Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-04-08T15:00:14Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

Een '''oom''' ('nonkel' in het Vlaams-Nederlands) is de [[broer]] van iemands [[Vader (familie)|vader]] of [[moeder]]. De [[echtgenoot]] van een oom of [[tante]] wordt een aangetrouwde oom genoemd.

Degene van wie iemand een oom is wordt een [[Neef en nicht|neef]] (man) of [[Neef en nicht|nicht]] (vrouw) genoemd.

==Etymologie==
Het woord gaat terug op het [[Middelnederlands]]e ''oem'' en is verwant met het [[Oudfries]]e ''em'', het [[Oudengels]]e ''eam'' en [[Oudhoogduits]]e ''oheim.'' De oorspronkelijk betekenis is "moeders broeder".<ref>[[Jan de Vries (taalkundige)|J. de Vries]] & F. de Tollenaere, Etymologisch woordenboek, Utrecht: Het Spectrum, 1995, 19e druk, blz. 270.</ref>

In Vlaams-Nederlandse [[spreektaal]] wordt ook het woord ''nonkel'' gebruikt. Dat is etymologisch een [[Assimilatie (taalkunde)|assimilatie]] van het [[Nederlands]]e lidwoord "den" met het Franse "oncle".<ref>[https://web.archive.org/web/20070715165030/http://www.reijnhoudt.nl/pastoorponcke/lettern.html Reijnhoudt.nl: Vlaamse woorden met een N]</ref> Dit oncle gaat terug op het Latijnse ''avunculus'', dat moeders broeder betekent.<ref>Het Latijnse woord voor oom van vaderszijde is ''patruus''.</ref> Het woord avunculus hangt samen met ''avus'' en ''av(i)a'', de Latijnse woorden voor resp. grootvader en -moeder.

==Woordgebruik==
Het woord nonkel wordt ook meer algemeen gebruikt voor "vriendelijke (oude) man" en heeft dan ongeveer de waardering die door sommigen wordt gegeven aan "ome" in het noorden van het Nederlandse taalgebied. Een "hoge ome" is daarentegen een hoge pief, een man in een duur pak die zich boven anderen verheven acht, voor wie men echter niet veel [[respect]] opbrengt. De uitdrukking wordt ook weleens aangetroffen in de politiek, met name op provinciaal en gemeentelijk niveau, maar weinig in de academische wereld.

Een oom die in het [[klooster (gebouw)|klooster]] getreden is of [[priester]] geworden is, noemt men in [[Rooms-Katholieke Kerk|katholieke]] kringen '''heeroom''', naar de oude aanspreektitel voor priesters (eerwaarde of) [[heer (priester)|heer]].

Een '''oudoom''' of '''grootoom''' (Vlaams) is een oom van iemands vader of moeder, dus een (al dan niet aangetrouwde) broer van iemands grootvader of grootmoeder.

Een '''suikeroom''' is vaak een rijk familielid van wie men een erfenis verwacht. De benaming ''suikeroom(pje)'' of [[Sugardaddy (relatie)|''sugardaddy'']] wordt ook wel gebruikt voor een oudere man die jongere vrouwen of mannen probeert te paaien met geld of geschenken.

==Bekende fictieve ooms en 'nonkels'==
* Nonkel Fillemon, personage uit de stripreeks ''[[De avonturen van Urbanus|Urbanus]]''.
* Nonkel Bob, pseudoniem van de Vlaamse televisiepresentator [[Bob Davidse]].
* [[Nonkel Jef]], personage uit de gelijknamige Vlaamse televisieserie.
* [[Vital Kiekeboe|Nonkel Vital]], personage uit de Vlaamse stripreeks ''[[De Kiekeboes]]''.
* Oom Dagobert, de bijnaam van het personage [[Dagobert Duck]] uit de stripverhalen rond [[Donald Duck (personage)|Donald Duck]].
* [[Oom Heisa]], personage uit de strips rond [[Donald Duck (personage)|Donald Duck]].
* [[Oom Henk]], personage uit een Nederlandse misdaadkomedie.
* [[Oom Oswald]], personage uit [[Roald Dahl]]s gelijknamige boek.
* [[Oom Ponnes]], personage uit de Belgische stripreeks ''[[Steven Sterk]]''.
* [[Oom Tompa]], Tibetaans folklorefiguur.
* Ome Arie, personage uit de Nederlandse stripreeks ''[[Sjors en Sjimmie]]''.
* Ome [[Gerrit de Postduif]], personage uit het Nederlandse televisieprogramma ''[[De Fabeltjeskrant]]''.
* [[Ome Henk]], een zogenaamde oom uit een Nederlandse [[parodie]]-franchise.
* ''Ome Jan'', de naam waaronder de verzetsstrijders [[Wolter Heukels]] en [[Jan Wikkerink]] opereerden; bijnaam voor de [[lommerd]]; liedje van zowel [[Willeke Alberti]] als [[Harrie Jekkers]].
* [[Onkel Heini]] (Heinrich Lüders), postbode uit de Duitse televisiereeks [[Neues aus Uhlenbusch]] (1977-1982)
* [[Ben Parker (stripfiguur)|Uncle Ben]], personage uit de stripreeks ''[[Spider-Man (stripfiguur)|Spider-Man]]''.
* [[Uncle Deadly]], personage uit ''[[The Muppet Show]]''.
* [[Fester Addams|Uncle Fester]], personage uit ''[[The Addams Family]]''.
* [[Uncle Max]], personage uit de gelijknamige televisieserie.
* [[Uncle Meat]], figuur uit [[Frank Zappa]]'s gelijknamige conceptplaat.
* [[Uncle Remus]], personage uit de [[Broer Konijn]]-verhalen van [[Joel Chandler Harris]], die later als ''[[Melodie van het zuiden|Song of the South]]'' door de Disney-studio's werden verfilmd.
* [[Uncle Sam]], figuur die de [[Verenigde Staten|Verenigde Staten van Amerika]] symboliseert.
* [[Uncle Tom]], hoofdfiguur uit ''[[De negerhut van Oom Tom|Uncle Tom's Cabin]]''. Afro-Amerikaan die zich onderdanig opstelt richting blanken.
* [[De film van Ome Willem|Ome Willem]], bekend van jeugdserie op de Nederlandse televisie jaren 70 en 80.

==Andere gebruiken==
Een ''Dutch uncle'' is in het [[Engels]] iemand die ferme kritiek levert, maar met welwillende en educatieve bedoelingen, als ware hij een oom. De [[uitdrukking|zegswijze]] is mogelijk ontstaan in de 17e eeuw, toen de [[Engels-Nederlandse oorlogen|betrekkingen tussen Engeland en Nederland]] wat minder waren, en had oorspronkelijk waarschijnlijk een meer [[belediging|beledigende]] betekenis.<ref>[http://www.word-detective.com/back-h.html Word-detective.com: All Things Dutch]</ref>

==Zie ook==
* [[Familie (verwanten)]]

{{Appendix}}
{{wikt}}
[[Categorie:Verwantschap]]

Oom - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd