name in [[Zwitserland]] bestaan nog veel [[Postbus (vervoermiddel)|postbussen]], die personenvervoer combineren met het vervoer van poststukken.

==In Nederland==
De korte periode van [[Koninkrijk Holland|Franse overheersing in Nederland]] heeft relatief grote invloed gehad op het land. Bij [[Koninklijk Besluit]] van [[28 september]] [[1809]] besloot [[Lodewijk Napoleon Bonaparte|Lodewijk Napoleon]] een postkoetsennetwerk naar Frans model in te richten. Dit systeem bleef ook na [[1813]] bestaan.

In ongeveer 70 plaatsen werden poststations ingericht, waar materieel werd overgeladen, paarden en materieel werden gewisseld.

De postkoetsdiensten werden in de [[18e eeuw|18e]] en [[19e eeuw]] uitgevoerd door de firma [[Van Gend & Loos]]. Ook in de [[20e eeuw]] bleef deze firma gespecialiseerd in het vervoer van pakjes en pakketten totdat zij in 2003 opging in [[DHL]]. Ook waren er vele lokale en regionale diligenceondernemingen, zoals de postkoets- of diligencedienst Tot Nut en Regel van de firma Van Waalwijk, Kerssen & Maltha c.s. die de verbinding tussen Rotterdam, Delfshaven en Schiedam en ook enige jaren verder naar het westen naar Vlaardingen, Maassluis en dan over het water naar Hellevoetsluis v.v. onderhield.

Openbaar vervoer van personen in steden vond in de 19e eeuw plaats met de [[Omnibus (vervoermiddel)|omnibus]].

{{Zusterproject
| commons =
| commonscat = Stagecoaches
| wikiatlas =
| wikispecies =
| wiktionary = postkoets
| wikibooks =
| wikisource =
| wikiquote =
| wikinews =
| wikinewscat =
| wikivoyage =
}}

[[Categorie:Openbaar vervoer]]
[[Categorie:Koets]]
[[Categorie:Postaal vervoermiddel]]

Postkoets - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd