Colani: 1 versie geïmporteerd

2025-05-12T08:03:34Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox paus
| naam = Alexander VI
| echte naam = Roderic Llançol i Borja (Rodrigo Borgia)
| geboren = [[1 januari]] [[1431]]
| overleden = [[18 augustus]] [[1503]]
| afbeelding = Pope Alexander Vi.jpg
| onderschrift =
| paus = [[1492]] - [[1503]]
| voorganger = [[Paus Innocentius VIII|Innocentius VIII]]
| opvolger = [[Paus Pius III|Pius III]]
| conclaaf = [[Conclaaf van 1492]]
| wapen = C o a Alessandro VI.svg
| handtekening =
| tijdvak1 =[[1456]]–[[1471]]
| functie1 =Kardinaal-diaken van [[San Nicola in Carcere]]
| tijdvak2 =[[1458]]–[[1492]]
| functie2 =Kardinaal-diaken van [[Santa Maria in Via Lata]]
| tijdvak3 =[[1471]]–[[1476]]
| functie3 =Kardinaal-bisschop van [[bisdom Albano]]
| tijdvak4 =1476–1492
| functie4 =Kardinaal-bisschop van [[bisdom Porto-Santa Rufina]]
| tijdvak5 =1492
|functie5=Aartsbisschop van [[Aartsbisdom Valencia|Valencia]]}}

'''Alexander VI''', geboren als '''Roderic Llançol i Borja''' ([[Xàtiva]] ([[koninkrijk Valencia]]), [[1 januari]] [[1431]] – [[Rome (stad)|Rome]], [[18 augustus]] [[1503]]), was [[paus (hoofdbetekenis)|paus]] van 1492 tot 1503.

== Vroege carrière ==
Rodrigo [[Borgia (geslacht)|Borgia]] was de neef van [[paus Calixtus III]] (alias Alfonso Borgia, die de [[Valenciaans]]e naam Borja heeft veranderd in een Italiaanse vorm). Op zijn 25ste had zijn oom, eerdergenoemde paus Calixtus III, hem aangesteld als kardinaal-diaken en vicekanselier van de [[Rooms-Katholieke Kerk]] en later benoemd tot bisschop van [[Valencia (stad)|Valencia]]. [[Paus Sixtus IV]] wijdde hem tot bisschop van [[Portus]].

== Verkiezing ==
Op 6 augustus 1492 begon in de [[Sixtijnse Kapel]] het conclaaf, dat Rodrigo Borgia koos als opvolger van [[paus Innocentius VIII]]. Daarbij speelde [[simonie]] een doorslaggevende rol. Zo beloofde Borgia kardinaal [[Ascanio Maria Sforza]] als vicekanselier aan te stellen en schonk hij hem zijn paleis met alles erop en eraan; aan kardinaal [[Giovanni Battista Orsini]] gaf hij de steden [[Monticelli (Teramo)|Monticelli]], [[Soriano nel Cimino|Soriano]] en [[Colonna (plaats)|Colonna]], aan kardinaal [[Giovanni Michiel]] het [[Suburbicair bisdom Porto-Santa Rufina|bisdom Portus]], aan [[Scelfatano]] de stad [[Nepi]]. Van de 23 kiezers waren er maar vijf die de steekpenningen weigerden.

Borgia werd vervolgens in de nacht van 10 op 11 augustus met overweldigende meerderheid tot paus gekozen. Op zijn bevel liet de ceremoniepriester onder het volk het bericht verspreiden met de boodschap: "De nieuwe paus is kardinaal Alexander VI, Rodrigo Borgia de Valencia. We zijn gered."

== Paus ==
[[Bestand:Escudo pontificio de Alejandro VI.jpg|thumb|Het wapenschild van paus Alexander VI.]]
[[Bestand:Kmska Titiaan - Jacopo Pesaro bisschop van Paphos voorgesteld door paus Alexander VI Borgia aan de heilige Petrus - 28-02-2010 13-56-55.jpg|thumb|[[Titiaan]], ''[[Jacopo Pesaro, bisschop van Paphos, door paus Alexander VI Borgia voorgesteld aan de heilige Petrus|Alexander VI beveelt bisschop Jacopo Pesaro aan bij Petrus]],'' circa 1507–1510, [[Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen]]]]
Een van zijn eerste daden als paus was de verdeling van het door [[Christoffel Columbus]] ontdekte [[Nieuwe Wereld|Amerika]]. [[Portugal]] en Spanje maakten beide aanspraak op de 'nieuwe wereld'. Paus Alexander heeft met de [[bul (document)|bul]] ''[[Inter caetera]]'' de gebieden verdeeld.

Alexander VI had een [[maîtresse]]: [[Vannozza dei Cattanei]] (1442-1518). Toen Borgia paus Alexander VI werd, erkende Vanozza dat ze de moeder was van zijn vier nog in leven zijnde kinderen [[Giovanni Borgia|Juan]], [[Cesare Borgia|Cesare]], [[Gioffre Borgia|Joffre]] en [[Lucrezia Borgia|Lucrezia]]. Alexanders zoon Cesare, geboren in 1475 en gestorven in 1507, werd op zijn 6de apostolisch [[protonotarius]] en later bisschop van [[Pamplona (Spanje)|Pamplona]]. Toen zijn vader paus werd, werd hij door zijn vader in 1493 (op zijn 18de) tot kardinaal benoemd. Het was gebruik dat de tweede zoon de Kerk zou dienen. Doordat de eerste zoon, Pedro Luis, vroegtijdig overleed, werd Cesare, als tweede overgebleven zoon, aanvankelijk toch kardinaal. Echter, Cesare had vooral wereldlijke en militaire ambities; hij wilde de pauselijke legers aanvoeren. Na de moord op Juan werd Cesare inderdaad de aanvoerder van de pauselijke legers. Hiertoe legde hij, als jongste kardinaal ooit, zijn ambt weer neer.

De lievelingszoon van de paus, Juan, hertog van [[Gandia]], kreeg de hertogdommen [[Benevento (stad)|Benevento]], [[Terracina]] en [[Hertogdom Pontecorvo|Pontecorvo]]. Om de banden tussen [[Italië]] en Spanje aan te trekken werd Juan uitgehuwelijkt aan María Enríquez de Luna, een nicht van [[Ferdinand II van Aragón]] en [[Isabella I van Castilië]]. Joffre (12) trouwde met Sancha van Aragón (16), de dochter van koning [[Alfons II van Napels]].

Dochter Lucrezia werd eerst aan Giovanni [[Sforza]] uitgehuwelijkt. Op die manier dankte de paus kardinaal Ascanio Sforza voor zijn positieve stem tijdens het conclaaf. De paus zelf heeft het huwelijk van zijn dochter op het [[Vaticaanstad|Vaticaan]] ingezegend. Later werd het huwelijk echter nietig verklaard omdat Sforza [[impotent]] zou zijn. Deze nietigverklaring maakte de weg vrij om het (politiek interessantere) huwelijk mogelijk te maken van Lucrezia met [[Alfons van Aragón]], prins van [[Salerno (stad)|Salerno]] en hertog van [[Bisceglie]], zoon van koning [[Alfons II van Napels]].

Het geluk van Lucrezia Borgia werd na twee jaar wreed verstoord doordat haar broer Cesare haar man om het leven bracht. Op 30 december 1501 liet men haar huwen met [[Alfonso I d'Este]]. Ook toen werden opnieuw gedurende een volle week [[Bacchanaal|bacchanalen]] georganiseerd.

Giuliano della Rovere, de latere [[paus Julius II]], spoorde koning [[Karel VIII van Frankrijk]] aan zijn rechten over het [[koninkrijk Napels]] op te eisen. Hiertoe werden onderhandelingen gestart in Rome. Karel VIII wilde de [[kruistocht]]en leiden naar [[Palestina (regio)|Palestina]] en wist uit te onderhandelen dat Della Rovere kardinaal werd en domicilie mocht houden in Frankrijk. De Italiaanse expeditie, gesteund door de hertog van [[Hertogdom Milaan|Milaan]], [[Ludovico Sforza|Ludovico il Moro]], begon met een overwinning voor de Fransen en koning Alfons II werd verdreven.

== 1493: bul ''Inter caetera''==
De door Alexander VI op 4 mei 1493 uitgegeven pauselijke [[Bul (document)|bul]] ''[[Inter caetera]]'' speelde een centrale rol in de [[Spanje|Spaanse]] verovering van de in 1492 door [[Christoffel Columbus|Columbus]] ontdekte [[Nieuwe Wereld]]. Dit document legitimeerde de strategie van Spanje om zijn exclusieve recht op de ontdekte gebieden veilig te stellen. Het vestigde een demarcatielijn honderd mijl ten westen van de [[Azoren]] en de [[Kaapverdische Eilanden]] en kende Spanje het exclusieve recht toe om territoriale bezittingen te verwerven en handel te drijven in alle landen ten westen van die lijn. Alle anderen mochten de landen ten westen van de linie niet naderen zonder speciale vergunning van de heersers van Spanje. Dit gaf Spanje in feite een [[monopolie]] op de gronden in de Nieuwe Wereld.

De bul declameerde dat elk land dat niet door [[christendom|christenen]] werd bewoond, beschikbaar was om te worden "ontdekt", opgeëist en uitgebuit door christelijke heersers en verklaarde dat "het katholieke geloof en de christelijke religie verheerlijkt moeten worden en overal moeten worden vergroot en verspreid, dat de gezondheid van zielen moet worden verzorgd en dat barbaarse naties moeten worden omvergeworpen en tot het geloof zelf worden gebracht." Deze "Doctrine van Ontdekking" werd de basis van alle Europese claims in [[Amerika (werelddelen)|Amerika]], evenals de basis voor de latere westerse expansie van de [[Verenigde Staten]]. In het Amerikaanse Hooggerechtshof in de zaak Johnson v. McIntosh uit 1823 oordeelde opperrechter John Marshall in de unanieme beslissing "dat het principe van ontdekking Europese naties een absoluut recht gaf op landen in de Nieuwe Wereld". In wezen hadden [[Amerikaanse Indianen]] slechts een recht van bewoning, dat kon worden afgeschaft. Deze doctrine werd in 2023 door de [[Heilige Stoel]] formeel herroepen.

== Franse inmenging ==
[[Bestand:Alexander_-_Bolla__Desiderando_nui_,_dopo_il_18_settembre_1499_-_2951587.jpg|thumb|''Desiderando nui'', 1499]]
Op 31 december 1494 werd [[Rome (stad)|Rome]] door de Fransen bezet. Vanuit de [[Engelenburcht]] onderhandelde Alexander VI over een compromis. Op 15 januari 1495 trok Karel VIII, opnieuw verzoend met de paus, op veroveringstocht naar Napels. Zijn overwinning gaf aanleiding tot de oprichting van de [[Liga van Venetië|Heilige Liga]] - de [[Keizer Maximiliaan I|keizer]], de paus (Rome), [[republiek Venetië|Venetië]] en [[Milaan (stad)|Milaan]] - die hem op 6 juli [[Slag bij Fornovo|versloeg]] in [[Fornovo di Taro|Fornovo]].

== Persoonlijk leven ==
De paus beleefde een persoonlijk drama: Juan werd in de nacht van 14 op 15 juni 1497 vermoord. Zijn lijk werd uit de [[Tiber]] opgevist door vissers. Juans broers Cesare en Gioffre werden beiden verdacht, evenals Antonio Pico della Mirandola en kardinaal [[Ascanio Maria Sforza|Ascanio Sforza]], maar de moord werd nooit opgelost. Alexander beschouwde de moord als een straf uit de hemel en beloofde zijn leven te beteren en de Kerk te hervormen. Enige weken later troostte [[Giulia Farnese]] hem door hem een zoon te schenken die hij ook Juan noemde - en die hem zijn goede voornemens deed vergeten. [[Girolamo Savonarola]], die zich tot taak had gesteld hem aan zijn beloften te herinneren, werd het zwijgen opgelegd op 23 mei 1498 door hem op de [[Piazza della Signoria]] (Florence) op een [[brandstapel]] te gooien.

De paus kwam onder steeds grotere invloed van zijn zoon Cesare. Die had het kardinaalspurper op 17 augustus 1498 geweigerd in de hoop te kunnen huwen met [[Carlotta van Aragón]], dochter van de koning van [[Koninkrijk Napels|Napels]]. Voor dit huwelijk had hij echter de steun van Frankrijk nodig. De paus richtte zich tot de nieuwe koning, [[Lodewijk XII van Frankrijk]], die Cesare tot hertog van Valentinois benoemde. Desondanks weigerde Carlotta van Aragón met hem te trouwen en moest Cesare zich tevreden stellen met [[Charlotte van Albret]], zuster van de koning van [[Koninkrijk Navarra|Navarra]], met wie hij op 12 mei 1499 in het huwelijk trad.

Alexander VI had nog een zoon, [[Pier Luigi de Borgia|Pier Luigi]], de Romeinse infant genoemd, van wie werd beweerd dat hij de vrucht was van een incestueuze verhouding tussen de paus en zijn dochter Lucrezia. Een ander gerucht zegt dat hij niet de zoon van de paus was, maar die van Lucrezia en haar broer Cesare. Dit zoontje kreeg op driejarige leeftijd [[Hertog van Gandía|hertogdom Gandía]].

== Overlijden ==
Op 6 augustus 1503 dineerde Alexander VI samen met Cesare bij kardinaal Adriano da Corneto. Enkele dagen later werden Alexander en Cesare beiden geveld door koorts. Cesare herstelde uiteindelijk, maar de paus overleed op 18 augustus 1503. Hij was 72 jaar oud. Er werd gespeculeerd over vergiftiging, maar hiervoor was de periode tussen diner en de eerste ziekteverschijnselen veel te lang.

== Media over de Borgia's ==
* [[Hella Haasse]] heeft een [[historische roman]] over de periode van de Borgia's geschreven, ''[[De scharlaken stad]]'', waarin de Romeinse infante centraal staat.
* [[Mario Puzo]] schreef een geromantiseerde geschiedenis over de Borgia's, getiteld ''De Familie''.
* In het in 2007 verschenen boek van [[Rita Monaldi en Francesco Sorti|Monaldi en Sorti]], ''De twijfel van Salai'', wordt een heel ander beeld van Alexander geschetst. Zijn beruchte reputatie zou grotendeels zijn terug te voeren op vervalste documenten en de laster van zijn tegenstanders. Monaldi & Sorti halen bronnen aan waarin Alexander juist een integere, hardwerkende functionaris binnen de [[Rooms-Katholieke Kerk]] wordt genoemd. Hun belangrijkste bron is het lijvige, uitvoerig gedocumenteerde boek ''Material for a History of Pope Alexander VI, his Relatives and his Time'' uit 1924, door de Vlaming Peter De Roo.
* Rodrigo Borgia (hier ook wel De Spanjaard genoemd) wordt met een aantal tijdgenoten ook als personage gebruikt in het [[videospel]] ''[[Assassin's Creed II]]'' en ''[[Assassin's Creed: Brotherhood]]''.
* Een [[Canal+]]-productie [[Borgia (televisieserie)|''Borgia]] en een Noord-Amerikaanse tv-serie getiteld ''[[The Borgias (2011)|The Borgias]]'' verhalen van het leven van de machtsbeluste paus Alexander VI en werd in 2011 uitgebracht.

== Zie ook ==
* [[Verdrag van Tordesillas]]

{{Navigatie pausen}}

{{Bibliografische informatie}}
[[Categorie:15e-eeuws bisschop]][[Categorie:Aartsbisschop van Valencia (Spanje)]][[Categorie:Bisschop van Albano]][[Categorie:Bisschop van Porto-Santa Rufina]][[Categorie:Bisschop van Urgell]][[Categorie:Borgia]][[Categorie:Kardinaal-nepoot]][[Categorie:Paus|Alexander VI]][[Categorie:Persoon in de Italiaanse Oorlogen]]

Paus Alexander VI - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd