Colani: /* Externe links */

2026-06-23T19:58:03Z

Externe links

← Oudere versie		Versie van 23 jun 2026 21:58
Regel 433:		Regel 433:
	== Externe links ==		== Externe links ==
	* [https://en.gross-rosen.eu/ Groß-Rosenmuseum in Rogoźnica] <small>(In Pools, Duits en Engels)</small>		* [https://en.gross-rosen.eu/ Groß-Rosenmuseum in Rogoźnica] <small>(In Pools, Duits en Engels)</small>
	* ~~{{de}}~~ [https://web.archive.org/web/20041126115415/http://bundesrecht.juris.de/bundesrecht/begdv_6/anlage_6.html bundesrecht.juris.de]		* [https://web.archive.org/web/20041126115415/http://bundesrecht.juris.de/bundesrecht/begdv_6/anlage_6.html bundesrecht.juris.de]
	{{Appendix}}		{{Appendix}}
	~~{{Commons\|KZ Gross-Rosen}}<div class="interProject commons mw-list-item" style="display:none;">[https://commons.wikimedia.org/wiki/KZ_Gross-Rosen Mediabestanden]</div>~~
	~~<div class="interProjectTemplate interProject-groot toccolours" style="display:flex; gap:1em; align-items:center; clear:both; margin:1em 0 -0.5em 0;">~~
	~~<div style="min-width:max-content;"><span class="noviewer noresize" typeof="mw:File">[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Bestand:Commons-logo.svg ]</span></div>~~
	<div>Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina '''''[https://commons.wikimedia.org/wiki/KZ_Gross-Rosen KZ Gross-Rosen]''''' op [https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Wikimedia_Commons Wikimedia Commons].</div>
	~~</div>~~
	{{Navigatie concentratiekampen Tweede Wereldoorlog}}		{{Navigatie concentratiekampen Tweede Wereldoorlog}}
	{{Coor title dms\|51\|0\|37\|N\|16\|16\|33\|E\|type:landmark_region:PL}}		{{Coor title dms\|51\|0\|37\|N\|16\|16\|33\|E\|type:landmark_region:PL}}

Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Infobox concentratiekamp | naam = Concentratiekamp Groß-Rosen | mapname = Duitsland 1937 | lat_deg = 51 | lat_min = 00 | lat_sec = 37 | lat_dir = N | lon_deg = 16 | lon_min = 16 | lon_sec = 33 | lon_dir = E | land = Polen | afbeelding = Gross Rosen 2.jpg | onderschrift = Monument voor de slachtoffers van Groß-Rosen. Boven de ingang is de spreuk "Arbeit macht frei" te lezen | ingebruikname = 2 augustus 1940 | gesloten = | bevrijding = 14 februari 1945…'

2026-06-23T19:56:21Z

Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Infobox concentratiekamp | naam = Concentratiekamp Groß-Rosen | mapname = Duitsland 1937 | lat_deg = 51 | lat_min = 00 | lat_sec = 37 | lat_dir = N | lon_deg = 16 | lon_min = 16 | lon_sec = 33 | lon_dir = E | land = Polen | afbeelding = Gross Rosen 2.jpg | onderschrift = Monument voor de slachtoffers van Groß-Rosen. Boven de ingang is de spreuk "Arbeit macht frei" te lezen | ingebruikname = 2 augustus 1940 | gesloten = | bevrijding = 14 februari 1945…'

Nieuwe pagina

{{Infobox concentratiekamp
| naam = Concentratiekamp Groß-Rosen
| mapname = Duitsland 1937
| lat_deg = 51
| lat_min = 00
| lat_sec = 37
| lat_dir = N
| lon_deg = 16
| lon_min = 16
| lon_sec = 33
| lon_dir = E
| land = Polen
| afbeelding = Gross Rosen 2.jpg
| onderschrift = Monument voor de slachtoffers van Groß-Rosen. Boven de ingang is de spreuk "[[Arbeit macht frei]]" te lezen
| ingebruikname = 2 augustus 1940
| gesloten =
| bevrijding = 14 februari 1945
| plaats = [[Rogoźnica (Neder-Silezië)|Groß-Rosen]]
| verantwoordelijk land = [[Nazi-Duitsland]]
| beheerder = [[Schutzstaffel|SS]]
| gevangenen = 120.000<ref name="grossrosen">[https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005454 United States Holocaust Memorial Museum - Groß-Rosen]. [https://web.archive.org/web/20180614011450/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005454 Gearchiveerd] op 14 juni 2018.</ref>
| dodental = 40.000<ref name="grossrosen" />
}}

Het in [[Neder-Silezië (provincie)|Neder-Silezië]] gesitueerde '''Groß-Rosen''' was tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] een [[Duitsland|Duits]] [[concentratiekamp]]. Destijds behoorde het stadje Groß-Rosen tot Duitsland. Sinds 1945 behoort het tot [[Polen]] en heet [[Rogoźnica (Neder-Silezië)|Rogoźnica]].

In [[1940]] fungeerde Groß-Rosen nog als satellietkamp voor de regio [[Sachsenhausen (concentratiekamp)|Sachsenhausen]]. Het jaar daarop werd het kamp door de [[nazi]]'s omgevormd tot concentratiekamp, waar voornamelijk [[Joden]] werden vastgehouden. De locatie was door [[Albert Speer]] gekozen wegens het ter plaatse voorkomen van [[graniet]] dat nodig was voor de bouw van de nieuwe hoofdstad [[Welthauptstadt Germania|Germania]].

== Politieke gevangenen ==
In 1942 werd Groß-Rosen aangewezen als [[Nacht und Nebel]]-kamp. Er zijn toen enige tientallen Nederlandse politieke gevangenen, voornamelijk communisten, om het leven gekomen. In 1969 werden in Nederland de 109 Nederlandse overlevenden van de Nacht und Nebel-actie die naar [[Natzweiler]] in Frankrijk waren gedeporteerd gedecoreerd met het [[Borstkruis van de Stichting Vriendenkring van oud-Natzweilers]], ook wel "Nacht-und-Nebel-Herdenkingskruis van de Stichting Vriendenkring van oud-Natzweilers 1940-1945-kruis" genoemd. Voor de Nederlandse overlevenden van Groß-Rosen werd geen decoratie ingesteld.

== Uithongeren ==
Bij binnenkomst kregen de Nederlanders te horen dat Groß-Rosen 'neunzig Tage' betekende. Dat is Duits voor 90 dagen. Dit was volgens het SS programma in ieder werkkamp hetzelfde. Daarmee werd bedoeld dat door de SS verwacht werd dat de voor slavenarbeid ingedeelde gevangenen maximaal negentig dagen in leven bleven. In de praktijk stierven de meeste Nederlanders binnen enkele weken, maar een aantal bleef drie tot vier maanden in leven, één zelfs zes maanden.{{Bron?|Waarom hier specifiek Nederlanders? Kregen alleen de Nederlanders dit te horen, stierven de meeste Nederlanders? Onder bij bekende gevangenen staan met name Belgen|2016|12|19}} In augustus 1942 veranderde het beleid in dat men de gevangenen langer in leven wilde houden om ze als slaven in de oorlogsindustrie te kunnen gebruiken. Degenen die te zwak waren om te werken, maar nog te lang in leven dreigden te blijven, werden met zogenaamde ''Invalidentransporten'' naar [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] afgevoerd, waar de totaal uitgemergelde mensen (40 kg) zowel bij gevangenen als [[Schutzstaffel|SS]]-bewaking grote verbijstering wekten. Door deze transporten hebben enkele Nederlanders deze periode in dit kamp overleefd. Vanaf 1943 zijn enige honderden Nederlandse Joden in Groß-Rosen om het leven gekomen. Aan het eind van de oorlog kwamen er gevangenen uit andere geëvacueerde kampen, zoals Joden uit [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]], in Groß-Rosen. Ondanks het korte verblijf was dit voor velen de meest dramatische periode van hun gevangenschap.

== Dwangarbeid ==
De gevangenen in het kamp moesten op diverse manieren dwangarbeid verrichten.

=== Steengroeve ===
Groß-Rosen wordt van de grote concentratiekampen wel beschouwd als een van de wreedste kampen, aangezien de kans om het te overleven aanzienlijk lager lag dan in veel andere kampen. Overigens werd in de [[Groeve|steengroeve]] nauw samengewerkt met Duitse burgers. Die burgers konden met eigen ogen de dagelijkse doden ten gevolge van knuppelpartijen en de zeer snelle lichamelijke aftakeling ten gevolge van het hongerdieet waarnemen. Iemand die in de steengroeve te werk werd gesteld leefde niet langer dan vijf weken.

=== Siemens ===
In de tweede helft van 1944 verschenen in het kamp werkplaatsen voor het bedrijf [[Siemens AG|Siemens und Halske]] uit Berlijn. Het kantoor en magazijn van dit bedrijf was in het SS-gedeelte van het kamp. Voor Siemens werkten vlak voor de evacuatie van het kamp 425 gevangenen en zestien burgers.

=== Blaupunkt ===
In de werkplaats voor [[Blaupunkt]] werden [[spoel]]en gewikkeld en [[Solderen|gesoldeerd]]. De arbeiders kregen daarvoor een opleiding van twee weken. Er werkten dertig tot tweehonderd personen.

=== Weverij ===
In de weverij werkten de mensen in twee ploegen van elk twaalf uur. Verzwakte gevangenen werden hier te werk gesteld.

== Bekende gevangenen ==
* [[Jules Bastin (militair)|Jules Bastin]]
* [[Louis Begault]]
* [[Albert Bos]]
* [[Adolf De Jaegere]]
* [[Alfons Grégoir]]
* [[Dick Groenteman]]
* Emmanuel [[Jooris]]
* [[David Koker]]
* [[Marian Kołodziej]]
* [[Paul Löbe]]
* [[Jules Lootens]]
* [[Karel Roelandts]]
* [[Shlomo Selinger]]
* [[Johannes Martinus Sinnige|Jan Sinnige]]
* [[Klaas Smith]]
* [[Henri Story]]
* [[Henk op den Velde]]
* [[Paulus van Wandelen]]
* [[Leon Weintraub]]
* [[Gerda Weissmann Klein]]

== Buitenkampen ==
Het kamp had op den duur circa zestig [[Buitencommando|buitenkampen]] (zogenaamde Außenlager), verspreid over Neder-Silezië in toenmalig oostelijk Duitsland en het nabijgelegen Sudetenland. In totaal werden bijna 125.000 mensen in Groß-Rosen gevangen gehouden. Door de zware lichamelijke arbeid in de steengroeve en de slechte behandeling qua voeding en gezondheidszorg stierven 40.000 van hen, voordat het concentratiekamp op 14 februari 1945 door het Rode Leger bevrijd werd.

{| class="wikitable vatop" style="font-size:90%;"
! Außenlager - toenmalige naam (land)
! Tegenwoordige naam (land)
! Geocoördinaten
|-
| Aslau (DE)
| [[Osła]] ([[Polen|PL]])
| 51.317, 15.75
|-
| Bautzen (DE)
| [[Bautzen (stad)|Bautzen]] ([[Duitsland|DE]])
| 51.180968, 14.428116
|-
| Bernsdorf ([[Tsjecho-Slowakije|CS]])
| [[Bernartice (okres Písek)]] ([[Tsjechië|CZ]])
| 49.370289, 14.37747
|-
| Birnbäumel (DE)
| [[Gruszeczka]] (PL)
| 51.4738989064778, 17.1640777587891
|-
| Görlitz (DE)
| [[Görlitz]] (DE)
| 51.153139, 14.975297
|-
| [[Buitenkamp Bad-Warmbrunn|Bad Warmbrunn (DE)]]
| [[Cieplice Śląskie-Zdrój]] (PL)
| 50.870066, 15.684884
|-
| [[Buitenkamp Bolkenhain|Bolkenhain (DE)]]
| [[Bolków (gemeente)|Bolków]] (PL)
| 50.921559, 16.11436
|-
| Brandhofen (DE)
| [[Spohla]] (DE)
| 51.404795, 14.2678
|-
| Breslau-Lissa (DE)
| [[Wrocław|Wroclaw]] (PL)
| 51.11, 17.03
|-
| Breslau I und II (DE)
| [[Wrocław|Wroclaw]] (PL)
| 51.11, 17.03
|-
| Breslau-Hundsfeld (DE)
| [[Wrocław|Wroclaw]] (PL)
| 51.11, 17.03
|-
| Brieg (DE)
| [[Brzeg]] (PL)
| 50.849998, 17.469999
|-
| Brünnlitz (CS)
| [[Brněnec]] (CZ)
| 49.6234444202973, 16.5248966217041
|-
| Bunzlau I und II (DE)
| [[Bolesławiec (stad)|Boleslawiec]] (PL)
| 51.259998, 15.56
|-
| Christianstadt (DE)
| [[Krzystkowice]] (PL)
| 51.798953, 15.235579
|-
| Dyhernfurth I und II (DE)
| [[Brzeg Dolny]] (PL)
| 51.27, 16.739999
|-
| Dörnhau (Riese) (DE)
| [[Kolcach]] (PL)
| 50.6646961949819, 16.3946914672852
|-
| Erlenbusch (Riese) (DE)
| [[Olszyncu]] (PL)
| 50.717, 16.367
|-
| Falkenberg (Riese) (DE)
| [[Sokoleč]] (PL)
| 50.65, 16.46
|-
| Freiburg (DE)
| [[Świebodzice]] (PL)
| 50.86, 16.329999
|-
| Friedland (DE)
| [[Mieroszów]] (PL)
| 50.66849, 16.200605
|-
| Fünfteichen (DE)
| [[Miloszyce]] (PL)
| 51.0526176322973, 17.3134231567383
|-
| Fürstenstein (Riese) (DE)
| [[Ksiaz]] (PL)
| 52.63, 18.25
|-
| Gabersdorf (CS)
| [[Libec]] (CZ)
| 50.5857162430775, 15.9473419189453
|-
| Gablonz (CS)
| [[Jablonec nad Nisou]] (CZ)
| 50.729999, 15.159999
|-
| Gassen (DE)
| [[Jasień (stad)|Jasień]] (PL)
| 51.7523272717487, 15.0107574462891
|-
| Gebhardsdorf (DE)
| [[Giebultów]] (PL)
| 50.15, 19.88
|-
| Geppersdorf (DE)
| [[Milęcice]] (PL)
| 51.01559, 15.52761
|-
| Grafenort (DE)
| [[Gorzanów]] (PL)
| 50.353415, 16.568302
|-
| Grulich (DE)
| [[Králíky (okres Ústí nad Orlicí)|Kraliky]] (CZ)
| 50.080001, 16.77
|-
| Gräben (DE)
| [[Grabina/Strzegom]] (PL)
| 50.960089142779, 16.3459610939026
|-
| Großkoschen (DE)
| [[Großkoschen]] (DE)
| 51.494406, 14.064268
|-
| Grünberg II (DE)
| [[Zielona Góra (stad)|Zielona Góra]] (PL)
| 51.939998, 15.489999
|-
| Grünberg I (DE)
| [[Zielona Góra (stad)|Zielona Góra]] (PL)
| 51.939998, 15.489999
|-
| Guben (DE)
| [[Guben]] (DE)
| 51.95224, 14.714819
|-
| Halbau (DE)
| [[Iłowa (plaats)|Iłowa]] (PL)
| 51.49683, 15.19736
|-
| Halbstadt (CS)
| [[Meziměstí]] (CZ)
| 50.619998, 16.25
|-
| Hartmannsdorf (DE)
| [[Miloszow]] (PL)
| 51.0055460846572, 15.2485084533691
|-
| [[Buitenkamp Hirschberg|Hirschberg (DE)]]
| [[Jelenia Góra]] (PL)
| 50.909999, 15.729999
|-
| Hohenelbe
| [[Vrchlabí]] (CZ)
| 50.619998, 15.609999
|-
| Kaltwasser (Riese) (DE)
| [[Zimna Wódka]] (PL)
| 50.433, 18.317
|-
| Kamenz (DE)
| [[Kamenz (stad)|Kamenz]] (DE)
| 51.268215, 14.09391
|-
| Kittlitztreben (DE)
| [[Kotlicki Trebin]] (PL)
| 51.38, 15.6
|-
| Klein-Radisch (DE)
| [[Klein-Radisch]] (DE)
| 51.342024, 14.645495
|-
| Kleinschönau / Zittau (DE)
| [[Sieniawka (powiat Zgorzelecki)|Sieniawka]] (PL)
| 50.8972949294088, 14.8447608947754
|-
| Kratzau (CS)
| [[Chrastava (okres Liberec)|Chrastava]] (CZ)
| 50.819999, 14.97
|-
| Kurzbach (DE)
| [[Bukowice (powiat Milicki)]] (PL)
| 51.3956980631563, 17.3681831359863
|-
| Kunnerwitz (DE)
| [[Kunnerwitz]] (DE)
| 51.1179364451665, 14.9362993240356
|-
| [[Buitenkamp Landeshut|Landeshut (DE)]]
| [[Kamienna Góra (plaats)|Kamienna Góra]] (PL)
| 50.79, 16.03
|-
| Langenbielau I (DE)
| [[Bielawa]] (PL)
| 50.689998, 16.61
|-
| Langenbielau II (DE)
| [[Bielawa]] (PL)
| 50.689998, 16.61
|-
| Lärche (Riese) (DE)
| [[Glinica]] (PL)
| 50.733, 16.333
|-
| luba="" | Lauban (DE)
| [[Giebułtów (Neder-Silezië)|Giebultow]] (PL)
| 50.15, 19.88
|-
| Libau (DE)
| [[Lubawka]] (PL)
| 50.70697, 15.99748
|-
| Ludwigsdorf (DE)
| [[Bojanice]] (PL)
| 50.7772869007486, 16.5024948120117
|-
| Mittelsteine (DE)
| [[Scinawka Srednia]] (PL)
| 50.52, 16.5
|-
| Märzbachtal (Riese) (DE)
| [[Głuszyca (stad)|Głuszyca]] (PL)
| 50.6800901249347, 16.4125442504883
|-
| Merzdorf (DE)
| [[Marciszów]] (PL)
| 50.8451884330723, 16.0269927978516
|-
| Morchenstern (CS)
| [[Smržovka]] (CZ)
| 50.740001, 15.239999
|-
| Niederoderwitz (DE)
| [[Niederoderwitz]] (DE)
| 50.9523712294541, 14.7244262695312
|-
| Niesky (DE)
| [[Niesky]] (DE)
| 51.2962760949399, 14.8219299316406
|-
| Neusalz an der Oder (DE)
| [[Nova Sol]] (PL)
| 51.810001, 15.71
|-
| Neuhammer (DE)
| [[Nowa Kuznia]] (PL)
| 51.393100666418, 15.8197975158691
|-
| Ober Altstadt (CS)
| [[Horní Staré Mesto / Trutnov]] (CZ)
| 50.569999, 15.899999
|-
| Oberwüstegiersdorf (Riese) (DE)
| [[Gluszyca Gorna]] (PL)
| 50.66, 16.38
|-
| Peterswaldau (DE)
| [[Pieszyce]] (PL)
| 50.720001, 16.59
|-
| [[Parschnitz]] (CS)
| [[Trutnov]] (CZ)
| 51.2962760949399, 14.8219299316406
|-
| Reichenau (CS)
| [[Rychnov u Jablonce nad Nisou]] (CZ)
| 50.6849302821149, 15.1480865478516
|-
| Rennersdorf (DE)
| [[Rennersdorf]] (DE)
| 51.0182633534823, 14.7887992858887
|-
| Rauscha (DE)
| [[Ruszów]] (PL)
| 51.412793, 15.17469
|-
| Sackisch (DE)
| [[Zakrze]] (PL)
| 50.43333, 16.25
|-
| Schatzlar (CS)
| [[Žacléř]] (CZ)
| 50.6644785767519, 15.9087181091309
|-
| s="" awa="" | Schlesiersee (DE)
| [[Sława|Slawa]] (PL)
| 51.882271, 16.078831
|-
| St. Georgenthal (CS)
| [[Jiřetín pod Jedlovou]] (CZ)
| 50.9947431179034, 14.5661544799805
|-
| Säuferwassertal des Baches Klobia (Riese) / Kaltwasser (DE)
| [[Zimna]] (PL)
| 50.433, 14.317
|-
| Tannhausen und Zentralrevier (Riese) (DE)
| [[Jedlinka]] (PL)
| 50.7, 16.37
|-
| Treskau (DE)
| [[Owińska]] (PL)
| 52.51, 16.98
|-
| Waldenburg (DE)
| [[Wałbrzych]] (PL)
| 50.779998, 16.28
|-
| Weißwasser / Lausitz (DE)
| [[Weißwasser]] (DE)
| 51.502306, 14.634685
|-
| Weißwasser / Mähren (DE)
| [[Bila Voda]] (CZ)
| 50.0200937192332, 16.7460823059082
|-
| Wiesau (DE)
| [[Łąka (Neder-Silezië)|Łąka]] (PL)
| 51.2992814807878, 15.5706310272217
|-
| Wolfsberg / Wüstewaltersdorf (Riese) (DE)
| [[Walim (Neder-Silezië)|Walim]] (PL)
| 50.6981973660456, 16.4417266845703
|-
| Wüstenröhrsdorf (Gräfisch-Röhrsdorf) (DE)
| [[Rędziny (powiat Częstochowski)]] (PL)
| 50.68, 19.86
|-
| Wüstewaltersdorf (Riese) (DE)
| [[Walim (Neder-Silezië)|Walim]] (PL)
| 50.6981973660456, 16.4417266845703
|-
| Wüstegiersdorf (Riese) (DE)
| [[Głuszyca (stad)|Głuszyca]] (PL)
| 50.66, 16.38
|-
| [[Buitenkamp Zillerthal- Erdmansdorf|Zillerthal-Erdmannsdorf (DE)]]
| [[Mysłakowice]] (PL)
| 50.85, 15.77
|}

== Literatuur ==
Er zijn twee boeken van Nederlanders met een verslag over hun verblijf in Groß-Rosen in 1942:
* [[Willem Lodewijk Harthoorn (verzetsstrijder)|W.L. Harthoorn]], Verboden te sterven. ([[communisme|communist]] en [[Nacht und Nebel|NN]]-gevangene)
* J. Teunissen, Mijn belevenissen in de Duitse concentratiekampen. (lid van [[Geuzen (Tweede Wereldoorlog)|De Geuzen]], geen NN-gevangene)

== Zie ook ==
* [[Lijst van naziconcentratiekampen]]

== Externe links ==
* [https://en.gross-rosen.eu/ Groß-Rosenmuseum in Rogoźnica] <small>(In Pools, Duits en Engels)</small>
* {{de}} [https://web.archive.org/web/20041126115415/http://bundesrecht.juris.de/bundesrecht/begdv_6/anlage_6.html bundesrecht.juris.de]
{{Appendix}}
{{Commons|KZ Gross-Rosen}}<div class="interProject commons mw-list-item" style="display:none;">[https://commons.wikimedia.org/wiki/KZ_Gross-Rosen Mediabestanden]</div>
<div class="interProjectTemplate interProject-groot toccolours" style="display:flex; gap:1em; align-items:center; clear:both; margin:1em 0 -0.5em 0;">
<div style="min-width:max-content;"><span class="noviewer noresize" typeof="mw:File">[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Bestand:Commons-logo.svg ]</span></div>
<div>Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina '''''[https://commons.wikimedia.org/wiki/KZ_Gross-Rosen KZ Gross-Rosen]''''' op [https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Wikimedia_Commons Wikimedia Commons].</div>
</div>
{{Navigatie concentratiekampen Tweede Wereldoorlog}}
{{Coor title dms|51|0|37|N|16|16|33|E|type:landmark_region:PL}}

{{DEFAULTSORT:Gross-Rosen}}
[[Categorie:Groß-Rosen| ]]

Groß-Rosen - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* Externe links */