https://wikitest.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=KorenmeterKorenmeter - Bewerkingsoverzicht2026-04-17T03:28:04ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wikitest.nl/index.php?title=Korenmeter&diff=154323&oldid=prevColani: Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"2024-11-23T18:57:58Z<p>Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Brouwersgracht 163 gevelsteen korenmeter.jpg|thumb|Korenmeter op een 18<sup>e</sup>-eeuwse gevelsteen aan Brouwersgracht 163 in Amsterdam. De korenmeter gebruikt zijn strekel (strijkstok) om de wan (ton) af te strijken.]]<br />
Een '''korenmeter''' was in vroeger tijden een door het stadsbestuur aangestelde ambtenaar die erop toezag dat de handel in [[graan]] eerlijk verliep.<br />
<br />
De korenmeters waren beëdigd met het afmeten van partijen graan volgens standaardmaten.<ref name="rijksmuseum">[https://www.rijksmuseum.nl/aria/aria_assets/BK-NM-10556-A?page=2&lang=nl&context_space=&context_id= "Twee begrafenisschilden", Rijksmuseum Amsterdam]{{Dode link}}</ref> Ze controleerden of de maat juist was. Ook werd gemeten hoeveel het nettogewicht per hectoliter bedroeg.<ref name="franeker">[https://web.archive.org/web/20131004215700/http://www.korendragershuisje.nl/Korendragershuisje.nl/Welkom.html Korendragershuisje Franeker]</ref> De korenmeters hielden tevens toezicht op de graanlevering.<ref name="rijksmuseum" /> Ze bepaalden en noteerden de aangevoerde hoeveelheden en de te betalen [[accijns]] (invoerrechten).<ref name="franeker" /> Ook vervulden ze heel andere taken, zoals "het oppakken van deugnieten" en het bestrijden van branden.<ref name="gevelstenen">[http://www.gevelstenen.net/gevelsteenen/Franeker_Korendragerhuisje.htm "Gevelsteen Korenmeter, Korendragershuisje Franeker, Gevelsteenen.net]{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot}}</ref><br />
<br />
De korenmeter gebruikte een schepel (een houten schop om graan te scheppen), een strekel (een stok om een met graan gevulde ton af te strijken) en een wan (een schaalvormige mand om het kaf van het koren te zuiveren).<ref name="gevelstenen" /> De wan had waarschijnlijk de inhoud van een schepel (25 liter).<ref name="franeker" /> De uitdrukking "aan de strijkstok blijven hangen" stamt af van het afstrijken van een standardmaat met een strekel (strijkstok) bij de verkoop van graan.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/stoe002nede01_01/stoe002nede01_01_2299.php F.A. Stoett, ''Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden''. W.J. Thieme & Cie, Zutphen 1923-1925 (vierde druk), p.328]</ref><br />
<br />
Een aantal steden in de [[Lage Landen]] stelden korenmeters aan. In [[Gent]] waren de korenmeters al in de [[Middeleeuwen]] van belang, omdat de stad destijds het [[stapelrecht]] op graan had.<ref>Johan Dambruyne, ''Corporatieve middengroepen: aspiraties, relaties en transformaties in de 16de-eeuwse Gentse ambachtswereld'', Academia Press, 2002, p. 35</ref> In [[Nederland]] waren de korenmeters vooral in de [[Gouden Eeuw (Nederland)|Gouden Eeuw]] van groot belang, toen de graanhandel een zeer vooraanstaande rol in de economie speelde (zie [[moedernegotie]]).<ref name="rijksmuseum" /><br />
<br />
Tot in de 20e eeuw bleven korenmeters actief. In [[Franeker]] zouden de laatste twee korenmeters nog in de [[Tweede Wereldoorlog]] dienst hebben gedaan.<ref name="franeker" /><br />
<br />
==Gilden en gildehuizen ==<br />
Korenmeters hadden hun eigen [[gilde (beroepsgroep)|gilde]]. Deze werd soms samengevoegd met gilden van verwante beroepen zoals [[korenzetter]]s en [[korendrager]]s. Die kregen dan ook een gezamenlijk [[gildehuis]], zoals het [[Korenmetershuisje (Amsterdam)|Korenmetershuisje]] in [[Amsterdam]] of het [[Korendragershuisje]] in [[Franeker]]. Vóór de bouw van het Amsterdamse Korenmetershuisje kwam het gilde van korenmeters samen in een houten huisje naast de [[Korenbeurs (Amsterdam)|Korenbeurs]] bij de (nu verdwenen) [[Oude Brug (Amsterdam)|Oude Brug]] over het [[Damrak]].<ref name="franeker" /><ref name="bma">[https://web.archive.org/web/20110928123441/http://www.bma.amsterdam.nl/monumenten/beschrijvingen/korenmetershuisje/ "Korenmetershuisje", Gemeente Amsterdam, Bureau Monumenten & Archeologie]</ref><br />
<br />
In Gent kocht het gilde van korenmeters in 1540 een pand aan de [[Graslei]], het huidige [[Korenmetershuis (Gent)|Korenmetershuis]], ter vervanging van hun eerste gildehuis uit 1435, tevens aan de Graslei. De huidige imposante voorgevel werd opgetrokken in 1698.<ref>[http://inventaris.vioe.be/dibe/relict/24760 "Dubbelhuis, 'Cooremetershuys', Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed]</ref><br />
<br />
<gallery widths=200><br />
Bestand:Nz kolk2.jpg|Het [[Korenmetershuisje (Amsterdam)|Korenmetershuisje]] (midden foto) in Amsterdam<br />
Bestand:Gildehuis van de korenmeters (Gent).jpg|Het [[Korenmetershuis (Gent)|Korenmetershuis]] in Gent<br />
Bestand:Zakkendragershuisje01.jpg|Het [[Korendragershuisje]] in Franeker<br />
</gallery><br />
<br />
==Gevelstenen==<br />
Het Korendragershuisje in Franeker heeft een [[gevelsteen]] waarop een korenmeter is afgebeeld met een schepel, een strekel en een wan. In Amsterdam is op het nieuwbouwpand aan [[Brouwersgracht]] 163 een 18<sup>e</sup>-eeuwse gevelsteen aangebracht met daarop afgebeeld een korenmeter die met zijn strekel een ton afstrijkt.<ref>[https://www.amsterdamsebinnenstad.nl/binnenstad/220/vvag.html "Amsterdamse gevelstenen: Haarlemmerdijk 168 en Brouwersgracht 183", Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad]. [https://web.archive.org/web/20220816080537/https://www.amsterdamsebinnenstad.nl/binnenstad/220/vvag.html Gearchiveerd] op 16 augustus 2022.</ref><br />
<br />
Boven de hoofdingang van het Amsterdamse Korenmetershuisje, aan de zuidelijke voorgevel, zijn in reliëf verschillende attributen aangebracht die het korenmetersgilde symboliseren: de maat, ton en strekel.<ref name="bma" /><br />
<br />
{{Appendix}}<br />
<br />
[[Categorie:Graan]]<br />
[[Categorie:Historisch beroep]]</div>Colani