Colani: Tekst vervangen - ".PNG" door ".png"

2024-11-17T06:01:08Z

Tekst vervangen - ".PNG" door ".png"

Nieuwe pagina

{{Infobox website
| naam = OpenStreetMap
| logo = Openstreetmap logo.svg
| screenshot =
| type =
| taal =
| registratie =
| eigenaar = OpenStreetMap Foundation
| auteur = OpenStreetMap-gemeenschap
| opgericht = 1 juli 2004
| status =
| url = [http://www.openstreetmap.org/ www.openstreetmap.org]
}}
[[Bestand:Openstreetmap utrecht.png|thumb|Kaart van Utrecht op 12 februari 2007]]
[[Bestand:Osm utrecht okt2007.png|thumb|Kaart van Utrecht op 19 oktober 2007 (na het importeren van de gedoneerde kaart van [[Automotive Navigation Data|AND International Publishers NV]])]]
[[Bestand:Osm utrecht jan2011.png|thumb|Kaart van Utrecht op 1 januari 2011]]
[[Bestand:Osm Utrecht oct2023.png|thumb|Kaart van Utrecht op 9 oktober 2023]]
'''OpenStreetMap''' ('''OSM''') is een [[project]] dat als doel heeft om [[Vrije kennis|vrij beschikbare]] en bewerkbare [[Aardrijkskunde|geografische]] gegevens te verzamelen, zodat daaruit [[Kaart (cartografie)|landkaarten]] en andere diensten kunnen gemaakt worden. Eenieder die zich inschrijft, kan eraan meewerken. Het invoeren en aanpassen van de geografische data steunt volledig op [[vrijwilliger]]s. Het is mede opgericht uit onvrede met de hoge kosten die commerciële kaartbedrijven vragen voor hun producten. Al meer dan 20 miljoen kilometer wegen, fiets- en voetpaden zijn in kaart gebracht door middel van het overnemen van gegevens van [[luchtfotografie|luchtfoto's]] en het zelf op pad gaan met een [[Global positioning system|GPS]]-apparaat.{{Bron?|Dit verdient een bronvermelding, want het stijgt gestaag vermoed ik|2021|05|02}} In mei 2023 waren elke dag gemiddeld zo'n 6000 vrijwilligers actief aan het bijdragen.<ref>[https://osmstats.neis-one.org/?item=members OSMstats: members]</ref>

== Aanleiding ==
Commerciële geografische data worden door een kleine groep gespecialiseerde bedrijven verzameld. Aangezien dit een arbeidsintensief en duur proces is, worden de resulterende data in beperkte en kostbare [[licentie]]s aan bedrijven en overheden verkocht. Een uitzondering is [[Google Maps]], dat diensten gratis levert zolang het gebruik kleinschalig is.

Voor burgers en [[non-profit]]organisaties is het zodoende een welhaast onmogelijke zaak om geodata in veelgebruikte applicaties te verwerken.

In 2004 is [[Steve Coast]] in [[Verenigd Koninkrijk|het Verenigd Koninkrijk]] gestart met het OpenStreetMap-project. Sindsdien werken al meer dan een half miljoen vrijwilligers{{Bron?||2022|01|20}} over de hele wereld samen aan het doel om een vrij beschikbare kaart van de [[Aarde (planeet)|wereld]] te maken. Sinds 2006 is dit initiatief ondergebracht in een Engelse ''[[Public limited company|limited company]]'' en wordt het gesteund door onder meer [[Automotive Navigation Data]], [[Apple Inc.|Apple]], [[Microsoft]] en [[uber (bedrijf)|Uber]].<ref name="eu">{{en}}[https://www.theguardian.com/politics/2021/jun/30/openstreetmap-looks-to-relocate-to-eu-due-to-brexit-limitations OpenStreetMap looks to relocate to EU due to Brexit limitations], theguardian.com, 30 juni 2021</ref>

De gegevens en daaruit gemaakte kaarten vielen in 2012 onder de [[Open Database License]] voor de [[Database|databank]]<ref name="licence">{{Citeer web |url=http://blog.osmfoundation.org/2012/09/12/openstreetmap-data-license-is-odbl/ |title=OpenStreetMap data license is ODbL v1.0 |accessdate=5 november 2012 |date=12 september 2012 |author=RWeait |work= |publisher=OSM Foundation}}</ref> en de [[Database Contents License]] voor de inhoud van de databank.
Als gevolg van de [[brexit]] is vanaf 1 januari 2021 de regulering veranderd voor in Engeland geregistreerde bedrijven en met name voor regels die betrekking hebben op databasegebruik als gevolg van activiteiten in de Europese Unie. Omdat er halverwege 2021 nog steeds onduidelijkheid over is, overweegt OpenStreetMap zijn activiteiten te verplaatsen naar de EU.<ref name="eu" />

== Werking ==
De oudste methode is dat deelnemers aan het project hun bewegingen in het veld opslaan met een [[Global positioning system|GPS]]-ontvanger. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om een fietstocht door de stad, of een ritje van de ene plaats naar een andere.
De zo verkregen tracklogs worden bij thuiskomst via de OSM-website opgeslagen in de centrale database.

Er worden steeds meer luchtafbeeldingen van verschillende bronnen (zoals [[Bing (zoekmachine)|Bing]] of [[Agentschap voor Geografische Informatie Vlaanderen|AGIV]]) ter beschikking gesteld, zodat er extra informatie aangebracht kan worden die vanop straat niet zichtbaar is. Om details op de kaart te zetten, zijn GPS of luchtfoto's vaak niet precies genoeg. In dat geval wordt een beroep gedaan op met de hand getekende notities met behulp van een dienst als [[Walking Papers]].

Met behulp van een OSM-editor kan de verkregen informatie verwerkt worden. Het doel is om de tracks om te zetten naar wegen en daar attributen aan toe te voegen. Het kan dan gaan om de naam van de weg, het soort weg (bijvoorbeeld snelweg), de maximumsnelheid etc. Ook andere geografische informatie, zoals [[Point of interest|points of interest]] en bodemgebruik, kunnen in de OpenStreetMap-database opgeslagen worden.

Vervolgens kunnen de nieuw toegevoegde of gewijzigde wegen bekeken worden op de website van OSM.

=== Gebruik van bestaand kaartmateriaal en luchtfoto's ===
Aanvankelijk was het overtrekken van bestaand kaartmateriaal of het gebruik van luchtfoto's voor OpenStreetMap meestal geen optie. De [[licentie]]voorwaarden van dit soort materiaal staan het over het algemeen niet toe om systematisch posities of namen over te nemen. Maar door het succes van het project kregen grote bedrijven belangstelling voor OpenStreetMap. Eerst stelde [[Yahoo!]] luchtfoto's beschikbaar, maar na de komst van de (door [[Microsoft]] verstrekte) [[Bing Maps]] foto's, die beter waren in dekking en kwaliteit, zijn de foto's van Yahoo! in onbruik geraakt.

In 2013 jaar heeft ook het [[Agentschap voor Geografische Informatie Vlaanderen]] (AGIV) hun luchtfoto's ter beschikking gesteld. Deze worden iedere winter geüpdatet (zodat men
door de bomen kan kijken). Daardoor zijn ze nauwkeuriger, recenter en duidelijker dan de luchtfoto's van Bing. In Nederland is de [[PDOK]]-geo-informatie<ref>Publieke Dienstverlening Op de Kaart</ref> beschikbaar.

Het gebruik van bronnen die geen toestemming gegeven hebben (zoals [[Google Maps]]) is nog altijd verboden.

=== Data-import ===
In bepaalde landen zijn de OSM-data sterk verbeterd door het importeren van externe gegevens. Deze imports worden vaak geleid door leden die technisch sterk met data om kunnen gaan, maar vaak wordt er ook aan de gemeenschap gevraagd om te helpen.

Zo werden in 2007 data van AND geïmporteerd in Nederland en Indië (zie ook [[#Donatie Automotive Navigation Data|Donatie Automotive Navigation Data]]). Deze data bevatten de meeste straten in Nederland. In 2010 heeft Nederland ook 3D shapes-data van Object Vision verkregen. Deze data bevatten veel gebouwen, waterpartijen en verschillende soorten gebieden (zoals velden en bossen e.d.). In 2014 kwamen echter de overheidsdata [[Basisregistratie Adressen en Gebouwen]] beschikbaar voor Nederland. Deze data konden de gebouwen van 3D shapes vervangen door de grotere precisie, en zorgde er meteen voor dat alle adressen in Nederland beschikbaar waren.

In Vlaanderen zijn er heel wat minder data gedoneerd. In 2013 heeft [[De Lijn (vervoermaatschappij)|De Lijn]] alle data met betrekking tot de buslijnen vrijgegeven. De import ervan is traag, omdat de buslijnen moeten worden gekoppeld aan bestaande straten in OSM. Eind 2013 heeft AGIV ook toegang gegeven tot hun Centraal Referentie Adressenbestand (CRAB). Deze data bevatten alle adressen in Vlaanderen, samen met hun "meest exacte positie", dit is in het beste geval de positie van de voordeur, maar in het slechtste geval gewoon het centrum van de gemeente. Aangezien veel gemeenten in opdracht van het AGIV nog bezig zijn met het controleren van die adressen, staan er nog veel fouten in de database waardoor ook de import trager gaat. Het AGIV heeft ook een database met gebouwcontouren, maar deze is nog niet vrijgegeven.

Het importeren van data wordt niet altijd als positief gezien. Soms kunnen er fouten van die dataset meekomen in de OSM-data. Deze fouten zijn vaak moeilijk op te sporen. Anderzijds wordt er door het importeren geen gemeenschap gevormd, en ontstaat er na de import soms een leegte waar er niemand is om deze data te onderhouden. De VS is een duidelijk voorbeeld van zo'n mislukte import. Daar werden in 2007 en 2008 TIGER-data geïmporteerd van de Amerikaanse overheid. Er zaten veel fouten in die data en ze zijn inmiddels verouderd. Dat terwijl er nog altijd geen gemeenschap is.

=== Mapping parties ===
Naast individuele activiteiten van de deelnemers worden er regelmatig zogenaamde ''mapping parties'' of ''mapathons'' georganiseerd, met de bedoeling de kwaliteit van de kaart van een bepaalde stad of gebied een impuls te geven. Tijdens zo'n bijeenkomst wordt het betreffende gebied onderverdeeld en trekken de deelnemers eropuit om een deelgebied in kaart te brengen. Naast het verbeteren van de kaart worden tijdens mapping parties ook vaak nieuwe leden verwelkomd en ingewijd in de techniek van het kaartmaken.

=== State of the Map ===
Sinds 2007 wordt door de vrijwilligers van OpenStreetMap jaarlijks de ''State of the Map-conferentie'' georganiseerd. Na [[Manchester]] (Engeland) en [[Limerick (stad)|Limerick]] (Ierland) werd deze in 2009 in [[Amsterdam]] (Nederland) gehouden. Naast de gebruikelijke twee dagen met presentaties en activiteiten voor de vrijwilligers was er tijdens de State of the Map 2009 een dag bestemd voor het bedrijfsleven.<ref>[http://www.opengeodata.org/?p=335 Aankondiging State of the Map 2009]</ref> Dit formaat werd ook gehanteerd voor de State of the Map 2010 die in [[Girona (stad)|Girona]] (Catalonië) en de State of the Map 2011 die in [[Denver]] (Verenigde Staten) gehouden werd. In 2012 vond State Of The Map in [[Tokio|Tokyo]] (Japan) plaats, en in 2013 was [[Birmingham (Verenigd Koninkrijk)|Birmingham]] (Engeland) de thuislocatie.

Andere locaties waren: [[Washington D.C.]] (Verenigde Staten, 2014), [[Brussel (stad)|Brussel]] (België, 2016), [[Aizuwakamatsu]] (Japan, 2017), [[Milaan (stad)|Milaan]] (Italië, 2018), [[Heidelberg (Duitsland)|Heidelberg]] (Duitsland, 2019), [[Kaapstad]] (Zuid-Afrika, 2020).

=== Vergelijking met Wikipedia ===
OpenStreetMap wordt soms ook wel de "Wikipedia voor kaarten" genoemd, omdat de kernideeën van [[Wikipedia]] en OpenStreetMap dezelfde zijn. De informatie moet namelijk onder een vrije licentie blijven (oorspronkelijk zelfs dezelfde licentie als van Wikipedia), en de gegevens worden niet door een officiële instantie gecontroleerd maar door de gebruikers zelf.

Uit die gelijkenissen is ook wat samenwerking gegroeid. Zo heeft iedere gegeocodeerde pagina (zoals de pagina over [[Duitsland]]) nu de mogelijkheid om de OSM kaart te bekijken, en meteen al complexe objecten (zoals staatsgrenzen) op die kaart weer te geven.

=== Humanitair ===
Het Humanitarian OpenStreetMap Team (HOT) is een organisatie die enerzijds ondersteuning biedt aan hulporganisaties (zoals het [[Rode Kruis]] en [[Artsen zonder Grenzen]]) om OSM-data te gebruiken, en anderzijds ook de OSM-gemeenschap mobiliseert. Daardoor kunnen mappers snel kaarten maken waar het dringend nodig is.

HOT is ontstaan na de aardbeving van 2010 in [[Haïti]], waar alle kaarten in een ingestort overheidsgebouw lagen. Door het gebrek aan kaarten hadden de hulpdiensten moeilijkheden met de logistiek. Daarop hebben verschillende NGO's luchtfoto's aan OSM gedoneerd om die zo snel mogelijk te digitaliseren. Door het grote aantal helpende handen was er in enkele dagen een goede kaart van Haïti, waarop ook nog eens alle ingestorte gebouwen of weggezakte wegen waren aangegeven. Daardoor konden de reddingsdiensten zelfs statistisch analyseren waar hun hulp het meest nodig was, of waar ze niet konden passeren.

Na Haïti heeft HOT nog bij verschillende crisissen samengewerkt met andere hulporganisaties. Zo waren er onder andere de overstromingen in [[Pakistan]] in 2010, de [[Zeebeving Sendai 2011|zeebeving bij Fukushima]] in 2011, de staatsgreep in [[Mali]] van 2012, de [[tyfoon Haiyan]] in 2013 en de [[Ebola-uitbraak in West-Afrika in 2014|ebolacrisis]] in 2014.

Naast het crisisproject is er ook een deel van HOT dat zich richt op lokale activatie. Vrijwilligers van HOT gaan naar krottenwijken om de mensen te overtuigen en te helpen om hun buurt in kaart te brengen. Door de straten in kaart te brengen, kunnen zaken zoals hulpdiensten georganiseerd worden. Als wasplaatsen of toiletten op de kaart staan, kan de hygiëne verbeteren. Ook kunnen de gevaarlijke steegjes in kaart gebracht worden om het aantal roofmoorden en verkrachtingen te verminderen.

De lokale activatie is vaak minder dringend, maar daarom niet minder belangrijk.

== Datagebruikers ==
Doordat de data door iedereen vrij gebruikt mogen worden, is het onmogelijk om een volledige lijst met de gebruikers van de data op te stellen. De zichtbaarste vorm van het gebruik van OSM-data is om die weer te geven als een kaart. Zo gebruiken [[Wikipedia]], [[Foursquare]] en [[Pokémon GO]] de data van Openstreetmap. Ook wandel- en fietsnavigatiesystemen van [[Garmin]] en [[Flitsmeister]] gebruiken Openstreetmap.

Er zijn ook creatievere manieren om de data te gebruiken. Zo introduceerde spelfabrikant [[Hasbro]] in 2009 een wereldwijde [[massively multiplayer online game]]-versie van zijn bordspel [[Monopoly]], waar iedereen zijn eigen straat kon kopen. De database met straten was afgeleid van OSM-data.

De Nederlandse overheid gebruikt ook OSM-data.{{Bron?||2020|07|02}} Zo volgt de overheid de wijzigingen die in die data worden aangebracht om fouten in haar eigen data te vinden.

Er zijn ook enkele humanitaire organisaties, (zoals het [[Rode Kruis]] en [[Artsen zonder Grenzen]]), die OSM-data gebruiken in gebieden waar officiële data vaak niet beschikbaar zijn (zie kopje [[#Humanitair|Humanitair]]).

== Editors ==
Om de data van OpenStreetMap te bewerken, kan gebruik gemaakt worden van verschillende editors.

=== Online desktop-editors ===
==== iD ====
iD is sinds 23 augustus 2013<ref>[http://blog.openstreetmap.org/2013/08/23/id-in-browser-editor-now-default-on-openstreetmap/ iD In-Browser Editor Now Default on OpenStreetMap]</ref> de standaard online editor van OpenStreetMap. iD maakt, in tegenstelling tot zijn voorgangers (zie hieronder), geen gebruik van [[Adobe Flash Player|Flash]] en kan dus zonder browser-plugins in iedere moderne browser worden gebruikt. iD biedt stap-voor-stapinstructies en een eenvoudige interface voor nieuwe gebruikers, maar ook geavanceerde functies zoals ondersteuning voor het bewerken van relaties. Daardoor kunnen ook gevorderde gebruikers bediend worden.
iD is ontwikkeld onder leiding van het Amerikaanse bedrijf MapBox, dat voor dit en ander werk ten behoeve van het OpenStreetMap-project een subsidie van de Knight Foundation ontving. De programmacode waaruit iD bestaat is open source en wordt beschikbaar gesteld onder de [[WTFPL]]-licentie.

==== Potlatch 1 ====
Potlatch 1 is de eerste [[Adobe Flash|flash]]-gebaseerde editor voor OpenStreetMap. Deze is ondertussen vervangen door Potlatch 2, maar nog altijd beschikbaar op de website van OpenStreetMap. Het voordeel van deze flashgebaseerde editor was dat hij niet geïnstalleerd hoefde te worden. De kaart kon simpelweg vanuit een browser bewerkt worden met behulp van een eenvoudige [[interface]].

==== Potlatch 2 ====
Potlatch 2 is als opvolger van Potlatch 1 ook een flashgebaseerde editor, maar deze editor werd volledig herschreven om een duidelijkere interface te verkrijgen. Het was de bedoeling dat Potlatch 2 iedereen zonder technische kennis in staat zou stellen met OpenStreetMap mee te helpen. De Potlatch 2-editor is beschikbaar via de website van OpenStreetMap, maar hij wordt ook gebruikt via andere sites, zoals [[Mapquest]].

=== Offline desktop-editors ===
==== JOSM ====
[[Bestand:JOSM 17013 screenshot nl.png|thumb|JOSM]]
JOSM (Java OpenStreetMap Editor) is een offline editor. Men haalt dus eerst gegevens van de server naar de computer, waarop zij vervolgens bewerkt kunnen worden om ze ten slotte weer terug te sturen. Het voordeel van offline editors is dat zij veel geavanceerdere mogelijkheden bieden door het gebruik van kleine scripts. Het doel van JOSM is dan ook om bewerkingen zo snel mogelijk te maken voor gebruikers die OpenStreetMap goed kennen, maar daardoor is JOSM minder gebruiksvriendelijk voor beginners.

==== Merkaartor ====
Merkaartor is net als JOSM ook een offline editor, maar deze editor is iets gebruiksvriendelijker voor beginners en daardoor iets minder krachtig. Doordat alles offline gebeurt, is deze editor wel nog altijd sneller en geavanceerder dan de online editors.

