Colani: Tekst vervangen - "{{Woordenboek}}↵" door ""

2024-12-04T13:07:46Z

Tekst vervangen - "{{Woordenboek}}↵" door ""

Nieuwe pagina

{{Zijbalk tijdsaanduidingen}}
Een '''maand''' is een tijdseenheid die oorspronkelijk was gebaseerd op de [[omlooptijd (astronomie)|omlooptijd]] van de [[maan]]. In de huidige [[gregoriaanse kalender]] en andere [[kalender]]systemen die op het [[Tropisch jaar|zonnejaar]] gebaseerd zijn, is de lengte van de maand zodanig dat er 12 maanden in een [[jaar]] gaan. In systemen die op de maanbaan gebaseerd zijn, is de lengte van een maand zodanig dat hij zo veel mogelijk overeenkomt met de [[synodische maand]] (zie ook [[Maand#Andere maandkalenders|Andere maandkalenders]]). In een gregoriaanse maand zit gemiddeld ongeveer 4,35 [[week]].

== Geschiedenis ==
De woorden ''maan'' en ''maand'' zijn [[etymologie|etymologisch]] verwant. Oorspronkelijk was een maand niet een twaalfde van een [[zonnejaar]] maar een deel van een [[maanjaar]].<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/sijs002chro01_01/sijs002chro01_01_0023.htm Nicoline van der Sijs, Chronologisch woordenboek · dbnl]</ref> Uit opgegraven [[kerfstok]]ken is gebleken dat men al tijdens het [[Paleolithicum]] het tellen van de dagen in verband bracht met de maanfasen. De ''kalendermaand'' ofwel ''burgerlijke maand'' heeft om praktische redenen een geheel aantal dagen; de maanden hebben echter niet steeds evenveel dagen.

== Soorten ==
{{Zie ook|zie ook [[Maanmaand]]}}
In de [[astronomie]] onderscheidt men verschillende soorten maanden:

=== Siderische maand ===
{{Zie hoofdartikel|Siderische maand}}
De siderische maand is de gemiddelde tijd waarin de maan een volledige omloop om de aarde volbrengt ten opzichte van de vaste sterren, duur: 27,321 662 dagen

=== Synodische maand ===
{{Zie hoofdartikel|Synodische maand}}
De synodische maand is de tijd tussen twee nieuwe manen, gemiddeld 29,530 588 dagen.

=== Draconitische maand ===
{{Zie hoofdartikel|Draconitische maand}}
De draconitische maand of knopenmaand is de gemiddelde periode tussen twee opeenvolgende malen dat de maan de [[Ecliptica (astronomie)|ecliptica]] (het baanvlak van de [[Aarde (planeet)|aarde]]) van Zuid naar Noord passeert, tevens een volledige revolutie van de maan om de aarde ten opzichte van de [[Knoop (astronomie)|klimmende maansknoop]]. De draconitische maand duurt 27,212 224 dagen.

=== Anomalistische maand ===
De anomalistische maand is de tijdsduur tussen twee opeenvolgende malen dat de maan in het [[perigeum]] - ofwel het punt waarop ze zich het dichtst bij de Aarde bevindt - staat. Een anomalistische maand duurt gemiddeld 27,554 550 dagen.

=== Tropische maand ===
De tropische maand is de periode tussen twee opeenvolgende malen dat de maan haar grootste noordelijke declinatie bereikt (ook de periode tussen twee opeenvolgende malen dat de maan de evenaar van Zuid naar Noord passeert) en een volledige revolutie van de maan om de aarde ten opzichte van het [[lentepunt]]. De gemiddelde duur is 27,321 582 dagen.

== Maanden in het westerse jaar ==

Het Westerse [[jaar]] bestaat uit de volgende maanden:

{| class="wikitable"
|+
! Maand || Aantal dagen
! Genoemd naar || Andere namen
|-
| [[januari]] || 31 || de Romeinse god [[Janus (mythologie)|Janus]]
| louwmaand, ijsmaand, wolfsmaand, hardmaand
|-
| [[februari]] || 28 of 29<ref name="febr30">Bij hoge uitzondering kwam ook een [[30 februari]] voor</ref> || de Etruskische god [[Februus (voornaam)|Februus]]
| sprokkelmaand
|-
| [[maart]] || 31
| de Romeinse god [[Mars (mythologie)|Mars]]
| lentemaand
|-
| [[april]] || 30 || ''aperire'' ( = openen in Latijn)
| grasmaand
|-
| [[mei]] || 31
| de Griekse godin [[Maia (mythologie)|Maia]]
| bloeimaand, wonnemaand, Mariamaand
|-
| [[juni]] || 30
| de Romeinse godin [[Juno (mythologie)|Juno]]
| zomermaand, weidemaand
|-
| [[juli]] || 31
| de Romeinse veldheer [[Julius Caesar]]
| hooimaand
|-
| [[Augustus (maand)|augustus]] || 31
| de Romeinse keizer [[Imperator Caesar Augustus|Augustus]]
| oogstmaand
|-
| [[september]] || 30 || [[Latijn]] voor zevende maand
| herfstmaand
|-
| [[oktober]] || 31 || Latijn voor achtste maand
| wijnmaand, zaaimaand
|-
| [[november]] || 30 || Latijn voor negende maand
| slachtmaand
|-
| [[december]] || 31 || Latijn voor tiende maand
| wintermaand, feestmaand, kerstmaand
|}
{{Zie ook|Zie [[oude Nederlandse maandnamen]] voor meer over de namen.}}

Bij het aangeven van een tijdsduur is een complicatie dat de lengte van een maand kan variëren van 28 tot en met 31 dagen. Een uitdrukking als "2 maanden en 20 dagen" is daardoor onnauwkeurig in termen van aantal dagen, tenzij duidelijk is op welke datum deze periode ingaat. Bovendien kan "2 maanden en 20 dagen" plus "3 maanden en 15 dagen" bijvoorbeeld "6 maanden en 5 dagen" zijn, maar ook "6 maanden en 4 dagen". Zelfs bij een gegeven begindatum kan de uitkomst ook anders zijn bij verwisseling van de twee termen ("3 maanden en 15 dagen" plus "2 maanden en 20 dagen").

== Ezelsbruggetje ==
[[Bestand:Month - Knuckles (nl).svg|miniatuur|Boven op de knokkels (geel): 31 dagen<br />Tussen de knokkels (blauw): 30 dagen<br />[[februari]] (rood) heeft 28 of 29 dagen.<ref name="febr30" />]]
Er bestaat een ezelsbruggetje om het aantal dagen van elke kalendermaand te onthouden.

Als je je twee handen tot een vuist maakt en tegen elkaar houdt, stellen de knokkels en dalen daartussen de maanden voor. Maanden die bij een knokkel (berg) horen hebben 31 dagen (hoog); bij de dalen (laag) horen maanden met weinig dagen, namelijk 30, behalve februari, dat aantal, 28 en voor een [[schrikkeljaar]] 29, moet apart onthouden worden.
Beginnend vanaf links hoort de knokkel van de linker[[pink (vinger)|pink]] bij januari, dus januari heeft 31 dagen. Daarna komt tussen de knokkels van de linkerpink en -[[ringvinger]] een dal dat bij februari hoort. Daarna weer een hoge knokkel van de ringvinger, dus maart heeft 31 dagen. Het volgende dal hoort bij april, dus 30 dagen. Enzovoort. De knokkels van de linker- en rechterwijsvinger liggen direct tegen elkaar; zij horen bij juli en augustus, beide maanden hebben dus 31 dagen.

== Maandpatroon ==
Een maandpatroon komt veel voor bij het ontvangen van loon of pensioen, en periodieke betaling van vaste lasten zoals die voor huisvesting (huur en servicekosten of hypotheeklasten) en sommige abonnementen, vooral als een jaarbedrag zou worden ervaren als erg veel in één keer.

Dagen en tijden van school en werk, openingstijden en dienstregelingen volgen vaak meer een [[weekpatroon]] dan een maandpatroon.

