Colani: Tekst vervangen - ".tif" door ".jpg"

2024-12-04T12:27:22Z

Tekst vervangen - ".tif" door ".jpg"

Nieuwe pagina

{{Infobox militair conflict
| conflict =
| partof = de [[Tachtigjarige Oorlog]]
| afbeelding = Bor-Nederlantsche-Oorloghen 9156.jpg
| onderschrift = Lorenzo Perera en zijn soldaten bestormen Loevestein
| date = 9 december - 19 december [[1570]]
| place = [[Slot Loevestein]]
| territory =
| result = Loevestein wordt heroverd door de Spanjaarden
| combatant1 =[[Bestand:Prinsenvlag.svg|22px|rand]] [[Staatsen|Nederlandse opstandelingen]]
| combatant2=[[Bestand:Flag of New Spain.svg|22px|rand]] [[Leger van Vlaanderen]]
| commander1 = [[Herman de Ruyter]]
| commander2 = Lorenzo Perera
| strength1 = 30
| strength2 = meer dan 100
| casualties1 = onbekend
| casualties2 = onbekend
| portaal = Tachtigjarige Oorlog
}}
De '''Inname van Slot Loevestein''' was op [[9 december]] [[1570]] een overrompeling op het [[Slot Loevestein]], door ossenkoper [[Herman de Ruyter]] en een groepje medestanders. Het slot werd enkele dagen later, tussen 12 en 14 december, onder leiding van bevelhebber [[Lorenzo Perera]] en zijn soldaten met geweld weer hernomen.

==Voorgeschiedenis==
Op 9 december bedenkt [[Herman de Ruyter]] een ossenkoper uit [['s-Hertogenbosch]] dat hij het Slot Loevestein met een list wil te nemen.<ref name="Sas">{{aut|N C F van Sas}}, ''De metamorfose van Nederland : van oude orde naar moderniteit, 1750-1900'' Amsterdam University Press, cop. 2005. P.567</ref> Zijn afkomst is volledig onbekend. Hij heeft een denkbeeld dat hij het kasteel moet overmeesteren voor [[Willem van Oranje]]. Verkleed als [[monnik]] wil hij samen met drie medestanders de kasteel bezetting op 9 december overrompelen. Vanuit Gorinchem werd een bode naar de [[Fernando Álvarez de Toledo|hertog van Alva]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] gestuurd. Alva had ook zestig soldaten gestuurd. Omdat Herman en de opstandelingen verschanst zaten op het slot werd uit [[Zaltbommel (stad)|Zaltbommel]] een stuk geschut gehaald. Op 19 december begon de beschieting van het kasteel waarbij een [[Bres (vesting)|bres]] werd geschoten zodat men tot bestorming kon overgaan. Bij de schermutselingen werden Herman de Ruyter en nog acht andere mannen gedood. De gevangengenomen medestanders werden geëxecuteerd in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en Hermans hoofd in zijn woonplaats 's-Hertogenbosch tentoongesteld.<ref name="ANE">{{aut|Algemeene Nederlandsche encyclopedie}}, ''Algemeene Nederlandsche encyclopedie voor den beschaafden stand: woordenboek van kunst, wetenschap, nijverheid, landbouw en handel, naar de laatste, omgewerkte, verbeterde en vermeerdere drukken van Brockhaus' Conversations-Lexicon, Nieuwenhuis' Woordenboek van kunsten en wetenschappen, en naar de beste andere bronnen voor Nederland bewerkt, Volume 13 '' Plantenga, 1868 P 352</ref> In latere tijden ontstond er [[Legende (volksverhaal)|legende]]vorming over deze gebeurtenissen en werd aan Herman de Ruyter een [[held]]enstatus toegedicht. Door die legendevorming, rondom de gebeurtenissen, zijn feiten en fictie door elkaar gaan lopen.

==Overleveringen==
[[Bestand:Loevestein Ruyter.jpg|miniatuur|links|Herman de Ruyter met zijn mannen verkleed als monniken overvallen de slotvoogd, door Buys, Jacobus (fantasie afbeelding uit 1791) ''Collectie: [[Rijksmuseum Amsterdam]]'']]
Volgens overleveringen kreeg hij daarbij toezegging van tijdige en genoegzame hulp van [[Willem IV van den Bergh|Willem van den Bergh]], een zwager van Willem van Oranje. Samen met enkele medestanders uit [[Gorinchem]] zou hij een poging wagen het slot te winnen. Op 14 december arriveerde hij met enkele schuiten waarin een twintigtal manschappen verborgen waren.<ref name="Lennep">{{aut|Jacob van Lennep, Willem J. Hofdijk}}, ''Merkwaardige kasteelen in Nederland, Volume 3, Issue 1'' Tielkemeijer, 1859 P 128</ref> Vermomd als [[Franciscanen|franciscaner]] monniken vragen hij en drie<ref name="ANE"/> metgezellen om onderdak. De [[Lijst van slotvoogden van Loevestein|slotvoogd]] ''Arnt de Jeude'' weigerde hen toegang, waarna De Ruyter hem neerschiet. Zijn makkers doden hem dan wat later.<ref name="Lennep"/> Dat alles voor de ogen van zijn vrouw.<ref name="Sas"/> Een groot deel van het personeel wordt omgebracht of opgesloten. Spoedig daarop komen medestanders zich bij De Ruyter aansluiten waardoor ze nu rondom de dertig man sterk zijn. Beloofde bijstand van Willem van den Bergh blijft echter uit, wegens hoog water, daarnaast door strenge vorst die plotseling ingevallen was.<ref name="ANE"/><ref name="Lennep"/>

Nieuws over de inname van het slot raakt bekend in steden Gorinchem en [[Woudrichem (plaats)|Woudrichem]]. Al snel, op 12 december<ref name="Ackersdijk">{{aut|Willem Cornelis Ackersdijk}}, ''Geschiedkundig onderzoek omtrent Herman de Ruyter van 's Hertogenbosch, zijne inneming en verdediging van de vesting Loevestein en de omstandigheden daartoe betrekkelijk '' Blussé en Van Braam, 1824</ref> werden zestig tot driehonderd soldaten (bronnen verschillen nogal van mening over deze aantallen) onder bevel van Lorenzo Perera naar Loevestein gestuurd.<ref name="Vanderaa">{{aut|A. J. van der Aa}}, ''Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden, Volume 7 '' J. Noorduyn, 1846 P.401</ref> Deze soldaten zien meteen dat er geen [[schildwacht]]en op het slot zijn uitgezet, waardoor hij beseft dat er slechts een geringe bezetting is op het slot, hij besloot het te beklimmen en te overrompelen. Zo werd in de avond de [[stadswal|wal]] en de [[voorburcht]] ingenomen. De bezetting was op het slot zelf verschanst.<ref name="Vanderaa"/>

De Ruyter en de opstandelingen verdedigen het slot fel. Daardoor moesten de soldaten alsnog tot een belegering overgaan. Er werd versterking en zwaar geschut bij gehaald waarmee het slot werd beschoten. De Ruyter en medestanders gooiden met veren en buskruit gevulde beddenzakken als brandbommen naar beneden. Daarbij vielen dodelijke slachtoffers<ref name="Vanderaa"/> De belegering duurde van donderdag tot dinsdag, [[ontzet]] bleef uit. In de middag moest de bezetting capituleren na een geweldige bestorming waarbij het slot van twee kanten beklommen werd met [[stormladder]]s. De meeste bijstanders hadden hem al verlaten op drie na die hem tot op het laatst bijstonden, anderen (de meeste bronnen maken melding van zeventien personen) werden gevangengenomen. De gevangengenomen makkers werden in Antwerpen door verwurging terechtgesteld.<ref name="Lennep"/> Hermans hoofd werd in 's-Hertogenbosch tentoongesteld.<ref name="Sas"/><ref name="ANE"/>

==Legendevorming==
[[Bestand:Loevestein Ruyter 2.jpg|miniatuur|rechts|Letterlijk en figuurlijk een opgeblazen verhaal op deze 17e-eeuwse fantasietekening door : J.Kuyper ''(collectie: Rijksmuseum Amsterdam)'']]
Er is nadien een legendevorming rondom de gebeurtenis ontstaan door Tollens en Hoogmans.<ref name="ANE"/> De Ruyter werd beschreven door [[Hendrik Tollens]] in het gedicht 'Herman de Ruiter' (1812), met als beginregel ''Waar Maas en Waal tezamen spoelt''. De vergelijking met Van Speijk vormde de aanleiding voor [[Jan Frederik Oltmans]]' eerste roman ''Het Slot Loevestein in 1570'' (1834). Het verhaal heeft nadien een eigen leven gekregen, de ene versie is fantastischer dan de andere versie.<ref name="Ackersdijk"/> ondanks dat er wel enkele Spaansgezinde schrijvers waren als; M. Van Isselt en [[Franciscus Haraeus]] die de heldenstatus van De Ruyter erkend hebben.<ref name="Ackersdijk"/>

Vele jaren na zijn dood verscheen er een andere held op het strijdtoneel met dezelfde achternaam ([[Michiel de Ruyter]]) waardoor het verhaal over Herman weer nieuwe belangstelling genoot. [[Pieter Corneliszoon Hooft|P.C. Hooft]] had een slechte Spaanse vertaling onder ogen gehad en liet Herman niet sterven in een gevecht van man tot man, maar liet hem met kasteel en al in de lucht vliegen in een grote explosie.

Latere schrijvers dikten alles nog meer aan.<ref name="Sas"/> Volgens sommige bronnen schijnt de Ruyter ook nog met buskruit rond gestrooid te hebben die in brand werd gestoken. Toen aanvallers door een bres binnen kwamen, zou hij het kruit hebben laten ontbrandden met wederom tientallen doden tot gevolg. Volgens die overlevering zouden er schuiten vol met doden zouden zijn afgevoerd. Deze bronnen zijn allemaal van later datum.<ref name="Ackersdijk"/> De Ruyter sneuvelde in een spectaculair gevecht zwaaiend met een groot slagzwaard, ook weer veel doden onder de Spanjaarden.<ref name="Vanderaa"/> Volgens sommige verhalen zou het halve slot en zelfs het hele slot, opgeblazen zijn, wat zeker niet waar is. Er is geen enkel bewijs van zulke schade, een heropbouw of andere feiten dat verhaal zouden kunnen staven.<ref name="Ackersdijk"/> Willem van Oranje hoorde pas op 31 december van de bezetting, hij antwoordde haast te zetten achter andere aanslagen, daarna de Ruyter te komen ontzetten.

==Nasleep==
Als nieuw slotvoogd werd Caspar Turck aangesteld die sinds 1558 drost was geweest in Gorinchem. Anderhalf jaar later zou de Staatse vlag alsnog wapperen op het slot, op 1 april 1572 was [[Brielle]] in de handen van de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|Geuzen]] gevallen. Op 27 juni voer [[Marinus Brand]] met een [[Staatse vloot|geuzenvloot]] voor Gorinchem dat zich meteen overgaf. Turck had zich teruggetrokken op het slot, maar de bezetting was onwillig om een beleg te voeren, de volgende dag ging het slot bij verdrag over aan de Geuzen.<ref name="Lennep"/>

{{Appendix}}
{{Navigatie Tachtigjarige Oorlog}}

[[Categorie:1570]]
[[Categorie:Geschiedenis van Holland]]
[[Categorie:Beleg tijdens de Tachtigjarige Oorlog|Loev]]
[[Categorie:Geschiedenis van Zaltbommel]]
[[Categorie:Militaire operatie in de 16e eeuw]]
[[Categorie:Veldslag in Nederland|Loevestein]]

Inname van Loevestein - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".tif" door ".jpg"