https://wikitest.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=KapittelKapittel - Bewerkingsoverzicht2026-04-18T14:07:19ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wikitest.nl/index.php?title=Kapittel&diff=129029&oldid=prevColani: Tekst vervangen - "{{Commonscat}}" door "<br><br>
Digitalisering en Wiki opmaak: Terry van Erp
<br>"2024-07-30T18:41:11Z<p>Tekst vervangen - "{{Commonscat}}" door "<br><br> Digitalisering en Wiki opmaak: <a href="/index.php?title=Terry_van_Erp" title="Terry van Erp">Terry van Erp</a> <br>"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Zie dp}}<br />
Een '''kapittel''', ook '''kathedraal kapittel''', '''collegiaal kapittel''' of '''stift''',<ref name="UE265">Ubachs/Evers (2005), pp. 265-266: 'kapittel, algemeen'.</ref> is een geestelijke gemeenschap of bestuurscollege. Meestal betreft het een gemeenschap van [[Rooms-katholieke Kerk|katholieke]] of [[Anglicaanse Kerk|anglicaanse]] [[geestelijke]]n, verbonden aan een [[kathedraal]], [[kapittelkerk]] of [[klooster (gebouw)|klooster]]. De naam kapittel werd aan dit college gegeven omdat tijdens bijeenkomsten in de [[kapittelzaal]] een ''kapittel'' of hoofdstuk uit de [[Bijbel (christendom)|Bijbel]] werd voorgelezen.<ref name="UE265"/> De leden van een dergelijk kapittel heten [[seculiere kanunnik]]en. Ook aan bepaalde kloosters en ridderorden zijn kapittels verbonden; in dat geval wordt gesproken van een regulier kapittel en [[reguliere kanunnik]]en. Daarnaast kan een kapittel diverse andere betekenissen hebben.<br />
<br />
== Etymologie ==<br />
Kapittel komt van het [[latijn]] ''capitulum'' of ''capitellum'', ''hoofdstuk'' of ''hoofd''. Hoofd in de betekenis van belangrijk, ''aan het hoofd van'' of waar de belangrijkste gebeurtenis of beslissing plaatsvindt.<ref>Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Chapter" . Encyclopædia Britannica. 5 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 855.</ref> ''Capitulum'' was oorspronkelijk het verkleinwoord van ''caput'', ''hoofd''; in het [[Vulgair Latijn|Laatlatijn]] kregen beide (verklein-)woorden de oude betekenis van ''hoofd''<ref>[https://www.etymologie.nl/ 'Kapittel'], op '' etymologie.nl''.</ref><br />
<br />
== Regulier kapittel ==<br />
{{Zie ook|Zie ook [[Reguliere kanunnik]]}}<br />
Onder reguliere kapittels verstaat men kapittels die een [[kloosterregel]] volgen. Leden van een dergelijke [[kloosterorde]] worden niet aangeduid als monniken maar [[Reguliere kanunnik|kanunniken]] of koorheren. Voorbeelden zijn de [[Augustijnen (kloosterorde)|Augustijner koorheren]], de [[Orde van Sint-Antonius|antonieters]] en de [[Orde van het Heilig Kruis|kruisheren]].<br />
<br />
== Seculier kapittel ==<br />
{{Zie hoofdartikel|Seculier kapittel|Seculiere kanunnik}}<br />
Ter onderscheiding van kapittels verbonden aan kloosters, worden andere kerkelijke kapittels aangeduid als seculiere kapittels. 'Seculier' of 'wereldlijk' geeft aan dat deze kanunniken geen [[kloosterregel]] volgen. Collegiale (of seculiere) kapittels komen tegenwoordig nog maar weinig voor. Tot de Franse tijd (in de Noordelijke Nederlanden tot de [[reformatie]]) waren dit vaak machtige feodale instellingen, waar veelal niet-ervende zonen uit adellijke families onderdak vonden.<br />
<br />
== Andere betekenissen ==<br />
* De wekelijkse bijeenkomst van [[monnik (christendom)|monniken]] in de [[kapittelzaal]] van een [[klooster (gebouw)|klooster]] ter bespreking van de gang van zaken, wordt eveneens kapittel genoemd. De uitdrukking ''kapittelen'' voor het publiekelijk bespreken en bestraffen van iemands fouten is hieruit voortgekomen.<br />
* De leden van een aantal [[kloosterorden]], zoals de [[bedelorden]] en andere [[reguliere congregatie]]s, komen om de zoveel jaar bijeen in vergadering. Deze grote samenkomsten worden eveneens kapittels genoemd. Als het om de leden (of hun vertegenwoordigers) van een [[provincie]] binnen zo'n orde gaat, spreekt men van een ''provinciaal kapittel'', dat ook gerechtigd is de [[provinciaal]] te verkiezen. Wanneer vertegenwoordigers van alle ordesprovincies wereldwijd samenkomen, spreekt men van een generaal-kapittel; daar kiest men de [[generaal-overste]].<br />
** De oude [[ridderlijke orde]]n, zoals de [[Maltezer Orde|Johannieterorde]] en de [[Duitse Orde]], komen eveneens in een kapittel bijeen om de zaken van hun orde te regelen.<br />
** Ook modernere orden als de [[Orde van Maria Theresia]] kennen een kapittel. Bij de Nederlandse ridderorden is het kapittel van de [[Militaire Willems-Orde]] belast met het bestuur van de orde. Sinds 1994 is er ook een [[Kapittel voor de Civiele Orden]], dat adviseert over benoemingen in de [[Orde van de Nederlandse Leeuw]], de [[Orde van Oranje-Nassau]] en de [[Erepenning voor Menslievend Hulpbetoon]].<br />
* Tijdens een [[bedevaart]] worden vaak groepen [[pelgrims]] ingedeeld in bedevaartkapittels, meestal met dezelfde [[nationaliteit]], leeftijdscathegorie of doelgroep.<br />
* Binnen de [[Orde van Vrijmetselaren onder het Hoofdkapittel der Hoge Graden in Nederland|Orde van Vrijmetselaren onder het Hoofdkapittel der Hoge Graden]] is een kapittel het equivalent van een [[vrijmetselaarsloge]].<br />
<br />
== Afgeleide termen ==<br />
*Domkapittel of kathedraalkapittel: het bestuurscollege van een [[kathedraal]](kerk) of domkerk.<br />
*Kapittelheer: priester die in een kapittel zetelt, dus kanunnik (bij een domkapittel: domheer)<br />
*Kapittelbank: [[koorbank]]<br />
*Kapittelbankje: bankje in de kapittelzaal waar een monnik zijn zonden belijdt en zijn straf hoort uitspreken<br />
*Kapittelen: iemand ernstig de les lezen, iemand streng berispen<br />
*Kapitteldag<br />
*Kapittelvergadering<br />
*[[Kapittelzaal]]<br />
*[[Kapittelkerk]]<br />
*Kapittelschool, vergelijk [[kathedraalschool]]<br />
*Kapittelstok(je)<br />
** een aan het eind van een lint of dun kettinkje bevestigd metalen staafje, ten dele glad, ten dele gekarteld, dat men tussen de bladen van een bijbel legde, ter aanwijzing van het kapittel waar men bij het lezen gebleven was<br />
** gouden staafje om een halssnoer te bevestigen<br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Proosdij (sticht)]]<br />
* [[Proost (ambt)]]<br />
<br />
== Literatuur ==<br />
* Joseph Evermode JANSEN, ''Het kapittel van de Sint-Pieterskerk te Turnhout en zijne statuten van het jaar 1634'', Antwerpen, 1914<br />
* P. J. GOETSCHALCKX, ''Geschiedenis der kanunniken van het O. L. V. Kapittel te Antwerpen (1585-1700)'', Antwerpen, 1926<br />
* J. BRUGGEMAN, ''Inventaris van de archieven bij het Metropolitaan kapittel van Utrecht van de Roomsch Katholieke Kerk der Oudbisschoppelijke Clerezie'', Den Haag, 1928<br />
* Jan PAQUAY, ''Kerkelijke privilegiën verleend aan het kapittel van Windesheim der Reguliere Kanunniken van den H. Augustinus'', Lummen, 1934<br />
* [[Sigismund Tagage|Sigismund TAGAGE]], ''Rond de opheffing van het kapittel van St. Servaas en de verkoop van zijn goederen'', Hasselt, 1962<br />
<br />
{{appendix|2=<br />
* {{aut|[[Arnoud-Jan Bijsterveld|Bijsterveld, Arnoud-Jan]]}}, 'Bisdommen, kapittels, kloosters en kerken in de Volle Middeleeuwen', in: P. Tummers e.a. (red.), ''Limburg. Een geschiedenis, deel 1, tot 1500'', pp. 115-152. [[Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap|LGOG]], Maastricht, 2015<br />
* {{aut|Kuys, J.}}, ''Repertorium van collegiale kapittels in het middeleeuwse bisdom Utrecht''. Verloren, Hilversum, 2014 ([https://books.google.nl/books?id=_fjEBgAAQBAJ tekst deels online])<br />
* {{aut|Meijns, B.}}, ''Aken of Jeruzalem? Het ontstaan en de hervorming van de kanonikale instellingen in Vlaanderen tot circa 1155''. Universitaire Pers, Leuven, 2000 ([https://books.google.nl/books?printsec=frontcover&id=yXH9Z2HWAqUC tekst deels online])<br />
* {{aut|Palmboom, E.}}, ''De kerk en de Nederlanden: archieven, instellingen, samenleving''. Verloren, Hilversum, 1997 ([https://books.google.nl/books?id=6qI0D0y338YC tekst deels online])<br />
* {{aut|[[Pierre Ubachs|Ubachs, Pierre J.H.]], en [[Ingrid Evers|Ingrid M.H. Evers]]}} (2005): ''[[Historische Encyclopedie Maastricht]]''. Walburg Pers, Zutphen / [[Regionaal Historisch Centrum Limburg|RHCL]], Maastricht. {{ISBN|90-5730-399-X}}<br />
* {{aut|Vliet, K. van}}, ''In kringen van kanunniken''. Zutphen, 2002<br />
* [https://corpusgysseling.ivdnt.org/corpus-frontend/Gysseling/search/hits?first=0&number=20&patt=%5Bword_or_lemma%3D%22kapittel%22%5D&interface=%7B%22form%22%3A%22search%22%2C%22patternMode%22%3A%22simple%22%7D Lemma 'Kapittel'], in: ''[[Corpus Gysseling]]''<br />
----<br />
{{References}}<br />
}}<br />
<br><br><br />
Digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]<br />
<br><br />
<br />
[[Categorie:Kapittel| ]]<br />
[[Categorie:Gemeenschap van religieuzen in de Rooms-Katholieke Kerk]]<br />
[[Categorie:Ridderorde]]<br />
[[Categorie:Vrijmetselarij]]</div>Colani