Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-21T02:00:26Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

{{Infobox gebouw
| naam = Matilo
| afbeelding = Matilo 20131017 oostkant 1.jpg
| onderschrift = Oostzijde van de reconstructie van castellum Matilo in het Archeologisch Park Matilo te Leiden.
| locatie = Leiden
| oorspronkelijke functie = Romeins fort
| gebruik =
| start = circa 50 n.Chr.
| gereed =
| opening =
| sluiting =
| antenne/spits =
| hoogte top =
| status = gereconstrueerd in 2013
| bouwstijl =
| bouwkosten =
| hoogte dak =
| monumentnummer= 45576
| monumentnummer2= 531040
| monumentnummer3=
| monumentstatus= Rijksmonument
| verdiepingen =
| liften =
| architect =
| eigenaar =
| ingenieur =
| aannemer =
| ontwikkelaar =
| afbeelding2 = Matilo_loc.png
| onderschrift2 = Locatie van het castellum Matilo in Leiden
}}
[[Bestand:romeinen kaart.png|thumb|[[Romeinen in Nederland|Romeinse]] steden, forten en nederzettingen in ''[[Germania Inferior]]'', met langs de zuidoever van de toenmalige Rijn een opbouw van forten die de zwaar versterkte grenslinie vormden. ''Matilo'' is opgenomen als nummer 4 op de kaart. Forten zijn als vierkant weergegeven, steden als driehoek, nederzettingen als stip.]]
'''Matilo''' of '''Matilone''', bij de hedendaagse wijk [[Roomburg (wijk)|Roomburg]] in [[Leiden]], was een [[Oude Rome|Romeinse]] nederzetting in de provincie Neder-Germanië (''[[Germania Inferior]]''). Matilo was een grensfort ''([[castellum]])'' aan de [[Oude Rijn (Harmelen-Noordzee)|Oude Rijn]], destijds de hoofdtak van de [[Rijn]], langs de noordgrens van het [[Romeinse Rijk]]; de zogenaamde ''[[Limes (Romeinse Rijk)|limes]]'' ([[Latijn]] voor "grens"). Matilo staat vermeld op de Peutingerkaart ''([[Tabula Peutingeriana]])'' tussen ''[[Albaniana]]'' ([[Alphen aan den Rijn (plaats)|Alphen aan den Rijn]]) en ''[[Praetorium Agrippinae]]'' ([[Valkenburg (Zuid-Holland)|Valkenburg]]).<ref>[[Tabula Peutingeriana]], 2e segment (Pars II)</ref> In de 7e eeuw werd het vermeld door de Ravennatis Anonymi in de Cosmographia als ''Matellionem''.<ref>Kosmograaf van Ravenna, ''Cosmographia'', in: A.W. Byvanck (1931), [http://www.inghist.nl/retroboeken/excerpta/#1:560 ''Excerpta Romana. De Bronnen der Romeinsche Geschiedenis van Nederland. Eerste Deel''], blz. 544, Martinus Nijhoff, Den Haag</ref>

== Castellum Matilo ==
[[Bestand:Peutinger Renus Patabus.png|thumb|''Matilone'' op de [[Tabula Peutingeriana]]]]

=== Stichting ===
Het fort Matilo lag op een strategische plaats waar verschillende waterlopen bijeenkwamen, namelijk de Rijn (nu Oude Rijn), het [[kanaal van Corbulo]], de [[Zijl (Zuid-Holland)|Zijl]] en de [[Warmonder Leede]] (Leithe).<ref>[http://www.cultuurwijzer.nl/cultuurwijzer.nl/cultuurwijzer.nl/i000661.html Cultuurwijzer - ''Leiden - Matilo'']</ref> Naast de limes-weg die de forten langs de Rijn met elkaar verbond liep er ook een weg naar ''[[Forum Hadriani]]'' ([[Voorburg (Zuid-Holland)|Voorburg]]). Matilo werd waarschijnlijk gesticht rond [[47]], tijdens de aanleg van het kanaal van Corbulo.

=== Bataafse opstand ===
[[Bestand:Ruitermasker_matilo.jpg|thumb|Bij Matilo aangetroffen bronzen viziermasker van een ruiter]]
Het fort werd in 69/70 tijdens de [[Bataafse opstand|Bataafse Opstand]] verwoest, maar nadat deze was neergeslagen weer herbouwd. Bij het legerkamp lag een [[vicus|burgernederzetting]]. Het fort was in eerste instantie van [[hout]], beschermd door een aarden wal en een [[palissade]].

=== Begin 2e eeuw ===
Een derde constructiefase heeft men kunnen dateren in het begin van de tweede eeuw (tussen 100-125). Er werden nu stenen gebruikt bij de heropbouw van het fort.<ref name="livius">
[https://www.livius.org/articles/place/matilo-leiden-roomburg/ Matilo] op Livius.org, geschreven door Jona Lendering. [https://web.archive.org/web/20230606030637/https://www.livius.org/articles/place/matilo-leiden-roomburg/ Gearchiveerd] op 6 juni 2023.</ref> Mogelijk stonden deze activiteiten in verband met de tocht van keizer [[Hadrianus]] langs de Neder-Germaanse limes rond 121/122 waarna hij overstak naar [[Britannia (Romeinse provincie)|Britannia]]. Tijdens deze tocht verleende hij onder andere marktrechten aan [[Forum Hadriani]]. Ook daar vonden toen bouwactiviteiten plaats.
Het fort van Matilo had toen een oppervlak van 95 bij 155 meter.

=== 3e eeuw ===
In [[243]] werd een stenen muur gebouwd. Matilo was tot ongeveer 275 in gebruik.

== Opgravingen ==
Al in het begin van de 16e eeuw (1502) werden Romeinse vondsten gedaan bij het [[Klooster (gebouw)|klooster]] dat destijds in Roomburg stond. Drie [[bronzen beeld|bronzen beeldjes]] (twee [[leeuw (dier)|leeuw]]en en afbeelding van de godin [[Minerva (mythologie)|Minerva]]) werden in 1508 aan [[keizer Maximiliaan I]] aangeboden.<ref name="livius" />

In de huidige wijk Roomburg zijn onder andere munten, aardewerk, paardentuigage en een bronzen gezichtsmasker uit de periode 80-125 gevonden.<ref>[https://geheugen.delpher.nl/?/nl/items/RMO01:004242 Rijksmuseum van Oudheden - ''Ruitermasker'']</ref> Dit in 1996 gevonden masker is te bezichtigen in het [[Rijksmuseum van Oudheden]] te [[Leiden]]. Twee [[Kasteel Duivenvoorde#De Romeinse gevelstenen|Romeinse gevelstenen van Kasteel Duivenvoorde]] zijn afkomstig uit Matilo.

Het terrein (niet de reconstructie van het castellum) is aangemerkt als [[rijksmonument]] vanwege de aanwezigheid van archeologische sporen en overblijfselen uit verschillende perioden: sporen van het kanaal van Corbulo, overblijfselen van het Romeinse castellum Matilone en het naastgelegen kampdorp, mogelijke bewoningssporen uit de Vroege Middeleeuwen, en overblijfselen van het Middeleeuwse klooster van St. Margaretha der Tertiarissen O.L.V. in Jeruzalem tot St. Margarethenberch.
{{Anker|werelderfgoed}}<gallery widths="190" heights="190">
Bestand:3416 Leiden Matilo meloenkraal provZH.jpg|Meloenkraal van blauw glas
Bestand:3350 Leiden Matilo Gem paarden bij drinkbak provZH.jpg|Halfedelsteen met afbeelding van twee paarden bij een drinkbak
Bestand:Romeins vervloekingstablet Matilo 201495 RMO Leiden.jpg|Vervloekingstablet van lood met ingekraste letters en symbolen.
Bestand:Godinnenbeeldje pijpaarde Matilo 101060 RMO Leiden.jpg|Godinnenbeeldje van pijpaarde
</gallery>

== Werelderfgoed==
Het fort Matilo is een schakel in de [[Neder-Germaanse limes]], de lijn van grensforten aan de noordgrens van het Romeinse Rijk.
Op 27 juli 2021 zijn tijdens de vergadering van het Werelderfgoedcomité van de [[UNESCO]] in het [[China|Chinese]] [[Fuzhou (Fujian)|Fuzhou]] onderdelen uit het nominatiedossier, waaronder het fort Matilo, de status van [[Werelderfgoed]] toegekend.
<ref>{{Citeer web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1631|titel=Frontiers of the Roman Empire – The Lower German Limes|bezochtdatum=2021-08-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210803185326/https://whc.unesco.org/en/list/1631/|archiefdatum=2021-08-03}}</ref>

Het belang van het fort in het nominatiedossier wordt als volgt omschreven:
{{Citaat|Het fort lag op een belangrijk punt vanwege zijn ligging aan de noordelijke uitmonding van het kanaal van Corbulo. De zuidelijke oever van de natuurlijke loop werd geconsolideerd met rijen zware palen, die geleidelijk werden uitgebouwd. Dankzij hun uitstekende staat van bewaring kan de chronologie van de bescherming van de oever met grote precisie worden vastgesteld. Het gebied achter de oeverbescherming werd opgevuld met afval van de nederzetting, dat een schat aan informatie over het leven oplevert in en rond een grensfort. Vondsten uit dit gebied omvatten fragmenten van leren tenten en schildhoezen, sommige met de naam en het embleem van cohors XV voluntariorum,}}

== Archeologisch park Matilo ==
Op 18 februari 2010 heeft de gemeenteraad van Leiden het uitvoeringsbesluit 2e en 3e fase Archeologisch park Matilo vastgesteld. Het castellum is bovengronds zichtbaar gemaakt in een thematisch park dat in samenspraak met de omwonenden is ingericht.

=== Archeologisch park Matilo na voltooiing (oktober 2013) ===
<gallery>
Bestand:Matilo 20131017 westpoort.jpg|Poort westzijde
Bestand:Matilo 20131017 noordpoort.jpg|Poort noordzijde
Bestand:Matilo 20131017 oostkant 2.jpg|Poort oostzijde
Bestand:Matilo 20131017 coniferenwal.jpg|Coniferenwal
Bestand:Matilo 20131017 kanaal.jpg|Herinnering aan het Kanaal van Corbulo met Romeinse platbodem
Bestand:Matilo 20131017 Spatha.jpg|Beeld van een spatha - een Germaans zwaard
Bestand:Matilo 20131017 Seminatrix.jpg|Beeld van een seminatrix - een zaaister
Bestand:Matilo 20131017 Groma.jpg|Beeld van een groma - een landmeter
Bestand:Matilo 20131017 margarethaconvent.jpg|Herinnering aan het St. Margarethaconvent
</gallery>

=== Archeologisch park Matilo in aanleg (maart 2012) ===
<gallery>
Bestand:Matilo1 201203.jpg|Zuidelijke ingang
Bestand:Matilo2 201203.jpg|Gracht
Bestand:Matilo3 201203.jpg|Gracht
Bestand:Matilo4 201203.jpg|Kade [[kanaal van Corbulo]]
Bestand:Matilo5 201203.jpg|Romeinse platbodem
Bestand:Matilo6 201203.jpg|Instructielokaal
Bestand:Matilo7 201203.jpg|Informatiepaneel
</gallery>

=== Archeologisch park Matilo voor de aanleg (april 2010) ===
<gallery>
Bestand:Leiden - Matiloweg-Besjeslaan.jpg|Tuingronden en kassen
</gallery>

== Zie ook ==
* [[Lijst van Latijnse plaatsnamen]]

== Externe links ==
* [https://web.archive.org/web/20130605001250/http://gemeente.leiden.nl/matilo Website van de Gemeente Leiden over het Archeologisch Park Matilo]
* [https://parkmatilo.nl Website over parkmatilo].
* [https://museummatilo.nl Website over de gevonden schatten].
* [https://www.youtube.com/watch?v=SObWe-o-fT0 Film over het Archeologisch park Matilo in Leiden] op [[YouTube]]
* [https://geschiedenisvanzuidholland.nl/zien-en-doen/locaties/archeologisch-park-matilo-in-leiden/ TimeTravel Matilo] - VR-beleving over hoe Matilo eruit moet hebben gezien
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20131030001735/http://www.livius.org/man-md/matilo/matilo.html Matilo op www.livius.org]

{{Appendix|2=
* {{aut|Chrystel R. Brandenburgh en Wilfried A.M. Hessing}}, Matilo - Rodenburg - Roomburg, De roomburgerpolder: van Romeins castellum tot moderne woonwijk, ''Bodemschatten en bouwgeheimen dl 1'', Gemeente Leiden / Dienst bouwen en wonen, 2005, 112 blz., {{ISBN|9789059970298}}
* {{aut|Els Lems}}, Op zoek naar Matilo: sporen van de Romeinen in Leiden, ''Leids verleden nr 6'', 1995, Gemeente Leiden / Dienst bouwen en wonen, 79 blz., {{ISBN|9789080139572}}
------
{{References}}
}}
{{Navigatie Limes in Nederland}}
{{Coor title dms|52|8|58.96|N|4|31|6.26|E|scale:6250_type:landmark_region:NL}}

[[Categorie:Neder-Germaanse limes]]
[[Categorie:Romeins leger]]
[[Categorie:Romeinen in Nederland]]
[[Categorie:Romeinse vindplaats in Nederland]]
[[Categorie:Geschiedenis van Leiden]]
[[Categorie:Park in Leiden]]

Matilo - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"