Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Infobox manuscript | naam = Plakkaat van Verlatinghe | afbeelding = Plakkaat van Verlatinghe, pagina 1.jpg | onderschrift = De eerste pagina van de gedrukte versie van het plakkaat | altnaam = ''Acte van Verlatinghe'', ''Plakkaat van Verlatinge'' | bewaarlocatie = Nationaal Archief, Den Haag | plaats ontstaan = Den Haag, Habsburgse Nederlanden | datum ontstaan = 26 juli 1581 | type = plakkaat, onafhankelijkheidsverklaring | inhoud...'

2024-06-15T07:34:50Z

Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Infobox manuscript | naam = Plakkaat van Verlatinghe | afbeelding = Plakkaat van Verlatinghe, pagina 1.jpg | onderschrift = De eerste pagina van de gedrukte versie van het plakkaat | altnaam = ''Acte van Verlatinghe'', ''Plakkaat van Verlatinge'' | bewaarlocatie = Nationaal Archief, Den Haag | plaats ontstaan = Den Haag, Habsburgse Nederlanden | datum ontstaan = 26 juli 1581 | type = plakkaat, onafhankelijkheidsverklaring | inhoud...'

Nieuwe pagina

{{Infobox manuscript
| naam = Plakkaat van Verlatinghe
| afbeelding = Plakkaat van Verlatinghe, pagina 1.jpg
| onderschrift = De eerste pagina van de gedrukte versie van het plakkaat
| altnaam = ''Acte van Verlatinghe'', ''Plakkaat van Verlatinge''
| bewaarlocatie = [[Nationaal Archief]], [[Den Haag]]
| plaats ontstaan = Den Haag, [[Habsburgse Nederlanden]]
| datum ontstaan = [[26 juli]] [[1581]]
| type = [[plakkaat]], [[onafhankelijkheidsverklaring]]
| inhoud = [[Resolutie van de Republiek der Verenigde Nederlanden|resolutie]] voor de onafhankelijkheid van de [[Nederlanden]], afzetting van [[landsheer]] [[Filips II van Spanje]]
| auteur = [[Jan van Asseliers]] (opsteller en griffier)
| kopiist = [[Willem Silvius|Charles Silvius]] (drukker)
| samensteller =
| verluchter =
| patroon =
| opgedragen =
| omvang =
| formaat =
| materiaal =
| taal = [[Nieuwnederlands]]
| schrift =
| specimen =
| verluchtingen =
| toevoegingen = Zegel van de [[Staten-Generaal van de Nederlanden|Staten-Generaal]]
| conditie =
| provenantie =
| details ontdekking =
| verdere details = beklonken met de [[Duc d'Alfs Uitluiding]], verkozen tot het "[[Het pronkstuk van Nederland]]" (2018), [[facsimile]] in de [[Tweede Kamer der Staten-Generaal]]
| PPN =
| link =
| ander portaal = Politiek
| extra portaal = Tachtigjarige Oorlog
| extra portaal2 = Nederland
}}
[[Bestand:SA 4911-Anno 1581. De afzwering van Filips II.jpg|thumb|Ondertekening van het plakkaat, schilderij van [[Johannes Hinderikus Egenberger]]]]
Het '''Plakkaat van Verlatinghe''' (ook wel '''Acte van Verlatinghe''') is een [[plakkaat]] ondertekend op [[26 juli]] [[1581]] door de [[Staten-Generaal van de Nederlanden|Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden]], waarin 17 provinciën van de [[Habsburgse Nederlanden]] [[Filips II van Spanje|Filips II]] afzetten als hun [[Landsheer|heerser]]. Als reden werd gegeven dat de vorst zijn plichten tegenover zijn onderdanen niet nakwam om met recht en rede te regeren en hen te beschermen, maar hen oude rechten afnam en hen als slaven probeerde te onderdrukken. Men vond dat hij dan geen vorst meer was, maar een tiran, wat onderdanen het recht gaf hem af te zweren.

Het kan worden gezien als de [[onafhankelijkheidsverklaring]] van de Nederlanden. <ref>[https://www.historischnieuwsblad.nl/nl/artikel/31620/terecht-noemde-willem-alexander-het-plakkaat-van-verlatinghe-de-geboorteacte-van-nederland.html 'Terecht noemde Willem-Alexander het Plakkaat van Verlatinghe 'de geboorteacte van Nederland<nowiki>''</nowiki>], ''Historisch Nieuwsblad''</ref> <ref>[https://www.nemokennislink.nl/publicaties/hoe-nederland-geboren-werd/ Hoe Nederland geboren werd], Kennislink, 18 april 2014</ref> Deze daad volgde op de [[Unie van Utrecht (1579)|Unie van Utrecht]] in [[1579]].

Het besluit werd genomen in de vorm van een [[Resolutie van de Republiek der Verenigde Nederlanden|resolutie]] op [[22 juli]] [[1581]] tijdens een gewone vergadering van de [[Staten-Generaal van de Nederlanden]] in 's-Gravenhage. <ref>{{aut|Johan Philip de Monté ver Loren|Monté ver Loren, J.P. de}}; {{aut|Johannes Emil Spruit|Spruit, J.E.}} (2000): ''Hoofdlijnen uit de ontwikkeling der rechterlijke organisatie in de Noordelijke Nederlanden tot de Bataafse omwenteling'', Kluwer, p. 249</ref> De resolutie luidde: ''Is huyden resolutie genomen op de verlaetinge vande Conink van Spaengnien, cassatie van zijnen zegel ende cachet, het gebruyck vande zegel vande Generaliteyt, waervan den audiencier es belast een ordonnantie by vorme van placcate te maecken''. <ref>{{aut|Simon Groenveld|Groenveld, S.}} (2009): [https://books.google.nl/books?id=Zo6Dx5VYXFIC&lpg=PA18&ots=4_zhb9Ymtr&dq=resolutie%2022%20juli%201581&hl=nl&pg=PA18#v=onepage&q=resolutie%2022%20juli%201581&f=false Unie, bestand, vrede: drie fundamentele wetten van de Republiek der Verenigde Nederlanden], Verloren</ref>

De resolutie werd van overwegingen voorzien door de [[Griffier van de Staten-Generaal van de Nederlanden|griffier van de Staten-Generaal]], de ervaren jurist [[Jan van Asseliers]]. <ref>{{aut|Coos Huijsen|Huijsen, J.}}; {{aut|Geerten Waling|Waling, G.H.}} (2014): ''De geboortepapieren van Nederland'', Elsevier/Nationaal Archief, p. 147</ref> De tekst werd vastgesteld in [[Den Haag]] op 26 juli 1581 en volgens overlevering beklonken met een [[Duc d'Alfs Uitluiding]]. Het plakkaat werd gedrukt bij de staatsdrukker [[Willem Silvius|Charles Silvius]] in [[Leiden]] en zoals gebruikelijk bij wetgeving direct verspreid. <ref>{{aut|Martin Berendse|Berendse, M.}}; {{aut|Paul Brood|Brood, P.}} (2009): [https://books.google.nl/books?id=i8kT_vdPFHoC&lpg=PA21&ots=_Dw142aaWs&dq=gedrukte%20versie%20plakkaat%20verlatinghe&hl=nl&pg=PA21#v=onepage&q=gedrukte%20versie%20plakkaat%20verlatinghe&f=false In 21 stappen vrij onverveerd. Constitutionele topstukken van het Nationaal Archief], Verloren</ref>

== Inhoud ==
De tekst is gebaseerd op [[Oorkonde|keure]]n van de verschillende [[vorstendom]]men, waarin de [[Stadsrechten|vrijheden van de steden]] en vorstendommen waren opgesomd, zoals het [[Keure van Kortenberg]] (1312) en de [[Blijde Inkomst (1356)]]. De tekst is mede gebaseerd op een traktaat van [[Theodorus Beza]] uit 1574, ''Du droit des Magistrats sur leurs sujets'', geschreven naar aanleiding van de [[Bartholomeusnacht]] (augustus 1572), waarin Beza het [[Recht van opstand|verzet rechtvaardigt]] van de hugenoten tegen de tirannie van hun koning. <ref>{{aut|Nicolette Mout|Mout, M.E.H.N.}} (2006): ''Plakkaat van Verlatinge'', vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien, Historische Uitgeverij Groningen</ref>

De [[Staten]] verklaarden dat hun vorst, [[Filips II van Spanje|Filips II]], deze vrijheden en rechten had geschonden en verklaarden hem vervallen van de troon. Zijn troon werd verlaten verklaard. Het werd verboden zijn zegel en naam te gebruiken.