== Andere maandkalenders ==
=== Franse republikeinse kalender ===
Tijdens de [[Franse Revolutie]] is tijdelijk een andere [[kalender]] ingevoerd. Deze [[Franse republikeinse kalender]] telde 12 maanden van elk 30 dagen. Elke maand bestond uit 3 [[week|weken]] van elk 10 dagen. Daarnaast waren er 5 losse dagen.
{{Kolommen lijst| breedte=16| aantal=4| inhoud=
# [[vendémiaire]] (wijnmaand)
# [[brumaire]] (mistmaand)
# [[frimaire]] (koudemaand)
# [[nivôse]] (sneeuwmaand)
# [[pluviôse]] (regenmaand)
# [[ventôse]] (windmaand)
# [[Germinal (maand)|germinal]] (kiemmaand)
# [[Floréal (maand)|floréal]] (bloeimaand)
# [[prairial]] (weidemaand)
# [[messidor]] (oogstmaand)
# [[thermidor]] (hittemaand)
# [[fructidor]] (vruchtmaand)
}}

=== Iraanse kalender ===
{{Zie hoofdartikel|Iraanse kalender}}
De Iraanse kalender wordt momenteel gebruikt in [[Iran]] en [[Afghanistan]]. Hij bestaat uit de volgende 12 maanden:
{{Kolommen lijst| breedte=16| aantal=4| inhoud=
# [[Farvardin]] (فروردین){{lrm}}, 31 dagen
# [[Ordibehesht]] (اردیبهشت){{lrm}}, 31 dagen
# [[Khordad]] (خرداد){{lrm}}, 31 dagen
# [[Tir (maand)|Tir]] (تیر){{lrm}}, 31 dagen
# [[Mordad]] (مرداد){{lrm}}, 31 dagen
# [[Shahrivar]] (شهریور){{lrm}}, 31 dagen
# [[Mehr (maand)|Mehr]] (مهر){{lrm}}, 30 dagen
# [[Aban]] (آبان){{lrm}}, 30 dagen
# [[Azar]] (آذر){{lrm}}, 30 dagen
# [[Dey]] (دی){{lrm}}, 30 dagen
# [[Bahman]] (بهمن){{lrm}}, 30 dagen
# [[Esfand]] (اسفند){{lrm}}, 29 dagen, 30 in schrikkeljaren
}}

=== Islamitische kalender ===
Er zijn ook 12 maanden in de [[islamitische kalender]]. Ze heten als volgt:

{{Kolommen lijst| breedte=16| aantal=4| inhoud=
# [[Muharram]]
# [[Safar]]
# [[Rabi' al-awwal]]
# [[Rabi' al-thani]]
# [[Djoemada al-awwal]]
# [[Djoemada al-thani]]
# [[Rajab]]
# [[Sha'aban]]
# [[Ramadan]]
# [[Shawwal]]
# [[Dhoe al-Qi'dah]]
# [[Dhoe al-Hidzjah]]
}}

Het islamitische jaar is een zuiver maanjaar. Dit betekent dat islamitische kalender geen schrikkelmaand kent en alle maanden 29/30 dagen lang zijn. Daarom vallen de islamitische maanden - inclusief de feesten - ten opzichte van een zonnekalender elk jaar 11 dagen vroeger.

=== Hebreeuwse kalender ===
{{Zie ook|zie ook [[Joodse kalender]]}}
De Hebreeuwse kalender heeft 12 tot 13 maanden:
{{Kolommen lijst| breedte=16| aantal=4| inhoud=
# [[Nisan]], 30 dagen ניסן
# [[Iar]], 29 dagen אייר
# [[Sivan]], 30 dagen סיון
# [[Tammoez]], 29 dagen תמוז
# [[Av (joodse maand)|Av]], 30 dagen אב
# [[Eloel]], 29 dagen אלול
# [[Tisjri]], 30 dagen תשרי
# [[Chesjvan]], 29/30 dagen חשון
# [[Kislew]], 29/30 dagen כסלו
# [[Tevet]], 29 dagen טבת
# [[Sjevat]], 30 dagen שבת
# [[Adar]], 30 dagen, schrikkelmaand אדר א
# [[Adar 2|Adar (2)]], 29 dagen אדר ב
}}
Adar (ook Adar 1) wordt slechts 7 maal in een periode van 19 jaren ingevoegd voor Adar 2, die in gewone jaren (niet-schrikkeljaren) Adar wordt genoemd.

