Colani: /* Straatnamen */

2025-05-04T09:37:37Z

Straatnamen

Nieuwe pagina

[[Bestand:Kasteel te Tilburg Hypothese situatie 1580.jpg|alt=Kasteel van Tilburg|miniatuur|Huis te Tilburg Ca. 1580]]
Het '''Kasteel van Tilburg''' is een voormalige woontoren van de [[Heerlijkheid (bestuursvorm)|Heren]] van [[Tilburg]] en [[Goirle (plaats)|Goirle]]. Het werd rond 1450 gebouwd in de [[Hasselt (Tilburg)|Hasselt]] in Tilburg. In later eeuwen werd het uitgebouwd en als "kasteel" weer afgebroken in 1859. In 1979 werden de fundamenten van het kasteel opgegraven. De contouren ervan zijn geconsolideerd in het huidige 'Stenen Kamerpark'.

== Beschrijving ==
Het Kasteel van Tilburg had geen militair-strategische functie. Het is circa 1450 gebouwd als [[Landhuis (gebouw)|woontoren]] voor de gegoede familie Back, met minimale defensieve mogelijkheden. Het kende dan ook een relatief vreedzaam bestaan tot het natuurlijke einde bij het begin van de [[industriële revolutie]], zo schrijft stads[[archeoloog]] Henk Stoepker in 1986. <ref>Henk Stoepker, Graven Naar Het Kasteel Van Tilburg, 1986, blz 173</ref>

Het kasteel was omgeven door een [[gracht]] met een brug, geflankeerd door twee torentjes. Het hoofdgebouw (op de zuidoost hoek) had een kelder, drie verdiepingen en een zolder. Volgens een pentekening uit 1690 door Abraham de Haen (gezien vanuit het noordwesten) was het geheel in die tijd bedekt door een [[schilddak]] met boven de hoofdingang een klokvormige dakkapel. Volgens een koopakte uit 1858, opgemaakt door notaris A. Daamen te Tilburg, had het interieur vier marmeren [[Schouw (haard)|schouwen]]. Op het ''bassecour'' (voorplein) van het kasteel bevonden zich fruitbomen en een [[wijngaard]]. Buiten de grachten was nog een [[koetshuis]], stallen voor 28 paarden, een [[Oranjerie|orangerie]], een tuinmanswoning, een [[duiventoren]] en een ondergrondse [[ijskelder]]. Voorts was er een vijver, rijk aan vis, te midden van een [[sterrenbos]] met zeer oude bomen.
De huidige Van Bylandtstraat was vroeger een statige oprijlaan met [[Beuk (boom)|beuken]], die in 1736 werd doorgetrokken naar de Goirkestraat, dwars door een eikenbos genaamd "Oude Warande"; de huidige Kasteeldreef. <ref>Pierre van Beek, [http://www.cubra.nl/tilburgsdialect/pierrevanbeek/heemkunde116kasteelhasselttilburg.htm Kasteel van Tilburg stond op de Hasselt], in: Het Nieuwsblad van het Zuiden, 10-1-1970, op CuBra.nl</ref>

== Hoeven ==
Het kasteel of huis'' 'aan den weg naar Dongen' ''(thans Hasselstraat geheten) maakte in 1754 onderdeel uit van een landgoed met oorspronkelijk vijf [[Boerderij|hoeven]].
Er was een huis met hof aan de Warande (thans Van Hogendorpstraat) dat is afgebroken rond 1850. De Waterhoef of Pijlijserhoeve is in 1960 gesloopt ten behoeve van stadsuitbreiding. Het droeg de naam 'Waterhoeve' omdat er een waterpartij omheen lag. 'Pijlijzer' betekent punt van een bijl. <ref>[https://www.regionaalarchieftilburg.nl/wiki/Pijlijserhoeve_of_Waterhoef Regionaal Archief Tilburg, 'Pijlijserhoeve of Waterhoef']</ref> , maar duidt hier op de familienaam van een vroegere eigenaar.
De Kasteelhoeve gelegen aan de Hasseltstraat is na een ingrijpende restauratie in de 70er jaren, nog grotendeels intact. De boerderij komt al voor in een document uit 1726. Ze bezit een balk met daarop aangebracht het jaartal 1764.

Voorts waren er te Tilburg nog twee landhuizen; een op [[Broekhoven (Tilburg)|Broekhoven]] in [[Tilburg Zuid]] en een [[hoeve Moerenburg]] in Moerenburg, [[Tilburg Oost]]. <ref>Anton van de Wiel, [https://www.geheugenvantilburg.nl/page/13919/de-kastelen-van-tilburg-1 De kastelen van Tilburg], geheugenvantilburg.nl, 30-05-11</ref> Het 'huys op Broekhoven' werd bewoond door de families Back, Van Coulster en Palland. De 'Huijsinge Moerenburgh' uit 1560 diende eerst als [[pastorie]] - woonhuis van de pastoor van parochie Tilburg - en later in de 18e eeuw als woning voor de families De Saint Amand en De Clair; officieren in het leger van de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek]]. Zwaar vervallen werd het in 1775 gesloopt.

== Bouwgeschiedenis ==
[[File:Kasteel van Tilburg, toelichting bouwfasen.jpg|thumb|Bronzen plaquette met toelichting op de verschillende bouwfasen van het kasteel]]
*Vroege bouw omstreeks 1450
*Gedeeltelijk verwoest in 1579
*Herbouwd omstreeks 1600
*Gedeeltelijk verbrand in 1748
*Verbouwd in 1755
*Afgebroken in 1859
*Opgegraven in 1979-1982

== Grondeigenaren, heren, douairières ==
[[File:Wapen familie Van Malsen, periode eigenaar Kasteel van Tilburg.jpg|thumb|Van Malsen-familiewapen (remake) met periode eigenaarschap]]
[[Bestand:Atlas Schoemaker-NOORDBRABANT-2987-Noord-Brabant, Tilburg.jpg|miniatuur|Het Kasteel in de ''[[Andries Schoemaker|Atlas Schoemaker]]'', vervaardigd tussen 1710 en 1735, bron: [[Brabant-Collectie]], [[Tilburg University]]]]
*1387 [[Paul van Haastrecht|Paulus van Haestrecht]], heer van Tilburg en Goirle
*1450 Gerit en Jan Back, eigenaren van de 'stenen camer'
*1477 [[Jan van Haestrecht]] (1444-1507)
*1524 Robbert of [[Robrecht]] van Malsen
*1581 Kasteel verwoest onder Carel Robrecht van Van Malsen.
*1600 Huybert CarelZn van Malsen (1588-1612), bouwt het kasteel weer op
*1612 Adriaan HuybertZn van Malsen (15??-1621)
*1621 Maria HuybertDr van Malsen (1585-1650)
*1621 [[Anthonie Schetz|Antoine]] [[Schetz]] van [[Kasteel Grobbendonk|Grobbendonck]] (1564-1641) huwde in 1604 met Maria HuybertDr van Malsen (1585-1650).
*1640 Maria van Malsen (15??-1650), [[douairière]]
*1650 [[Lancelot Schetz]] van Grobbendonck (1606-1664), heer vanaf 1641
*1664 Margaretha Claire de Noyelles, douairière
*1680 Josephus B. van Grobbendonck
*1690 Carolus H. A. van Grobbendonck (1651-1724)
*1710 [[Willem VIII van Hessen-Kassel]] (1682-1760)
*1754 [[Gijsbregt Steenbergensis van Hogendorp (1729-1785)|Gijsbertus Steenbergensis van Hogendorp]] van Hofwegen (1729-1785)
*1785 Jacoba Soetje Broncken (1730-1788), douairière
*1788 [[Diederik Johan van Hogendorp]] van Hofwegen (1754-1803)
*1803 Diederik Johan François van Hogendorp van Hofwegen (1776-1839)
*1839 [[Catharina Frederica Augustina Alexandra van Hogendorp|Catharina F.A.A. van Hogendorp]] van Hofwegen (1811-1887), gehuwd met [[Eugène Jean Alexander van Bylandt|E.J. A. van Bylandt]] (1807-1876)
*1858 Johannes van der Made, [[wijnhandel|wijnhandelaar]]
*1864 Nicolaas Pessers (1826-1897), [[wol|wolwasser]]
*1876 Nicolaas Pessers & Zoon
*1888 Firma N. Pessers & Zonen, wolwasserij en [[leerlooien|schapenleerfabriek]]
*1900 Tuerlings start een [[Korenmolen|graanmaalderij]]
*1915 Johannes F. Pessers (1853-1921) en Bernardus V. Pessers (1865-1926) gaan ieder met een eigen bedrijf verder
*1926 Willem Pessers (1893-1977), wol- en leerhandel
*1973 Karel Pessers (1928-2004), wolwasserij
*1977 Sloop bedrijfsopstallen
*1978 [[Tilburg (gemeente)|Gemeente Tilburg]] start opgravingen

== Bewoningsgeschiedenis ==

=== Van Haestrecht ===
Aan het begin van de dertiende eeuw kwam Tilburg in het bezit van de [[Hertogdom Brabant|hertog van Brabant]]. In 1387 leende ridder [[Paul van Haastrecht|Pauwels van Haestrecht]], die op het kasteel van [[Loon op Zand (plaats)|Venloon]] woonde, een som geld aan hertogin [[Johanna van Brabant]]. Als onderpand ([[pacht]]) verkreeg hij daarbij Tilburg, dat met Goirle een [[Heerlijkheid (bestuursvorm)|heerlijkheid]] ging vormen.

Rond 1450 wordt al melding gemaakt van een '[[steenhuis|stheenen camer]]' in bezit van de familie Back op een heideveld nabij de buurtschap de Hasselt. Aanvankelijk woonden de Van Haestrechts op het kasteel te Loon op Zand. In 1477 kocht [[Jan van Haestrecht]] (Pauwels achterkleinzoon) van de gebroeders Gerit en Jan Back het versterkte huis, dat zou uitgroeien tot het kasteel van Tilburg. Jan van Haestrecht trouwde met Genoveva Heerman van Oegstgeest en overleed in 1507. Daarmee stierf ook het geslacht Van Haestrecht in mannelijk lijn uit.

=== Van Malsen ===
Zijn dochter Margriet van Haestrecht trouwde met Robbert van Malsen, waardoor de heerlijkheid Tilburg en Goirle in bezit kwam van de familie Van Malsen. Het was omstreeks deze tijd dat het kasteel werd gebouwd. Het is niet zeker of het Jan van Haestrecht nog was die het kasteel eind 15e eeuw liet bouwen, of dat Robrecht van Malsen de bouwheer was tien jaar later.

Op 29 juni 1581, tijdens de [[tachtigjarige oorlog]], namen de geuzen of [[Staatsen|staatse troepen]] in de strijd tegen de Spaanse machthebbers het kasteel in bezit en staken deze in brand. Hetzelfde hadden ze gedaan met de hoeve Broekhoven. Voor anderhalve ton bier kregen de Spanjaarden vrije aftocht. <ref> Omstreeks 1600 is het kasteel weer opgebouwd door Huybert van Malsen. Na diens dood in 1612 nam zijn zoon Adriaen het stokje over. Deze overleed echter kinderloos in 1621.

</ref>
=== Schetz van Grobbendonck ===
Huybert's dochter Maria was gehuwd met [[Anthonie Schetz|Antoine Schetz]], baron van [[Kasteel Grobbendonk|Grobbendonck]] (nabij [[Turnhout]]). Schetz was [[militair]] [[gouverneur]] van de strategisch belangrijke vestingstad [['s-Hertogenbosch]]. Onder zijn leiding doorstond die stad tweemaal een innamepoging door [[Maurits van Oranje|prins Maurits]], maar het [[Beleg van 's-Hertogenbosch (1629)|beleg van 1629]] door [[Frederik Hendrik van Oranje|Frederik Hendrik]] werd Den Bosch fataal. Schetz vertrok naar de zuidelijke Nederlanden en overleed te Brussel in 1640. Toen Maria, als gravin-[[douairière]] of 'Vrouwe van Tilburg en Goirle' in 1650 overleed werd haar zoon Lancelot de kasteelheer. Vervolgens zijn zonen, respectievelijk Josephus en Carolus (Charles, Karel) van Grobbendonck, luitenant-generaal in Spaanse dienst.

Na de val van Den Bosch werd het uitvoeren van de [[katholieke]] [[mis|eredienst]] in het gebied van het huidige Noord-Brabant door de Staatse regering verboden. Vanaf de [[vrede van Munster]] gold dit voor de gehele [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek]]. Toch wist de familie van Grobbendonck vanaf 1668 gelegenheid te bieden aan [[pastoor]]s uit [[Abdij van Tongerlo|Tongerlo]] om in enkele opstallen bij het kasteel kerkelijke vieringen te houden.