=== Andere editors ===
Naast de grote desktop-editors bestaan er ook nog kleinere. Zo kunnen met ''Vespucci'' op een [[Android (besturingssysteem)|Android]]apparaat ook OpenStreetMap-gegevens aangepast worden, maar dit is minder geavanceerd dan aanpassingen gedaan met behulp van de grote editors. Er zijn ook tal van POI-editors, waarmee slechts bepaalde eigenschappen geüpdatet kunnen worden. Er is bijvoorbeeld een POI-editor ingebouwd in de applicatie [[OsmAnd]], en [[Wheelmap]] biedt de mogelijkheid om tags in verband met rolstoelgebruikers aan te passen.

== Subsidies en donaties ==
Openstreetmap wordt in de [[Benelux]] ondersteund door twee vrijwilligersorganisaties: [https://openstreetmap.be Openstreetmap België] (via [[Open Knowledge Foundation|Open Knowledge Belgium]] Vzw) en [https://www.openstreetmap.nl/ OpenStreetMap Nederland].

In de beginfase van het project, eind jaren 2000, lag de focus op het verkrijgen van data. Zo kwamen er subsidies via de [[Digitale Pioniers]]-regeling.<ref>[http://www.digitalepioniers.nl/projecten/Open-Street-Map/48 Stukje over OpenStreetMap op de website van Digitale Pioniers]</ref> om de drie grote steden [[Amsterdam]], [[Den Haag]] en [[Rotterdam]] in kaart te brengen.<ref>[http://wiki.openstreetmap.org/index.php/Digitale_Pioniers_Funding_2007 Artikel op wiki van OpenStreetMap over de Digitale Pioniers subsidie]</ref> Daarnaast doneerde [[Automotive Navigation Data|AND Automotive Navigation Data]] in 2007 zijn digitale kaart van Nederland aan OpenStreetMap.<ref>[https://web.archive.org/web/20110707141233/http://www.and.com/index.php?option=com_content&view=article&id=41&Itemid=40 Persbericht AND over donatie] (gearchiveerd)</ref> Ook werden subsidies verkregen voor de ontwikkeling van software.<ref>[http://www.nlnet.nl/news/2008/20080109-awards.html NLnet Awards December 2007]</ref>

Recenter is door de groei van het aantal bedrijven en vrijwilligers de focus verschoven naar het aanbieden van de gratis kaart aan particulieren en overheden. Commerciële bedrijven wordt gevraagd zelf in te staan voor de hosting. Er zijn tileservers in Nederland (aangeboden door [https://www.oxilion.nl/ Oxilion], [https://www.tuxis.nl/ Tuxis], [https://www.greenminihost.com/ Greenminihost.com] en [https://www.blix.com/ BLIX])<ref>[https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Nederlandse_Servers Nederlandse servers] en [https://hardware.openstreetmap.org/ overzicht hardware]</ref>) en in België (via [https://geo6.be/ GEO6]). Via die aparte servers worden onder meer de volgende projecten gehost:
* Een kaart van Nederland in het [[Friese talen|Fries]].
* Een carnavalskaart, met de namen van plaatsen zoals ze tijdens [[Carnaval#Plaatsnamen in de Carnavalstijd|carnaval]] genoemd worden.
* Een fietskaart, met [[LF-route]]s en het [[fietsroutenetwerk]].

== Zie ook ==
Andere systemen, die minder "open" zijn:
* [[Wikimapia]]
* [[Bing Maps]]
* [[Google Earth]]
* [[NASA WorldWind]]

== Externe link ==
* [http://www.openstreetmap.org/ OpenStreetMap]

{{Appendix}}
{{Wikibooks|OpenStreetMap|OpenStreetMap}}
{{Commonscat|OpenStreetMap|OpenStreetMap}}

[[Categorie:Geografisch informatiesysteem]]

OpenStreetMap - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".PNG" door ".png"