Colani: /* Foto's */

2023-05-25T06:52:01Z

Foto's

Nieuwe pagina

[[Bestand:Zuid-Limburg in herfsttooi Weeknummer 64-44 - Open Beelden - 63466.webm|thumb|Bioscoopjournaal uit 1964 over de herfst in de natuur van [[Zuid-Limburg (Nederland)]]]]
[[Bestand:Herfst_in_België.jpg|thumb|Herfst in [[België (hoofdbetekenis)|België]]]]
[[Bestand:Autumn.westonbirt.750pix.jpg|thumb|Herfstkleuren]]
[[Bestand:Autumn leaf.jpg|thumb|Gevallen herfstbladeren]]
[[Bestand:Najaar.jpg|thumb|Een boom in herfsttooi]]

De '''herfst''' of het '''najaar''' is een van de vier [[seizoen]]en. In [[Gematigd klimaat|gematigde klimaatzones]] verliezen de meeste [[Loofboom|loofbomen]] en ook andere [[planten]] hun [[blad]]eren.

In de herfst wordt het over het algemeen flink kouder dan in de [[zomer (hoofdbetekenis)|zomer]]. Periodes met warmte kunnen desondanks ook in de herfst optreden, dit wordt dan [[nazomer]] genoemd.

== Etymologie==

Het woord herfst is afgeleid van het [[Oudnederlands]]e ''heruist'' ([ɦɛrvɪst]), dat uiteindelijk uit het gereconstrueerde [[Proto-Germaans]]e ''*harbusta'' is ontstaan. Daarmee is het Engelse woord ''harvest'' ("[[oogst]]") een [[Cognaat (taalkunde)|cognaat]]. De exacte oorspronkelijke betekenis van ''*harbusta'' is niet bekend, wel is dankzij cognaatvergelijkingen met verwante Indo-Europese talen duidelijk dat het verband houdt met "plukken, snijden en snoeien".<ref>M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam</ref>

== Astronomische herfst ==
Het [[Astronomie|astronomisch]] bepaalde begin van de herfst is de [[Herfstpunt|herfstnachtevening]] rond 23 september op het [[noordelijk halfrond]], en rond 20 maart op het [[zuidelijk halfrond]]. De zon gaat dan door het [[herfstpunt]] en de dag en de nacht zijn dan overal ter wereld nagenoeg even lang (dit verschijnsel heet de [[equinox]]).

De herfst eindigt rond 22 december op het noordelijk halfrond, en rond 21 juni op het zuidelijk halfrond, met de winter[[zonnewende]].

=== Aanvangstijdstippen ===
De aanvangstijdstippen van de astronomische herfst op het noordelijk halfrond tussen de jaren 2001 en 2030 zijn als volgt:<ref>[http://www.astropixels.com/ephemeris/soleq2001.html Solstices and Equinoxes: 2001 to 2100 Greenwich Mean Time]</ref>

{| class="wikitable"
|2001||23 september||01:05|| rowspan="6" | 
|2007||23 september||11:51|| rowspan="6" | 
|2013||22 september||22:44|| rowspan="6" | 
|2019||23 september||09:50|| rowspan="6" | 
|2025||22 september||20:20
|-
|2002||23 september||06:56
|2008||22 september||17:45
|2014||23 september||04:30
|2020||22 september||15:31
|2026||23 september||02:06
|-
|2003||23 september||12:47
|2009||22 september||23:18
|2015||23 september||10:20
|2021||22 september||21:21
|2027||23 september||08:02
|-
|2004||22 september||18:30
|2010||23 september||05:09
|2016||22 september||16:21
|2022||23 september||03:04
|2028||22 september||13:45
|-
|2005||23 september||00:23
|2011||23 september||11:05
|2017||22 september||22:02
|2023||23 september||08:50
|2029||22 september||19:37
|-
|2006||23 september||06:04
|2012||22 september||16:49
|2018||23 september||03:54
|2024||22 september||14:44
|2030||23 september||01:27
|}
De aangegeven tijd is de [[Midden-Europese Tijd|Midden-Europese Zomertijd]], die onder andere wordt gebruikt in Nederland en België. Op het [[zuidelijk halfrond]] begint op deze tijden de [[lente (hoofdbetekenis)|lente]].

Het astronomisch begin van de herfst is het ijkpunt van de [[Franse republikeinse kalender]].

== Meteorologische herfst ==
De [[meteorologie|meteorologische]] herfst begint eerder, op 1 september op het noordelijk halfrond en op 1 maart op het zuidelijk halfrond. Deze duurt dan tot en met respectievelijk 30 november en 31 mei.

=== Weerextremen België ===

{| class="wikitable"
!
! warmste
(°C)
! droogste
(mm neerslag)
! minste
regendagen
! zonnigste
(uu:mm zon)
!
! koudste
(°C)
! natste
(mm neerslag)
! meeste
regendagen
! somberste
(uu:mm zon)
|-
| eerste || 13,9 (2006) || 75,8 (1953) || 27 (1921) || 547:58 (1959)|| || 7,3 (1887) ||411,6 (1974)|| 81 (1974)|| 201:15 (1887)
|-
| tweede || 13,0 (2014) || 93,5 (1920) || 31 (1920) || 485:58 (1908)|| || 7,7 (1952) ||386,7 (1932)|| 74 (1930)|| 219:01 (1905)
|-
| derde || 12,4 (2011) || 97,4 (1959) || 31 (1920) || 474:06 (1965)|| || 7,8 (1871) ||380,9 (1984)|| 67 (1981)|| 229:24 (1998)
|-
| vierde || 12,3 (2009) || 97,8 (1858) || 32 (1898) || 462:53 (1921)|| || 7,8 (1896) ||367,3 (2001)|| 67 (1984)|| 231:45 (1974)
|-
| vijfde || 12,3 (2005) || 100,7 (1978) || 33 (1857) || 450:02 (2011)|| || 7,8 (1905) ||355,6 (1998)|| 67 (1952)|| 243:26 (1984)
|-
| '''normaal''' || '''10,9''' || '''219,9''' || '''51'''|| '''321:60'''|| || '''10,9''' || '''219,9''' || '''51'''||'''321:60'''
|-
| colspan="10" align="center"|<ref>[https://web.archive.org/web/20120208133723/http://www.meteo.be/meteo/view/nl/6746216-Herfst+2011.html KMI, Statistieken voorbije seizoenen voor Ukkel]</ref>
|}

== Feesten ==
Feestdagen die vallen tijdens de herfst zijn [[Mabon (feestdag)|Mabon]], [[Hervormingsdag]], [[Allerzielen]] en [[Allerheiligen]], [[Sint-Maarten (feest)|Sint-Maarten]], [[Sinterklaas]] en [[Halloween (hoofdbetekenis)|Halloween]].

== Varia ==
"Herfst" wordt wel beschouwd als een van de moeilijkste rijmwoorden in de Nederlandse taal.<ref>{{Citeer web|url=https://onzetaal.nl/taaladvies/wat-rijmt-er-op-herfst|titel=Herfst: wat rijmt er op ‘herfst’?|bezochtdatum=2021-03-27|werk=|uitgever=[[Genootschap Onze Taal]]|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201229230049/https://onzetaal.nl/taaladvies/wat-rijmt-er-op-herfst|archiefdatum=2020-12-29|dodeurl=nee}}</ref> Onder andere de dichter [[Drs. P]] heeft een poging gedaan met de zin: "De buren waren grimmig, zijn ouders diep gegriefd. En onder zijn collega's was hij ook al niet geliefd. De oude juffrouw Zomer, baas Voorjaar, meester Herfst. Ze riepen driewerf schande, juffrouw Zomer het driewerfst."<ref>{{Citeer web|url=https://durfteschrijven.nl/rijmt-er-op-herfst/|titel=Wat rijmt er op herfst|werk=Durf te schrijven|bezochtdatum=27 maart 2021|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210925082259/https://durfteschrijven.nl/rijmt-er-op-herfst/|archiefdatum=2021-09-25|dodeurl=nee}}</ref> Oorspronkelijk van [[Marcel Verreck]], maar later geclaimd door Drs. P., en vaak toegeschreven aan [[Ivo de Wijs]] en [[Pieter Nieuwint]] is verder de dichtregel: "In de winter en de herfst, Zijn bejaarden op hun sterfst."

== Foto's ==
<gallery>
Bestand:Herfstkleuren.jpg|Een boom in herfstkleuren
Bestand:Autumn_Netherlands.jpg|Herfst in [[Doorn (Utrecht)|Doorn]]
Bestand:Najaarszon_op_hefstbos.jpg|Najaarszon in de herfst in [[Esbeek]]
Bestand:Eenbruinigherfstblad.jpg|Herfstblad
</gallery>

{{Appendix|2=
* {{en}}[http://www.usno.navy.mil/USNO/astronomical-applications/data-services/earth-seasons U.S. Naval Observatory - Earth's Seasons]
----
{{References}}
}}
{{Navigatie jaargetijden}}

[[Categorie:Herfst| ]]

Herfst - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* Foto's */