=== Von Hessen-Kassel ===
Omdat Carolus van Grobbendonck veel schulden had en kinderloos bleef verkocht hij het kasteel in 1710. De heerlijkheid ging voor 51.000 [[patagon|pattacons]] (127.500 [[Nederlandse gulden|gulden]]) naar de [[protestant]]e, Duitse prins-landgraaf [[Willem VIII van Hessen-Kassel|Wilhelm VIII von Hessen-Kassel]]. Dit met de uitdrukkelijke voorwaarde'' “behalve de timmeragien die omtrent het casteel gesteld zijn van wegen de katholieken of conventualen van Tongerlo ‘t gene genoemd wordt kerkckhuijs of schuere.” '' Pas in 1715 bouwde pastoor Coolen een eigen [[Goirkese kerk|schuurkerk op 't Goirke]].<ref>Onderzoeksgegevens van [https://dionysiusgoirke.nl/populiers/ Martin Populiers]

Von Hessen-Kassel was luitenant-generaal bij de [[cavalerie]] en gouverneur van [[Breda]] in dienst van de Republiek. Hij liet een Franse architect plannen maken om zijn Tilburgse kasteel geheel in [[classicisme|classicistische]], [[Kasteel van Versailles|Versaille]]-achtige stijl te verbouwen. Die nieuwbouw is echter niet door gegaan. Wel legde hij voor 25.000 gulden een [[sterrenbos]] aan (de [[Oude Warande]]). Wilhelm was weinig op het kasteel; een [[Rentmeester (beroep)|rentmeester]] beheerde al zijn bezittingen.

=== Van Hogendorp ===
In 1748 brandde het kasteel voor de helft af. In 1754 verkocht Von Hessen-Kassel voor een bedrag van 165.000 gulden de heerlijkheid met alle daarbij behorende rechten en goederen (naast het kasteel ook een aantal hoeven en molens) aan Gijsbertus Steenbergensis rijksgraaf van Hogendorp en vrijheer van Hofwegen. <ref>[https://www.regionaalarchieftilburg.nl/wiki/Wilhelm_VIII_landgraaf_von_Hessen-Kassel Regionaal Archief Tilburg, 'Wilhelm VIII landgraaf von Hessen-Kassel']</ref> Deze Gijsbert of Gijsbrecht liet het kasteel in 1755 geheel afbreken en vervangen door een nieuw'' 'na den hedendagsche smaak ontworpen, vierkant, hoog en fraaij gebouw'.'' In 1785 overleed Gijsbertus, te 's-Hertogenbosch. Zijn vrouw Jacoba Soetje Broncken werd toen de douairière van de heerlijkheid Tilburg en Goirle.

In 1788 werd hun zoon [[Diederik Johan van Hogendorp|Diederik Johan]] de vrijheer van Tilburg en Goirle. Daarna Diederik Johan François en ten slotte in 1839 gravin Catharina van Hogendorp. Catharina was hofdame van koningin [[Anna Paulowna van Rusland|Anna Paulowna]]. Haar echtgenoot [[Eugène Jean Alexander van Bylandt|Eugène van Bylandt]] was onder meer [[commissaris van de Koning]] en voorzitter van de [[Eerste Kamer]]. <ref>[http://www.regionaalarchieftilburg.nl/wiki/Van_Bylandtstraat_%28Tilburg%29 Regionaal Archief Tilburg, 'Van Bylandtstraat (Tilburg)']</ref>

In 1858 deed Catharina het kasteel of landhuis samen met omliggende gronden en twee hoeven in de openbare verkoop. Het kasteel werd gekocht door Johannes van der Made, een [[Wijnhandel|wijnhandelaar]] te [[Klundert]], (als stroman) door/ en aangehuwd in/ Familie Pessers, welke het direct in 1859 liet slopen. <ref>[https://www.regionaalarchieftilburg.nl/wiki/Kasteel_van_Tilburg Regionaal Archief Tilburg, 'Kasteel van Tilburg']</ref>

== Wol-, leer- en graanhandel ==
=== Pessers ===
[[File:Graf Pessers - Daniels.jpg|thumb|Grafsteen Pessers – Daniels, [[Begraafplaats Binnenstad]], foto 2016]]
[[File:Restant molen van Tuerlings, Tilburg.jpg|thumb|Restant van de (wind)molen van Tuerlings, foto 2019]]
[[File:Speeleiland Stenen Kamerpark, Tilburg.jpg|thumb|Speeleiland Stenen Kamerpark met de contouren van het kasteel, op de achtergrond het Tuerlingsgebouw en de [[Hasseltse kerk]], foto 2022]]

In 1864 was de familie Pessers eigenaar van de grond op en nabij het kasteelterrein. In 1876 richtte Nicolaas Pessers er een [[leerlooierij|vellenbloterij]] annex [[wol|wolwasserij]] op, de firma N. Pessers & Zonen. Hier werden schapenvellen ‘gebloot’, de wol van de vellen geschraapt. De bij het kasteel horende vijver werd gebruikt om de wol in te wassen. De huiden werden tot leer verwerkt en wol en leer werden verhandeld. De fabriek breidde uit. In 1915 gaan de twee zonen Johan en Bernard apart verder met een eigen bedrijf.

Johan bouwde aan de Van Bylandtstraat, de oude toegangslaan naar het kasteel, een nieuwe fabriek onder de naam Pessers-Verbunt. Het bedrijf was een 'vellenblooterij, wolwasserij en blazaanlooierij' en tegelijkertijd een handelsbedrijf in deze producten. In 1916 kwam zijn zoon J.F.M. Pessers als vennoot in het bedrijf, dat een van de grootste producenten van schapenleer werd. De fabriek had maar liefst drie [[elektromotor]]en.

In 1922 was de wolvijver nog gedeeltelijk intact. Deze stond via een gemetselde riolering in verbinding met de oude gracht, waar nog delen van de pijlers van de vroegere brug zichtbaar waren. De pijlers werden echter gesloopt ten faveure van een 15 meter hoge fabrieksschoorsteen op de plaats waar de voordeur van het kasteel ooit stond. <ref>UIT HET VELEDEN VAN ONS BRABANT. Door Kees Smeulders.. "Nieuwe Tilburgsche Courant". Tilburg, 28-07-1922, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 04-11-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010233645:mpeg21:p001</ref> In 1961 werd het bedrijf opgeheven.

Bernard zette de oude leerfabriek op het kasteelterrein als eenmansbedrijf voort. Hij specialiseerde zich in het verwerken van schapen-, geiten- en kalfsleer, onder meer voor de productie van zemen. Bernard zijn [[Grafmonument van de familie Pessers-Daniëls|grafsteen]] is opgenomen in het [[rijksmonumentenregister]]. De leder- en pelswerkenfabriek sloot haar poorten in 1973, waarbij 124 mensen werden ontslagen. Acht overigen konden nog terecht in een doorstart van de kleine wolwasserij, later genaamd Wolwasserij Karel Pessers, die in 1976 ophield te bestaan.

=== Tuerlings ===
De fabrieksopstallen werden in 1977 allen gesloopt op één na; dat van de graan- en veevoerhandel van C. Teurlings, aan de binnenzijde waarvan zich nog het muurrestant van een [[korenmolen|graanmolen]] bevindt.

Op het voormalige kasteelterrein startte het jaar erop [[archeologisch]] onderzoek, alvorens de gemeente woningbouw ging realiseren.

== Opgravingen ==
De opgravingen werden verricht van 1978 tot 1980 onder leiding van archeoloog Henk Stoepker. Hierbij werden de fundamenten van het kasteel uit alle bouwfases blootgelegd. De vele duizenden vondsten zijn ondergebracht in het Provinciaal Depot Bodemvondsten in Den Bosch en het depot van [[Stadsmuseum Tilburg]]. Het betreft veelal rood gebruiks[[aardewerk]] met [[Lood (element)|lood]][[Glazuur (aardewerk)|glazuur]], maar ook ander keramiek. Het burgerlijke karakter van de bewoning blijkt onder meer uit het volledig ontbreken van wapens en uitrusting onder de vondsten.

Een deel van de totale collectie, waaronder een bewaard gebleven binnendeur van het kasteel, is sinds 2013 permanent tentoongesteld in wijkcentrum [[Hasseltse kerk|De Poorten]] in de Hasseltstraat. De fundamenten van het kasteel werden bovengronds heropgemetseld en vormen thans onderdeel van het 'kinderspeeleiland' Stenen Kamerpark. <ref>Ronald Peeters, De straten van Tilburg, Uitgeverij Gianotten (1987)</ref>

Een dubbele bomenrij markeert de slotgracht van weleer, op één hoek onderbroken door het Teurlingsgebouw uit 1941. In 2019 tekende de [[wijkraad]] bezwaar aan tegen een gemeentelijk plan om op die plaats woningen te gaan realiseren. Eronder moet zich namelijk de toegangspoort naar het kasteel hebben bevonden. Bij woningbouw zou de kans verkeken zijn om het kasteelpark in zijn geheel te doen herleven. Eventueel zou ook de [[stellingmolen]] uit 1871 kunnen worden teruggehaald. <ref>Stephan Jongerius, [https://www.bd.nl/tilburg-e-o/schermutselingen-rond-tilburgs-kasteel~a723bd73/ Schermutselingen rond Tilburgs kasteel], Brabants Dagblad, 25-04-2019</ref>

== Nagedachtenis ==

===Straatnamen===
In de omgeving van het Stenen Kamerpark, maar ook in het buurdorp [[Goirle (plaats)|Goirle]], getuigen verschillende [[straatnaam|straatnamen]] van de bewoningsgeschiedenis en functies van het voormalige kasteel van Tilburg. Straatnamen die herinneren aan bewoners zijn: de Jan Backstraat, Van Haestrechtstraat, Van Malsenhof, Van Grobbendonckstraat, Van Hessen Kasselstraat, Van Bylandtstraat, de 'dreven' Gijsbertdreef, Diederikdreef, Catharinadreef en Jacobadreef, alsmede de [[Burggraaf|Kastelein]]slaan en de [[Rentmeester (beroep)|Rentmeester]]laan. Namen die herinneren aan kasteelfuncties zijn Stenen Kamerpark, Kasteeldreef, Waterhoefstraat, Pijlijzerstraat, [[Boomgaard]], [[Wijngaard]], [[Domeinen|Domein]], [[Gracht]], [[Bouwhuis|Neerhof]], [[Oranjerie|Orangerie]], [[Duiventoren]], [[Koetshuis]] en [[Ijskelder]]straat.<ref>Ronald Peeters, De straten van Tilburg, Uitgeverij Gianotten (1987)</ref> Daarnaast kent de wijk een kindcentrum genaamd 'Hasseltse Poorten' en een basisschool genaamd 'De Vijfhoeven'.

=== Cultuur ===
In 2017 werd het 'laat-middeleeuwse' kasteel op de Hasselt door (jonge) bewoners uit de wijk artistiek tot leven gebracht in het buurtcultuurproject 'Kasteel 013'.<ref>Youtube.com, [https://www.youtube.com/watch?v=13vWs3UGx6Q&t=475s Kasteel 013], 21-04-17</ref>
<gallery widths="190px" height="225px">
Deur uit het kasteel van Tilburg.jpg|Eén originele binnendeur van het kasteel is bewaard gebleven
Kasteel 013 afb1.jpg|Buurtcultuurproject Kasteel 013 in april 2017
Kasteel 013 afb2.jpg|Idem
</gallery>

== Trivia ==
Tussen 1737 en 1764 voeren drie [[Vereenigde Oostindische Compagnie|VOC]]-schepen onder de naam 'Kasteel van Tilburg'. <ref>Boeren, J. en L. de Brouwer (2001), Tilburg in de koloniën, de koloniën in Tilburg, in: Tilburg, Jaargang 19, nr.1</ref>

{{Appendix|2=
* Henk Stoepker (1986), Graven Naar Het Kasteel Van Tilburg. Bijdragen Tot De Studie Van Het Brabantse Heem, Dl. 29. Waalre: Stichting Brabants Heem in samenwerking met de gemeente Tilburg
* Ronald Peeters (1987), De straten van Tilburg, Uitgeverij Gianotten
{{References}}
}}
{{Navigatie kastelen Noord-Brabant}}
{{Coor title dms|51|34|13|N|5|4|18|E|type:landmark(80000)_region:NL}}

[[Categorie:Kasteel in Noord-Brabant|Tilburg]][[Categorie:Bouwwerk in Tilburg]][[Categorie:Geschiedenis van Tilburg]]

Kasteel van Tilburg - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* Straatnamen */