<gallery>
Lakzegel van Filips II.jpg|Lakzegel van Filips II dat met het plakkaat werd afgeschaft
Zegel Staten-Generaal 1578.jpg|Zegel van de Staten-generaal
</gallery>

== Gebieden ==
De volgende van de [[Zeventien Provinciën]] schaarden zich achter het besluit:{{refn|group=noot|'Ontbieden voorts den president ende luyden van den Secreten Raede, cancelier van den '''Hertoghdomme van Brabandt''', mitsgaders den cantseler van den '''Furstendomme Gelre ende Graeffschap Zutphen''', president ende luyden van den Raede in '''Vlaenderen''', president ende luyden van den Raede in '''Hollant''', rentmeesteren oft de hooghe officieren van '''Beoist- ende Bewesterschelt van Zeelant''', president ende Raede in '''Vrieslant''', den schoutet van '''Mechelen''', president ende luyden van den Raede van '''Utrecht''' ende allen anderen iusticieren ende officieren wien dat aengaen mach, heuren stedehouderen ende eenen yeghelicken van henlieden besondere, soo hem toebehooren sal, dat zy dese onse ordonnantie condighen ende uutroepen over alle den bedrijve van heure jurisdictie...'}}
* [[hertogdom Brabant]]
* [[hertogdom Gelre]] en [[graafschap Zutphen]]
* [[graafschap Vlaanderen]]
* [[graafschap Holland]]
* [[graafschap Zeeland]]
* [[heerlijkheid Friesland]]
* [[heerlijkheid Mechelen]]
* [[heerlijkheid Utrecht]]
Opmerkelijke afwezige is de [[heerlijkheid Overijssel]]. De [[Staten van Overijssel]] waren onder druk van orangistische troepen op 6 maart 1580 tijdens een Landdag in [[Kampen (stad)|Kampen]] weliswaar toegetreden tot de [[Unie van Utrecht (1579)|Unie van Utrecht]], maar bleven deze nadien nog lang afwijzen en in 1581 verwierpen zij het Plakkaat van Verlatinghe uitdrukkelijk. <ref>Encarta - Encyclopedie (1993-2002) ''Overijssel. 2.4: Protestantisering''. Microsoft Corporation/Het Spectrum</ref> <ref>9 maart volgens {{aut|Willem Jan Frans Nuyens|Nuyens, W.J.F.}} ''Geschiedenis der Nederlandsche beroerten in de XVIe eeuw'', C.L. van Langenhuysen, p. 552</ref> In de navolgende jaren tot de Vrede van Münster in 1648 zouden bovendien Vlaanderen en Brabant grotendeels, en Mechelen en het [[Opper-Gelre|Overkwartier van Gelre]] helemaal worden heroverd door [[Leger van Vlaanderen|troepen van de Spaanse koning]].

== Ontstaan republiek ==
Na de ondertekening gingen de Staten-Generaal op zoek naar een andere vorst. Asseliers werd in 1584 met La Moulière door de Staten-Generaal als gezant naar [[koninkrijk Frankrijk|Frankrijk]] gezonden om koning [[Hendrik III van Frankrijk|Hendrik III]] de heerschappij van de lage landen aan te bieden. Deze poging was vergeefs.

Pogingen om de [[Frans van Anjou|hertog van Anjou]], [[Willem van Oranje]] die in 1584 vermoord werd, koningin [[Elizabeth I van Engeland]] of [[Robert Dudley]], graaf van Leicester, op de troon te zetten mislukten eveneens. Uiteindelijk besloot men in 1587 door onder andere de [[Justificatie of Deductie|Deductie van Vrancken]] om een [[republiek]] te worden en verder te gaan als de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]]. In 1588 werd dit een feit.

Tijdens die periode werden de grootste delen van Vlaanderen en Brabant en een klein deel van Gelre heroverd door het [[Leger van Vlaanderen]]. Het gedeeltelijk opnieuw heroveren van deze gebieden op het koninklijke leger leidde tot het ontstaan van [[Staats-Vlaanderen]], [[Staats-Brabant]], [[Staats-Overmaas]] en [[Opper-Gelre|Spaans Gelre]].

== Onafhankelijkheidsverklaring ==
In de praktijk kwam het plakkaat neer op een [[onafhankelijkheidsverklaring]]; dit was de eerste keer in de [[Tachtigjarige Oorlog]] dat men expliciet tegen de koning in opstand kwam. Voorheen werd in het [[Wilhelmus]], de [[Pacificatie van Gent]] en zelfs in de Unie van Utrecht zelf altijd gezegd dat men de koning trouw bleef en enkel de Spaanse soldaten bevocht.

== Historisch belang ==
[[Bestand:Mark Rutte standing near Plakkaat van Verlatinghe together with Barack Obama and Wim Pijbes.jpg|thumb| De Amerikaanse president [[Barack Obama]] en de Nederlandse minister-president [[Mark Rutte]] bekijken het manuscript in 2014 samen met Rijksmuseumdirecteur [[Wim Pijbes]]]]
Hoewel het Plakkaat van Verlatinghe geen onmiddellijke praktische gevolgen had, is het van groot belang. Hiermee verwierp men voor het eerst officieel het gezag van de koning met als argument dat een volk het [[recht van opstand]] heeft wanneer een koning zijn plichten jegens zijn volk niet nakomt en zich als een [[tiran]] gedraagt. Dit argument werd nadien ook gebruikt in onafhankelijkheidsverklaringen in andere landen.

=== Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring ===
De [[Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring]] uit [[1776]] heeft tekstdelen overgenomen, zoals met name het principe dat de burgers het recht hebben om hun vorst te verlaten als die de wetten en traditionele vrijheden van de [[burger]]s niet respecteert. In dit licht is het belangrijk te beseffen dat New York gesticht is als [[Nieuw-Amsterdam (Nieuw-Nederland)|Nieuw-Amsterdam]] en dat velen van de immigranten, zoals [[Adriaen van der Donck]], afkomstig waren uit de Nederlandse Republiek. <ref>{{aut|Stephen E. Lucas|Lucas, S.E.}} (1990): [https://www.archives.gov/founding-docs/stylistic-artistry-of-the-declaration 'The Stylistic Artistry of the Declaration of Independence'] in ''Prologue. Quarterly of the National Archives and Records Administration'', [[National Archives and Records Administration|U.S. National Archives]]</ref> <ref>{{aut|Barbara Wolff|Wolff, B.}} (1998): [http://www.news.wisc.edu/3049 ''Was Declaration of Independence inspired by Dutch?''], University of Wisconsin-Madison</ref> De Staten-Generaal verleenden in 1653 stadsrechten aan Nieuw-Amsterdam en verleende het burgerschap aan de bewoners, zo importeerde men stads- en burgerrechten uit Nederland en het begrip ''[[burger]].'' <ref>[[Nicoline van der Sijs]], ''Yankees, cookies en dollars'', Amsterdam University Press (2009) p. 21.</ref> De ''burghers'' van New York behielden hun uitgebreide rechten die ze onder de Nederlanders hadden gekregen bij de wisseling van de wacht. <ref>Ook [[Nicoline van der Sijs]] betoogt dat de import van de Nederlandse burgerrechten in de VS mede tot de ontwikkeling van de Amerikaanse civil rights heeft bijgedragen. ''Yankees, cookies en dollars'', Amsterdam University Press (2009) p. 182 e.v. "In concreto betekende dit bijvoorbeeld dat de burghers in New York de uitgebreide burgerrechten behielden die zij in 1653 als inwoners van Nieuw-Amsterdam hadden."</ref>

De tekst inspireerde ook de ontwerpers van het [[Manifest van het Brabantse Volk]] tijdens de [[Brabantse Omwenteling]] in 1789.

== Manuscript ==
[[Bestand:Het Pronkstuk van Nederland in de Tweede Kamer.webm|thumb|thumbtime=0:18|Videofragment waarin de Tweede Kamer bekendmaakt een replica te plaatsen bij de plenaire zaal]]
Het [[Minuut (document)|minuut]], dat weinig verschilt met de uiteindelijk gedrukte versie, wordt bewaard in het [[Nationaal Archief]] in [[Den Haag]]. <ref>[https://www.nationaalarchief.nl/beleven/onderwijs/bronnenbox/plakkaat-van-verlatinge-1581 Plakkaat van Verlatinge (1581)], Nationaal Archief</ref> <ref>[http://www.gahetna.nl/collectie/archief/inventaris/gahetnascans/eadid/1.01.01.01/inventarisnr/254G/level/file Scans uit het Nationaal Archief, Den Haag van het Plakkaat van Verlatinghe]</ref> De pagina's zijn hierbij later voorzien van een stempel van het Algemeen Rijksarchief. <ref>[https://historiek.net/plakkaat-van-verlatinge-pronkstuk-van-nederland/75020/ Stempel overijverige ambtenaar op Plakkaat van Verlatinghe], Pronkstuk, ''Historiek'', januari 2018</ref>

Het manuscript lag voor de Tweede Wereldoorlog tentoongesteld in de leeszaal van het Algemeen Rijksarchief in Den Haag. <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010539504:mpeg21:a0001 Uitbreiding van het Rijksarchief - Te klein geworden], ''De Tijd'', 25 augustus 1937</ref> In 1952 werd het manuscript tentoongesteld in het [[Kunstmuseum Den Haag|gemeentemuseum Den Haag]] op de tentoonstelling 'De geschiedenis van de Staten-Generaal'. <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010845149:mpeg21:a0157 Tentoonstelling in het Haags Gemeentemuseum van smeekschrift der edelen tot kameramendement - Geschiedenis van de Staten-Generaal verbeeld in prent en document], ''de Volkskrant'', 28 mei 1952</ref>

Het manuscript kwam ter voorbereiding van de viering van 200 jaar Nederlands Koninkrijk en grondwet in de hernieuwde belangstelling van het Nationaal Archief. <ref>[https://web.archive.org/web/20151016220129/http://www.oratiereeks.nl/upload/pdf/PDF-1713Thomassen_text_HR.PDF Archiefwetenschap, erfgoed en politisering], [[Theo Thomassen]], 2010</ref> Het document werd vanaf 2005 tentoongesteld in de in dat jaar geopende tentoonstellingsruimte [[De Verdieping van Nederland]] van de [[Koninklijke Bibliotheek (Nederland)|Koninklijke Bibliotheek]] en het Nationaal Archief. In 2009 kondigde het archief aan een technisch sporenonderzoek te starten naar het document mede vanwege het belang voor latere onafhankelijkheidsverklaringen. <ref>[https://web.archive.org/web/20180204182605/http://www.historien.nl/onderzoek-naar-%C2%B4nederlandse-onafhankelijkheidsverklaring%C2%B4/ Onderzoek naar ´Nederlandse Onafhankelijkheidsverklaring´], historien.nl, 13 juli 2009</ref> Vanaf 2013 kreeg het een permanente plek in ''Het Geheugenpaleis'', een permanente expositie in het publiekscentrum van het Nationaal Archief. <ref>[https://web.archive.org/web/20180207062759/https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2013/10/15/speech-door-minister-bussemaker-ter-gelegenheid-van-de-opening-van-de-tentoonstelling-het-geheugenpaleis-met-je-hoofd-in-de-arc Opening tentoonstelling ‘Het Geheugenpaleis – met je hoofd in de archieven’], Rijksoverheid, 15 oktober 2013</ref> Het manuscript werd voor het bezoek van president Obama aan Nederland in 2014 tijdelijk geëxposeerd in het [[Rijksmuseum Amsterdam]]. <ref>[https://web.archive.org/web/20180204123939/http://www.gahetna.nl/actueel/nieuws/2014/president-obama-bekijkt-plakkaat-verlatinge President Obama bekijkt het Plakkaat van Verlatinge], Nationaal Archief, 21 maart 2014</ref>

In 2018 werd het document in het historische amusementsprogramma ''[[Het pronkstuk van Nederland]]'' van de Nederlandse publieke omroep verkozen tot Het pronkstuk van Nederland. <ref>{{Citeer web|url=https://nos.nl/artikel/2213928-plakkaat-van-verlatinghe-is-pronkstuk-van-nederland.html|titel=Plakkaat van Verlatinghe is 'pronkstuk van Nederland'|datum=26 januari 2018|bezochtdatum=28 januari 2018|uitgever=NOS}}</ref> <ref>{{Citeer web|url=http://omroepwest.nl/nieuws/3578066/Plakkaat-van-Verlatinghe-is-het-Pronkstuk-van-Nederland|titel=Plakkaat van Verlatinghe is het Pronkstuk van Nederland||datum=26 januari 2018|bezochtdatum=28 januari 2018|uitgever=Omroep West}}</ref> De uitverkiezing was voor de Tweede Kamer aanleiding om het plakkaat een prominente plaats te geven. Sinds 6 februari 2018 wordt een [[facsimile]] van het plakkaat getoond in het gebouw van de [[Tweede Kamer der Staten-Generaal|Tweede Kamer]]. <ref>[https://www.tweedekamer.nl/nieuws/kamernieuws/%E2%80%98plakkaat-van-verlatinghe%E2%80%99-tentoongesteld-de-kamer ‘Plakkaat van Verlatinghe’ tentoongesteld in de Kamer], tweedekamer.nl, 6 februari 2018</ref>

<gallery>
Bestand:Plakkaat_van_Verlatinghe.jpg
Bestand:Plakkaat_van_Verlatinge_NL-HaNA_1.01.01.01_254G_03.jpg
Bestand:Plakkaat_van_Verlatinge_NL-HaNA_1.01.01.01_254G_04.jpg
Bestand:Plakkaat_van_Verlatinge_NL-HaNA_1.01.01.01_254G_05.jpg
Bestand:Plakkaat_van_Verlatinge_NL-HaNA_1.01.01.01_254G_06.jpg
Bestand:Plakkaat_van_Verlatinge_NL-HaNA_1.01.01.01_254G_07.jpg
Bestand:Plakkaat_van_Verlatinge_NL-HaNA_1.01.01.01_254G_08.jpg
Bestand:Plakkaat_van_Verlatinge_NL-HaNA_1.01.01.01_254G_09.jpg
Bestand:Plakkaat_van_Verlatinge_NL-HaNA_1.01.01.01_254G_10.jpg
Bestand:Plakkaat_van_Verlatinge_NL-HaNA_1.01.01.01_254G_11.jpg
Bestand:Plakkaat_van_Verlatinge_NL-HaNA_1.01.01.01_254G_12.jpg
</gallery>

== Literatuur ==
* {{aut|[[Nicolette Mout]]}}, [https://www.dbnl.org/tekst/_pla002plak03_01/ Plakkaat van Verlatinge],2006, 2e dr. Groningen 2018
* {{aut|Stephen E. Lucas}}, 'The Plakkaat van Verlatinge: A neglected model for the American Declaration of Independence' in {{aut|[[Rosemarijn Hoefte]]}} & {{aut|Johanna C. Kardux}} (eds.) ''Connecting Cultures. The Netherlands in Five Centuries of Transatlantic Exchange'', Amsterdam: VU University Press, 1992 p. 187–207
* {{aut|[[Paul Brood]]}} & {{aut|Raymond Kubben}} (eds.): ''The Act of Abjuration. Inspired and Inspirational. Twelve Authors on One of the Highlights of the Nationaal Archief of the Netherlands'', 2011
* {{aut|[[Anton van Hooff]]}}, ''Het Plakkaat van Verlatinge. De eerste onafhankelijkheidsverklaring'', Omniboek, 2018

== Externe links ==
* [[:s:Plakkaat van Verlatinghe|Wikisource Volledige tekst van het Plakkaat van Verlatinghe]] (niet foutloos)
* [https://www.law.kuleuven.be/personal/mstorme/verlating.html Matthias Storme (Katholieke Universiteit Leuven) Volledige tekst van het Plakkaat van Verlatinghe]
* [http://www.let.rug.nl/~usa/D/1501-1600/plakkaat/plakkaat.htm Universiteit Groningen Volledige tekst van het Plakkaat van Verlatinghe met aparte Engelse vertaling]
* [http://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-261494 Gedrukte versie Universiteitsbibliotheek Utrecht]
* [http://cryptiana.web.fc2.com/docs/abj_dut.htm Nederlandse tekst met Engelse vertaling]
* [https://vre.leidenuniv.nl/vre/dutchrevolt/dutch/bronnen/Pages/1581%2007%2026%20ned.aspx Plakkaat -doorzoekbare tekst (Website Dutch Revolt -Universiteit Leiden)]
* [http://www.nederlandseonafhankelijkheidsdag.nl/ Comité Nederlandse Onafhankelijkheidsdag]
{{Appendix|1=alles|2=
== Voetnoten ==
{{References|group=noot}}
== Referenties ==
{{References|2=30em}}
}}

[[Categorie:Geschiedenis van de Nederlanden in de 16e eeuw]]
[[Categorie:Plakkaat]]
[[Categorie:1581]]
[[Categorie:Onafhankelijkheidsverklaring]]
[[Categorie:Republicanisme in België]]
[[Categorie:Document in het Nationaal Archief]]
[[Categorie:Document uit de 16e eeuw]]
[[Categorie:Tachtigjarige Oorlog]]

Plakkaat van Verlatinghe - Bewerkingsoverzicht