=== Hindoekalender ===
De [[hindoekalender]] heeft een ander systeem voor de naamgeving en indeling van de maanden. Deze zijn gebaseerd op maanstanden en de sterrenconstellatie waarin zij zich op dat moment bevinden. De namen van de maanden zijn:
{{Kolommen lijst| breedte=16| aantal=4| inhoud=
# [[Chaitra]]
# [[Vaishakha|Vaishaakha]]
# [[Jyeshtha|Jyaishtha]]
# [[Aashaadha]]
# [[Shraavana]]
# [[Bhaadrapada]]
# [[Ashvina]]
# [[Kaartika]]
# [[Maargashiirsha]]
# [[Pausha]]
# [[Maagha]]
# [[Phaalguna]]
}}
Deze namen worden ook gebruikt in de nationale kalender van [[India]].
Een hindoemaand bestaat uit 30 dagen: een donkere periode van 15 dagen (Krishnapaksha) en een lichte periode van 15 dagen (Shuklapaksha).
Een jaar telt dus 360 dagen.

=== Boeddhistische/Singalese kalender ===
De Singalese kalender is de [[boeddhistische kalender]] zoals gehanteerd in [[Sri Lanka]], met de namen in het [[Singalees]]. De maanden heten hier als volgt:

{{Kolommen lijst| breedte=16| aantal=4| inhoud=
# [[Vesak (maand)|Vesak]]
# [[Poson]]
# [[Esala]]
# [[Nikini]]
# [[Binara]]
# [[Vap]]
# [[Il (maand)|Il]]
# [[Unduvap]]
# [[Duruthu]]
# [[Navam]]
# [[Medin]]
# [[Bak (maand)|Bak]]
}}

=== Bahá'í-kalender ===
In de [[Bahá'í-kalender]] dragen de maanden de namen van eigenschappen die aan God worden toegeschreven. Een jaar bestaat uit 19 maanden van elk 19 dagen, waardoor het totaal aantal dagen in een jaar 361 bedraagt. Om een jaar even lang te laten duren als een zonnejaar worden er tussen de achttiende en de negentiende maand een paar dagen ingevoegd (4 in een gewoon jaar, 5 in een schrikkeljaar).<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20060928212500/http://www.bahai.us/bahai-calendar www.bahai.us]: The Baha'i Calendar</ref>

{{Kolommen lijst| breedte=16| aantal=4| inhoud=
# Bahá’ (Pracht) 21 maart
# Jalál (Heerlijkheid) 9 april
# Jamál (Schoonheid) 28 april
# ‘Aẓamat (Grootheid) 17 mei
# Núr (Licht) 5 juni
# Raḥmat (Genade) 24 juni
# Kalimát (Woorden) 13 juli
# Kamál (Volmaaktheid) 1 augustus
# Asmá’ (Namen) 20 augustus
# ‘Izzat (Macht) 8 september
# Mashíyyat (Wil) 27 september
# ‘Ilm (Kennis) 16 oktober
# Qudrat (Macht) 4 november
# Qawl (Spraak) 23 november
# Masá’il (Vragen) 12 december
# Sharaf (Eer) 31 december
# Sulṭán (Soevereiniteit) 19 januari
# Mulk (Heerschappij) 7 februari
# Schrikkeldagen (Ayyám-i-Há') 26 februari - 1 maart
# ‘Alá’ (Verhevenheid) 2 maart
}}

=== Egyptische kalender ===
De oude [[Egyptische kalender]] bestond ook uit 12 maanden van elk 30 dagen. De oude [[Christelijke jaartelling|Bijbelse kalender]], de moderne [[joodse kalender]] en de [[islamitische kalender]] kennen de lunaire maand van 29 of 30 dagen.

=== Romeinse kalender ===
De [[Romeinse kalender]] - die de voorloper was van de [[Juliaanse kalender|Juliaanse]] - kende ten opzichte van de [[gregoriaanse kalender|Gregoriaanse]] een paar andere maanden:
* Mercedonius of Intercalaris, een extra maand die in een Romeins [[schrikkeljaar]] op [[februari]] volgde;
* Quintilis, een maand die ter ere van [[Julius Caesar]] is hernoemd tot [[juli]];
* Sextilis, een maand die ter ere van [[Imperator Caesar Augustus]] is hernoemd tot [[augustus (maand)|augustus]].

== Zie ook ==
* [[Maankalender]]
* [[Ab urbe condita (jaartelling)]]

{{Appendix}}

[[Categorie:Kalender]]
[[Categorie:Tijdseenheid]]
[[Categorie:Maand| ]]

Maand - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "{{Woordenboek}}↵" door ""