Colani: 1 versie geïmporteerd

2022-11-15T16:53:25Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

Een '''liter''' is een [[inhoud (volume)|inhoudsmaat]] die in het dagelijks verkeer veelvuldig wordt gebruikt om het [[inhoud (volume)|volume]] van een vloeistof of een gas aan te geven. Hoewel het geen [[SI-stelsel|SI]]-eenheid is, wordt het gebruik ervan expliciet gedoogd door het [[Bureau international des poids et mesures]] (BIPM). Het door het BIPM aanbevolen alternatief is om volumes in dm³ of m³ uit te drukken.

In de meeste landen wordt in de regel het symbool '''l''' voor liter gebruikt, de [[onderkast]] van de 12e letter van het [[Latijns alfabet|alfabet]]. Elders, voornamelijk in de wetenschappelijke literatuur, kan men ook de [[kapitaal (typografie)|hoofdletter]] '''L''' als symbool tegenkomen; zie [[#Symbool|deze uitleg]].

Een liter is gelijk aan:
* 1000 [[kubieke centimeter]] (1000 cc)
* 1 [[kubieke decimeter]] (1 dm³)
* 0,001 [[kubieke meter]] (1/1000 m³)

De maat liter dateert van 1793, toen hij in Frankrijk tijdens de [[Franse Revolutie]] werd ingevoerd. De naam liter (''litre'' in het Frans) is afgeleid van een oudere Franse maat, de ''litron''. Deze naam is oorspronkelijk [[Grieks]] en kwam via het [[Latijn]] in het Frans terecht.
[[Bestand:Messbecher.png|thumb|[[Maatbeker]] van 1 liter]]

== Gewijzigde definities ==
=== 1795 ===
De liter was tijdens de invoering van de Franse wet in [[1795]] gedefinieerd als de inhoud van een kubus met ribben van 1 [[meter|dm]], oftewel 1 dm³.

=== 1799 ===
Toen in [[1799]] de definitie van de meter een klein beetje [[meter#1799|werd aangepast]], veranderde de liter automatisch mee.

Door de oorspronkelijke definitie van het [[kilogram]] als de massa van 1 dm³ water, is een liter tevens gelijk aan het volume van 1 kg water. Later, toen men nauwkeuriger kon meten, werd vastgesteld dat er een kleine onnauwkeurigheid was opgetreden bij de vervaardiging van de standaardkilogram. Daardoor heeft een kilogram zuiver [[water]] bij een temperatuur van 4[[Celsius|°C]] en standaard atmosferische [[Druk (grootheid)|druk]] een volume van 1,000028 dm³ in plaats van precies 1 dm³ of liter, zoals de bedoeling was.

=== 1901 ===
Bij metingen werkt massa nauwkeuriger dan volume. Vermoedelijk daarom heeft men, toen er in [[1901]] een verschil was vastgesteld, ervoor gekozen om de liter te definiëren als het volume van 1 kg water onder bovengenoemde omstandigheden. De liter was dus niet meer precies gelijk aan 1 dm³, maar voor de dagelijkse praktijk was het verschil onmerkbaar klein.

=== 1964 ===
In [[1964]] werd als definitie van de liter weer 1 dm³ gekozen. Het is toch logischer om de definitie van een volume te baseren op een lengtemaat, en niet op de massa van een bepaalde stof.

== Afgeleide eenheden ==
{{Zijbalk afgeleide eenheden van liter}}
Voor de belangrijkste afgeleide eenheden zie de tabel hiernaast.

=== Microliter ===
Een '''microliter''' (symbool '''μl''' of '''μL''') is een volume-eenheid die gedefinieerd is als één miljoenste deel van een liter, een volume van één kubieke [[millimeter]].

Een [[druppel]] water kan van ca. 10 tot ca. 50 microliter groot zijn (afhankelijk van bijvoorbeeld de kwaliteit van het water, de temperatuur of hoe de druppel ontstaat).

:1 μl = 0,000 001 l = 1 mm³<br /> 1 l = 1 000 000 μl

[[Bestand:Water drop animation enhanced small.gif|120px|thumb|left|Druppels van verschillende grootte]]{{clearleft}}

=== Nanoliter ===
Een '''nanoliter''' (symbool '''nl''' of '''nL''') is een volume-eenheid die gedefinieerd is als één miljardste deel van een liter. Dit is een volume van een kubieke tiende millimeter; zo ongeveer het kleinste volume dat met het blote oog nog zichtbaar is. Druppeltjes van deze grootte worden gebruikt door [[inkjetprinter]]s, hoewel er ook inkjetprinters zijn die werken met druppels van een picoliter.

:1 nl = 0,000 000 001 l <br /> 1 l = 1 000 000 000 nl

=== Picoliter ===
Een '''picoliter''' (symbool '''pl''' of '''pL''') is een volume-eenheid die gedefinieerd is als één biljoenste deel van een liter, ofwel één miljoenste deel van een microliter. Dit is een volume van tien [[micrometer (eenheid)|micrometer]] bij tien micrometer bij tien micrometer. Een picoliter is ongeveer het volume van verschillende (menselijke) [[cel (biologie)|celtypen]].

:1 pl = 0,000 000 000 001 l <br /> 1 l = 1 000 000 000 000 pl

=== Kleinere volumes ===
Incidenteel komt men nog de benamingen femtoliter, attoliter, zeptoliter en yoctoliter tegen.
* femtoliter (fl of fL): één duizendste van een picoliter of 1 [[Micrometer (eenheid)|µm]]³. In de [[hematologie]] wordt het [[mean corpuscular volume]] (MCV), het gemiddelde volume van een [[rode bloedcel]], in femtoliter uitgedrukt (typisch 80-100 fl).
* attoliter (al of aL): één duizendste van een femtoliter.
* zeptoliter (zl of zL): één duizendste van een attoliter.
* yoctoliter (yl of yL): één duizendste van een zeptoliter of 1 [[nanometer|nm]]³.

De femtoliter en attoliter komen regelmatig voor in wetenschappelijke literatuur, bijvoorbeeld in relatie tot [[nanotechnologie]]. De zeptoliter en yoctoliter worden nauwelijks gebruikt. In een yoctoliter passen slechts enkele tientallen atomen.

== Symbool ==
Als symbool wordt internationaal zowel de '''L''' (hoofdletter) als de '''l''' (kleine letter) gebruikt. De kleine letter l is in 1879 door het BIPM voorgesteld als het officiële symbool voor de eenheid liter.<ref>{{en}}[http://www.bipm.org/en/CGPM/db/16/6/ BIPM - Resolution 6 of the 16th CGPM]</ref> In de 6e resolutie van de 16e CGPM (Conference Générale des Poids et Mesures) in 1979 wordt door ditzelfde BIPM gesteld dat de hoofdletter L ook toegestaan is, dit om verwarring met het cijfer 1 en de hoofdletter I (de 9e letter van het alfabet) te voorkomen.<ref>Dit is afhankelijk van het [[lettertype]]. Het onderscheid is moeilijk waar te nemen wanneer [[Schreefloos|schreefloze]] letters worden gebruikt. Wanneer [[schreef]]letters worden gebruikt is het onderscheid duidelijker waar te nemen.</ref>

In een aantal landen (met name de [[Verenigde Staten]], [[Canada]] en [[Australië (land)|Australië]], en ook [[Frankrijk]]) wordt L vaker gebruikt dan l, vooral in combinatie met prefixen (bijvoorbeeld mL, µL).
In [[Verenigd Koninkrijk|Groot-Brittannië]] en [[Ierland (land)|Ierland]] wordt altijd de kleine letter l gebruikt, maar wordt het woord ''litre'' vaak helemaal uitgeschreven als er geen prefix wordt gebruikt.
Voor het Nederlands wordt door de Taalunie de l officieel voorgeschreven.<ref>[http://taaladvies.net/taal/advies/tekst/20/ Symbolen voor grootheden en eenheden]</ref><ref>[http://www.vandale.nl/opzoeken/woordenboek/?zoekwoord=l Van Dale]</ref>
Desondanks wordt sinds enkele jaren op middelbare scholen in Nederland bij de vakken [[scheikunde]], [[natuurkunde]] en [[biologie]] de hoofdletter L gebruikt. Ook in de vraagstukken van het [[Eindexamen|Centraal Examen]] wordt de L gebruikt.

In 1979 werd ook het teken ℓ (script small l, U+2113) ingevoerd om liter mee aan te duiden. Sommige landen, zoals [[Zuid-Afrika]], moedigden het gebruik van dit teken aan. Later is dit teken in onbruik geraakt, hoewel men het op sommige plaatsen (bijvoorbeeld in wetenschappelijke teksten) nog wel tegenkomt.

{{Appendix}}

[[Categorie:Inhoudsmaat]]
[[Categorie:Niet-SI-eenheid]]

Liter - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd