https://wikitest.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=Harmanus_HondiusHarmanus Hondius - Bewerkingsoverzicht2026-04-19T23:17:48ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wikitest.nl/index.php?title=Harmanus_Hondius&diff=51208&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2023-12-03T07:57:09Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Infobox politicus Nederland<br />
| naam = Harmanus Hondius<br />
| afbeelding = Mussert met Hondius.jpg<br />
| onderschrift = [[Anton Mussert|Mussert]] met Hondius (1944)<br />
| volledige naam = <br />
| geboren = [[9 juni]] [[1903]]<br />
| geboorteplaats = [[Amsterdam]]<br />
| overleden = [[12 april]] [[1996]]<br />
| overlijdensplaats = [[Bussum]]<br />
| huidige functie = <br />
| sinds = <br />
| partij = [[Nationaal-Socialistische Beweging|NSB]]<br />
| religie = <br />
| titulatuur = Ir.<br />
| alma mater = [[Technische Universiteit Delft|Technische Hogeschool Delft]]<br />
| tijdvak1 = 1943-1944<br />
| functie1 = [[Wethouder]] van [[Nijmegen]]<br />
| tijdvak2 = 1944<br />
| functie2 = [[Burgemeester]] van [[Tilburg]] (wnd.)<br />
| tijdvak3 = 1944-1945<br />
| functie3 = [[Commissaris van de Koning#Commissaris der Provincie|Commissaris der Provincie]] van [[Gelderland]] (wnd.)<br />
| tijdvak4 = <br />
| functie4 = <br />
| handtekening = <br />
| website = <br />
}}<br />
'''Harmanus Hondius''' ([[Amsterdam]], [[9 juni]] [[1903]] – [[Bussum]], [[12 april]] [[1996]]) was een Nederlands [[publiekrecht|bestuurder]] in de [[Nederland in de Tweede Wereldoorlog|Tweede Wereldoorlog]]. Hij was lid van de [[Nationaal-Socialistische Beweging]] (NSB). Hondius was [[wethouder]] en [[locoburgemeester]] van [[Nijmegen]], waarnemend [[burgemeester]] in [[Tilburg]] en daarna waarnemend [[Commissaris van de Koning|commissaris der provincie]] voor [[Gelderland]].<br />
<br />
== Loopbaan ==<br />
Hondius was na zijn MTS-opleiding stuurman ter koopvaardij en daarna werkzaam bij Philips te [[Eindhoven]], Carl Schlieper te [[Medan (Indonesië)|Medan]] en de [[Bataafse Petroleum Maatschappij]] te [[Pangkalan Brandan]]. Van 1931-1935 studeerde hij werktuigbouwkunde aan de [[Technische Universiteit Delft|Technische Hogeschool Delft]]. Hij werkte als hoofdingenieur/directeur bij de machinefabriek H.K. Jonker & Zn in [[Amsterdam]] en in 1942 als algemeen bedrijfsleider bij [[Fokker (bedrijf)|Fokker]] aldaar.<br />
<br />
=== Bestuurder ===<br />
Van 1 februari 1943 tot september 1944 was hij [[wethouder]] openbare werken en locoburgemeester van Nijmegen. In deze periode kwam hij meermaals in conflict met NSB-burgemeester [[Marius van Lokhorst]] en partijleider [[Anton Mussert]]. Hij werd daarom 'weggepromoveerd' naar [[Tilburg (gemeente)|Tilburg]], maar behield zijn ambt als wethouder in Nijmegen.<ref>{{Citeer web| url = http://www.thuisinbrabant.nl/object?id=brabantcloud_regionaal-archief-tilburg_oai-691bd40d-4dd8-49de-b24e-5996c10fd288-fd0d1b55-f4ef-4d03-ab68-f3d23783a0ab| titel = Brief van Generalkommissar Wimmer| bezochtdatum = 24 februari 2018| auteur = | achternaam = | voornaam = | auteurlink = | medeauteurs = | datum = [[Friedrich Wimmer]], 17 juli 1944| formaat = | werk = | uitgever = | paginas = | taal = | citaat = ... NSB'er Hondius leefde op gespannen voet met zijn partijgenoot en burgemeester van Nijmegen Marius van Lokhorst. Ook leider Mussert was niet van hem gecharmeerd en zijn 'promotie' tot tijdelijk burgemeester van Tilburg was in feite bedoeld als een afkoelingsperiode|archiefurl=https://web.archive.org/web/20180224173927/http://www.thuisinbrabant.nl/object?id=brabantcloud_regionaal-archief-tilburg_oai-691bd40d-4dd8-49de-b24e-5996c10fd288-fd0d1b55-f4ef-4d03-ab68-f3d23783a0ab|archiefdatum=2018-02-24}}</ref><br />
<br />
Hondius leidde op 22 februari 1944 de hulpverlening na het bombardement op Nijmegen, waarbij officieel 771 mensen omkwamen. Hij spande zich in om de begrafenisplechtigheid een ingetogen karakter te geven, maar hij kreeg alsnog kritiek toen hij zich bij een toespraak op het kerkhof hardop afvroeg of de kinderen nog steeds zouden zwaaien naar de Amerikaanse vliegtuigen die enkele dagen eerder over de stad hadden gevlogen.<ref>Beer, Ad de ''Waarnemend burgemeester Hondius, een paradoxale voorbijganger. 17 juli 1944 - 17 september 1944'', in: Tilburg, tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur, jaargang 10, nummer 3, 1992, p. 71</ref><ref>[https://www.anderetijden.nl/aflevering/480/Bombardement-van-Nijmegen Bombardement van Nijmegen], anderetijden.nl, 22 juli 2004</ref> In mei 1944 kreeg Hondius bij een vertoning van een film van de Nijmeegse afdeling van de [[Technische Noodhulp]] (TeNo) over het bombardement en de hulpverlening door het landelijke hoofd van de TeNo een zilveren schaal uitgereikt als particulier geschenk van Nijmeegse burgers. Het ontwerp werd gebruikt voor een later gemaakte gedenkpenning.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010522402:mpeg21:a0024 "Een film van de ramp van Nijmegen - Ir. H. Hondius gehuldigd"] in de ''Provinciale Geldersche courant: Nijmeegsche courant'', d.d. 15-05-1944</ref><ref>[https://www.noviomagus.nl/Varia/Medailles/IckHielp.html Penning Ick Hielp bij bombardement 22 februari 1944], noviomagus.nl. [https://web.archive.org/web/20230128031840/https://www.noviomagus.nl/Varia/Medailles/IckHielp.html Gearchiveerd] op 28 januari 2023.</ref><br />
<br />
Op 17 juli 1944 werd hij aangesteld en een dag later beëdigd als waarnemend burgemeester van Tilburg. In deze Noord-Brabantse gemeente voorkwam zijn optreden de executie van gijzelaars en de afbraak van de huizen aan de Lijnsheike als represaille na het neerschieten op 6 september 1944 van een lid van de [[Grüne Polizei]] bij een [[persoonsbewijs]]controle. In de weekeinden reisde hij op en neer tussen Tilburg en Nijmegen. Aan zijn waarnemend burgemeesterschap van Tilburg kwam een einde toen hij na het weekeinde van 16-17 september door oorlogshandelingen in en rond Arnhem en Nijmegen niet meer van Nijmegen terug naar Tilburg kon reizen.<ref>Beer, Ad de ''Waarnemend burgemeester Hondius, een paradoxale voorbijganger. 17 juli 1944 - 17 september 1944'',in: Tilburg, tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur, jaargang 10, nummer 3, 1992, p. 70</ref><br />
<br />
In het nog niet bevrijde gebied [[Apeldoorn (stad)|Apeldoorn]] werd hij op 26 september 1944 benoemd tot waarnemend [[Commissaris van de Koning#Commissaris der Provincie|Commissaris der Provincie]] Gelderland. Hondius zetelde als Commissaris der Provincie in [[Lochem (stad)|Lochem]]. Dit bleef hij tot de bevrijding van Gelderland in de lente van 1945. In april 1945 ijverde hij met andere notabelen van Zaltbommel om de toren van de [[Grote of Sint-Maartenskerk (Zaltbommel)|Grote of Sint-Maartenskerk]] in [[Zaltbommel (stad)|Zaltbommel]] te sparen. De Duitsers hadden er reeds springstof in aangebracht en de plaats kwam in de frontlinie te liggen.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010818938:mpeg21:a0318 "De wacht om de toren"] in "Trouw"</ref><br />
<br />
== Veroordeling ==<br />
Hij werd na de bevrijding in de nacht van 6 op 7 mei 1945 in [[Zaltbommel (stad)|Zaltbommel]] gearresteerd. Hondius werd daarna in vrijheid gesteld maar na nieuwe aanklachten in oktober 1946 opnieuw gearresteerd.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010936825:mpeg21:a0044 "Opnieuw gearresteerd"] in ''Trouw'' d.d. 19 oktober 1946</ref> Hij was, naar eigen zeggen, voor de Tweede Wereldoorlog een van de kernlieden van de Nationaal-Socialistische Beweging en ontkende ten stelligste tijdens zijn proces in 1946 dat de NSB in 1940 het land verraden had.<ref>[https://studiezaal.nijmegen.nl/ran/_detail.aspx?xmldescid=302032162&q=hondius "Ir Hondius staat terecht voor het Tribunaal"] in ''De Gelderlander'' d.d. 19 november 1946</ref> In 1947 werd hij wegens zijn NSB-lidmaatschap tot een gevangenisstraf van één jaar veroordeeld. Het [[kiesrecht]] werd hem ontnomen en hij mocht geen openbaar ambt meer vervullen. Omdat het voorarrest reeds langer dan een jaar had geduurd behoefde Hondius geen verdere detentie te ondergaan.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMCODA01:000160823:mpeg21:a0005 "Ir. H. Hondius in vrijheid"] in ''Nieuwe Apeldoornsche courant'' d.d. 25 februari 1947</ref><br />
<br />
== Privé ==<br />
Hij huwde in 1929 in De Bilt. Dit huwelijk werd in 1966 in Amsterdam ontbonden.<ref>[https://hetutrechtsarchief.nl/components/com_maisinternet/maisi_ajax_proxy.php?mivast=39&mizig=0&miadt=39&miaet=185&micode=463&minr=34490108&milang=nl&misort=last_mod%7Cdesc&miview=viewer2 Huwelijksregister 1929 gemeente de Bilt] (Huwelijksakte Harmanus Hondius en Sara Adriana Pieternella de Bree d.d. 17-04-1929 met aantekening echtscheiding). [https://web.archive.org/web/20230727062819/https://hetutrechtsarchief.nl/components/com_maisinternet/maisi_ajax_proxy.php?mivast=39&mizig=0&miadt=39&miaet=185&micode=463&minr=34490108&milang=nl&misort=last_mod%7Cdesc&miview=viewer2 Gearchiveerd] op 27 juli 2023.</ref><br />
<br />
{{Appendix|2=<br />
;Bronnen<br />
*{{pdf}} [https://www.historietilburg.nl/wp-content/uploads/Jaargang-10-1992-nummer-3.pdf Waarnemend burgemeester Hondius, een paradoxale voorbijganger] in TILBURG, tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur, jaargang 10, nummer 3, december 1992<br />
* P.R.A. van Iddekinge, ''Leidersbeginsel in praktijk: provinciaal bestuur van bezet Gelderland september 1944 - mei 1945'', Vereniging Gelre Mededelingen, LXXVI, 1985<br />
*Alfons E. Brinkhuis, ''De fatale aanval : 22 februari 1944 : de waarheid over de mysterieuze Amerikaanse bombardementen op Nijmegen, Arnhem, Enschede en Deventer'', Weesp : De Gooise Uitgeverij, 1984 ({{ISBN|90-73232-01-5}})<br />
*[[Peter Romijn]], ''[[Burgemeesters in oorlogstijd]]'', Amsterdam, Balans, 2006 ({{ISBN|90-5018-771-4}}), 2012 ({{ISBN|9789460034800}})<br />
*[http://wiki.regionaalarchieftilburg.nl/Harmanus_Hondius Regionaal Archief Tilburg - Harmanus Hondius ]<br />
; Referenties<br />
{{References}}<br />
}}<br />
<br />
{{StartOpvolging}}<br />
{{OpvolgingCombi|<br />
| lijst = [[Lijst van burgemeesters van Tilburg|Burgemeester van Tilburg]]<br>juli-september 1944<br />
| vorige = [[Jan van de Mortel]]<br />
| volgende = [[Jan van de Mortel]]<br />
}}<br />
{{OpvolgingCombi|<br />
| lijst = [[Lijst van gouverneurs en commissarissen van de Koning(in) van Gelderland|Commissaris der Provincie Gelderland]]<br>(voor het nog bezette deel)<br>1944-1945<br />
| vorige = [[Schelto van Heemstra (1879-1960)|S. baron van Heemstra]]<br />
| volgende = [[Gerardus van Koeverden|G.W.J. van Koeverden]]<br />
}}<br />
{{EindOpvolging}}<br />
<br />
{{DEFAULTSORT:Hondius, Harmanus}}<br />
[[Categorie:Burgemeester van Tilburg]]<br />
[[Categorie:Commissaris der Provincie]]<br />
[[Categorie:Gemeenteraadslid van Nijmegen]]<br />
[[Categorie:Nederlands collaborateur in de Tweede Wereldoorlog]]<br />
[[Categorie:Nederlands ingenieur]]<br />
[[Categorie:NSB-politicus]]<br />
[[Categorie:Wethouder van Nijmegen]]<br />
[[Categorie:Nederlands oorlogsburgemeester]]</div>Colani