Colani: 1 versie geïmporteerd

2022-11-10T07:52:52Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox dynastie
| afbeelding = PrinsHendrikderNederlanden3.jpg
| onderschrift = Prins Hendrik
| naam = Willem Frederik Hendrik van Oranje-Nassau
| bron =
| leven = [[13 juni]] [[1820]] – [[13 januari]] [[1879]]
| functie1 = [[Prins der Nederlanden]], [[Prins van Oranje-Nassau]]
| periode1 =
| voorganger1 =
| opvolger1 =
| functie2 = Stadhouder van het [[Luxemburg (land)|groothertogdom Luxemburg]]
| periode2 = 1850-1879
| voorganger2 =
| opvolger2 =
| vader = [[Willem II der Nederlanden]]
| moeder = [[Anna Paulowna van Rusland]]
| geboorteplaats = [[Soestdijk]]
| handtekening =
| website =
| portaal =
}}
{{Link stamboom|stamboom=[[Stamboom Hendrik van Oranje-Nassau (1820-1879)|Stamboom]]}}

'''Willem Frederik ''Hendrik''''' ([[Paleis Soestdijk]], [[13 juni]] [[1820]] – [[Kasteel Walferdange]], [[Luxemburg (stad)|Luxemburg]], [[13 januari]] [[1879]]), [[prins der Nederlanden]], [[prins van Oranje-Nassau]], was de derde zoon van koning [[Willem II der Nederlanden|Willem II]] der Nederlanden en [[Anna Paulowna van Rusland|Anna Paulowna]].

Hij is de enige Oranje die [[Nederlands-Indië]], het latere [[Indonesië]], bezocht, toen het nog een kolonie van Nederland was. Hendrik vergaarde een vermogen met onder andere een aandeel [[Tin (element)|tinerts]] in een bedrijf op het eiland [[Belitung (eiland)|Belitung]], bekend als Billiton, tussen [[Borneo]] en [[Sumatra]], alsook met deelname in andere Indische fondsen.

== Loopbaan ==
Prins Hendrik had een lange carrière in de marine en werd daarom ook wel (Hendrik) ''de Zeevaarder'' genoemd. Slechts 10 jaar oud werd hij waarschijnlijk de jongste [[adelborst]] 1e klasse ooit op 13 juni 1830. Daarna volgde een reeks bevorderingen<ref>{{Citeer boek|titel=Naamboek Officieren|taal=nl|uitgever=Departement van Marine|datum=div. jaargangen 19e eeuw}}</ref>:
* [[Luitenant ter zee 2e klasse]], 16 januari 1836
* [[Luitenant ter zee 1e klasse]], 1 april 1838
* [[Kapitein-luitenant-ter-zee]], 13 juni 1839
* [[Kapitein-ter-zee]], 28 november 1840
* [[Schout-bij-nacht]], 1 januari 1848
* [[Viceadmiraal]], 1 januari 1851
* [[Luitenant-admiraal]], 18 februari 1852
* [[Admiraal]], 6 januari 1879, op zijn sterfbed
Hij bezocht in 1835 als eerste prins van het Oranjehuis [[Aruba]], [[Curaçao]] en [[Paramaribo]], die toen onderdeel waren van de [[Suriname (kolonie)|Kolonie Suriname]].<ref>[[Amigoe]] op [[Delpher]]. [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210512:mpeg21:a0060 Eerste Oranje die Curaçao bezocht was een prinselijke adelborst], 17 oktober 1955.</ref> Hij ging in 1837 naar [[Nederlands-Indië]] en verbleef er zeven maanden. Hij werd tevens door zijn broer, koning [[Willem III der Nederlanden]] op 5 februari [[1850]] aangesteld als stadhouder van het [[Luxemburg (land)|groothertogdom Luxemburg]]. Zijn residentie als stadhouder was het [[kasteel Walferdange]].<ref>Luxemburgs: Walfer, Duits: Walferdingen <br> Dit kasteel is tegenwoordig onderdeel van de [[Universiteit Luxemburg|Universiteit van Luxemburg]].</ref>

== Zakelijke activiteiten ==
In 1852 richtte de prins met enkele anderen de [[Billiton Maatschappij]] op voor de exploitatie van tinmijnen op het Oost-Indische eiland [[Billiton (eiland)|Billiton]]. Deze maatschappij maakte winst en Hendriks vermogen nam flink toe.

Ook liet hij vanaf 1873 bij de noordelijke ingang van het [[Suezkanaal]] nabij [[Port Saïd]] een handelspost vestigen waar Nederlandse schepen bevoorraad konden worden. Een succes werd dit niet, en na Hendriks overlijden werd de post gesloten.

== Dynastieke verplichting ==
Hendrik was tweemaal gehuwd. Hij sloot zijn eerste huwelijk op 19 mei [[1853]] te [[Weimar (Thüringen)|Weimar]] met [[Amalia van Saksen-Weimar-Eisenach]] ([[1830]]-[[1872]]), dochter van [[Karel Bernhard van Saksen-Weimar-Eisenach]] en [[Ida van Saksen-Meiningen]], maar ze kregen samen geen kinderen.

Omdat de Oranje-[[dynastie]] destijds aan een zijden draadje hing, besloot hij na het overlijden van zijn gemalin te hertrouwen, net als zijn broer, koning [[Willem III der Nederlanden|Willem III]], die sinds 1877 weduwnaar was. Willem III had drie zoons, waarvan de oudste (kroonprins [[Willem van Oranje-Nassau (1840-1879)|Willem]]) al tegen de veertig liep en nog steeds niet was getrouwd. De tweede zoon [[Maurits van Oranje-Nassau (1843-1850)|Maurits]] was op 6-jarige leeftijd aan [[hersenvliesontsteking]] overleden, terwijl de derde zoon, [[Alexander van Oranje-Nassau (1851-1884)|Alexander]], eveneens ongehuwd was en een slechte gezondheid had. Verder was er alleen nog een hoogbejaarde oom, [[Frederik der Nederlanden (1797-1881)|prins Frederik]], zonder mannelijke nakomelingen. Mannelijke nakomelingen krijgen was nog van groot belang.

Hendrik huwde op 24 augustus [[1878]] daarom te [[Potsdam]] met [[Maria Elisabeth Louise Frederika van Pruisen|Maria van Pruisen]] ([[1855]]-[[1888]]), dochter van prins [[Frederik Karel van Pruisen (1828-1885)|Frederik Karel]] (1828-1885) en [[Maria Anna van Anhalt-Dessau]]. Het tweede huwelijk van zijn broer met (koningin) [[Emma van Waldeck-Pyrmont|Emma]] werd een maand later aangekondigd, waar hij getuige zou zijn. Hij moest op 7 januari 1878 verstek laten gaan omdat hij de [[mazelen]] had, maar er leek geen reden tot ongerustheid. Toch overleed Hendrik op 13 januari 1879 aan een hersenbloeding, behoorlijk onverwacht.<ref>{{aut|[[Cees Fasseur]]}}. ''Wilhelmina. De jonge koningin''. blz 46, e-book 2009, naar vijfde druk uit 2001, Amsterdam: Uitgeverij Balans</ref> Het huwelijk met Maria bleef kinderloos. De festiviteiten in Nederland ter gelegenheid van het huwelijk van de koning werden na zijn overlijden uitgesteld.

De dynastie werd gered door de geboorte van de latere koningin [[Wilhelmina der Nederlanden|Wilhelmina]].

Zijn stoffelijk overschot werd op [[25 januari]] [[1879]] bijgezet in de [[Grafkelder van Oranje-Nassau|grafkelder van de Oranjes]] in de [[Nieuwe Kerk (Delft)|Nieuwe Kerk]] te [[Delft]].

== Erfenis ==
Bij zijn overlijden had zijn aandeel in de [[Billiton Maatschappij]] een waarde van iets meer dan vier miljoen gulden. Hij liet in totaal ruim twaalf miljoen gulden na, waarvan meer dan de helft uit [[effecten]] bestond. De erfenis ging naar zijn broer en zuster.<ref>Cees Fasseur. ''Wilhelmina. De jonge koningin''. blz 48, e-book 2009, naar vijfde druk uit 2001, Amsterdam: Uitgeverij Balans</ref> Weduwe Maria leek na Hendriks dood zonder een cent achter te moeten blijven omdat zij en haar echtgenoot niet in gemeenschap van goederen waren getrouwd. Haar vader, Frederik Karel, ging naar Den Haag om bij Willem III te pleiten voor een gedeelte van Hendriks erfenis voor zijn dochter, maar hij kreeg nul op het rekest. Willem III kon het geld van zijn broer uitstekend zelf gebruiken, zeker omdat hij net zelf getrouwd was met [[Emma zu Waldeck und Pyrmont]]. Marie kreeg van de koning en diens zuster echter wel een royaal jaargeld toebedeeld. De [[Huis Hohenzollern|Hohenzollerns]] voelden zich natuurlijk toch gekrenkt en met hen voelde geheel [[Pruisen]] zich in zijn eer aangetast. Frederik Karel was immers een man met een groot prestige: neef van keizer [[Wilhelm I van Duitsland|Wilhelm I]], neef en wapenbroeder van kroonprins [[Frederik III van Pruisen|Frederik Willem]], opperbevelhebber van het Tweede Duitse Leger in de [[Frans-Duitse Oorlog]] van [[1870]], veroveraar van [[Metz]], drager van de [[Pour le Mérite]], een geestrijke persoonlijkheid en een opvallende verschijning in de Berlijnse society in zijn karakteristieke uniform van het ''3. [[Huzaar|Husarenregiment]] Von Zieten'', dat hem de bijnaam ''der rote Prinz'' verleende.

Het conflict over de erfenis werd niet verder op de spits gedreven omdat Willem III juridisch te sterk stond en voor weduwe Maria werd een nieuwe echtgenoot gevonden in de persoon van [[Albert van Saksen-Altenburg]] (1843-1902). Het huwelijk werd in 1885 te Berlijn gesloten, doch dit duurde maar drie jaar, omdat Maria kwam te overlijden.

== Prins Hendrikstichting ==
Prins Hendrik gaf in 1871 geld aan een stichting voor de verzorging van oude en behoeftige zeelieden en hun weduwen, waarvoor een tehuis moest worden gebouwd. Aanleiding was een grote sterfte in Holland door [[cholera]] en andere epidemieën, waardoor deze mensen onverzorgd achterbleven. Hij legde in 1874 de eerste steen voor het tehuis in [[Egmond aan Zee]]. Dit gebouw is in 1931 door nieuwbouw vervangen met een algemene regiofunctie. De Prins-Hendrik-Stichting is sindsdien een fonds dat financiële steun kan geven aan zeelieden die dat nodig hebben.

== Literatuur ==
Rogier Moulen Janssen: ''Hendrik. Prins van Oranje-Nassau. Stadhouder van Luxemburg''. Uitg. 2020 in eigen beheer; ISBN 978 90 903 3251 2

<gallery class="center" widths="180" heights="180">
Bestand:PrinsHendrikderNederlanden2.jpg|Een jonge Hendrik als [[Luitenant ter zee der tweede klasse|Luitenant ter Zee der tweede klasse]] in 1836
Bestand:Portrait of Hendrik van Oranje-Nassau and Marie van Pruisen.jpg|Prins Hendrik en zijn tweede vrouw Marie
Bestand:Statue.Prinshendrik.jpg|Borstbeeld van prins Hendrik op de Prins Hendrikkade te Amsterdam
</gallery>

{{Appendix}}

[[Categorie:Huis Oranje-Nassau]]
[[Categorie:Gouverneur van het groothertogdom Luxemburg]]

Hendrik van Oranje-Nassau - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd