Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"

2024-11-23T18:49:41Z

Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Nieuwe pagina

[[Bestand:AKM automatkarbin Ryssland - 7,62x39mm - Armémuseum rightside noBG.png|miniatuur|Een [[AK-47|AKM]], wordt in veel landen gebruikt]]
[[Bestand:Green Days Shooting Ahlen 2013 (19101477060).jpg|miniatuur|Een [[Diemaco C7|Diemaco C7NLD]], het huidige standaard infanteriegeweer van de Nederlandse krijgsmacht]]
Een '''geweer''' – ook wel '''buks'''<ref>[http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M012264 Etymologie buks]</ref> – is de algemene benaming voor een draagbaar projectielwapen dat met twee handen wordt bediend en een relatief lange [[loop (vuurwapen)|loop]] heeft. De meeste geweren zijn [[handvuurwapen]]s, maar er komen ook lucht-, gas- of veerdrukgeweren voor.

In de [[krijgsmacht]] is het geweer sinds de 18e eeuw het "standaardvuurwapen" van de [[soldaat]]. Het wapen wordt eveneens voor de [[Jacht (activiteit)|jacht]], de [[schietsport]] en voor persoonlijke bescherming gebruikt. Dit laatste is in Nederland verboden.

Een soortgelijk [[vuurwapen]] met korte loop wordt ''[[karabijn]]'' genoemd.

== Etymologie ==
''Geweer'' komt van het stamwoord ''weer'' of ''were'' (strijd, verdediging).<ref>''Etymologisch Woordenboek van het Nederlands'', M. Philippa e.a., 2009</ref> In de specifieke betekenis van ''wapen'' wordt het woord pas vanaf het einde van de vijftiende eeuw gebruikt, als aanduiding voor het primaire wapen van een soldaat.

In de achttiende eeuw veranderde de betekenis langzaamaan naar het lange vuurwapen, hoewel afzonderlijke typebenamingen als ''bu(k)s'' en ''snaphaan'' nog tot lang daarna in gebruik bleven.<ref>Het is een misvatting dat het geweer de directe opvolger is van de musket, of dat het woord ''geweer'' uitsluitend betrekking heeft op vuurwapens met getrokken loop. Dit misverstand komt uit het Engels, waar het woord ''musket'' werd gebruikt voor gladloops geweren en ''rifle'' voor getrokken geweren (van het Engelse ''rifled barrel'').</ref>

== Geschiedenis ==
Het eerste wapen dat met ''geweer'' aangeduid kan worden was de 15e-eeuwse [[haakbus]], wat een doorontwikkeling was van de [[veldslang|handbus]]. In de 16e eeuw werd de haakbus opgevolgd door het [[musket]] en het [[roer (wapen)|vuurroer]], die al de klassieke geweervorm kregen: een lange loop, een houten lade met kolf en een afvuurmechanisme.

[[Bestand:British Military Short Land Pattern Musket.jpg|thumb|Een Brits Brown Bess [[snaphaan (wapen)|vuursteengeweer]] uit de 18e eeuw]]
Het musket werd aan het eind van de zeventiende eeuw opgevolgd door de [[Snaphaan (wapen)|snaphaan]], die tot halverwege de negentiende eeuw vrijwel ongewijzigd in gebruik zou blijven en de andere infanteriewapens, zoals de [[piek (wapen)|piek]], compleet zou vervangen.

In de negentiende eeuw vonden, dankzij de industriële revolutie, een groot aantal ontwikkelingen plaats op geweergebied. Omstreeks 1840 werd in de meeste legers het verouderde [[vuursteenslot]] vervangen door het nieuwe [[percussieslot]], dat niet meer met vuursteen maar met een slaghoedje werkte.<ref name="nlvw">Nederlandse vuurwapens 1813-1866, B.J. Martens, G. de Vries, ISBN 9789080558342</ref>

Zo'n tien jaar later deed het geweer met getrokken loop zijn intrede als standaardwapen in de krijgsmacht door de uitvinding van de [[Minié-kogel]]. Daarmee verdween het gladloops wapen uit de algemene militaire bewapening. In de jacht, bij de schietsport en bij ordediensten werden nog wel gladloops geweren gebruikt, meestal met hagel ([[hagelgeweer]] of ''shotgun'').

[[Bestand:M.95Rifle.jpg|thumb|Geweer [[Steyr-Mannlicher M1895|Mannlicher M95]] uit 1895]]
Omstreeks 1865 werden de laatste voorladers vervangen door veel sneller herlaadbare [[achterlader|achterlaadgeweren]]. Deze wapens kregen al snel een intern of extern magazijn voor [[Patroon (munitie)|eenheidspatronen]], waardoor ze niet meer na elk schot handmatig herladen hoefden te worden. Geweren met magazijn worden [[repeteergeweer]] genoemd.

In 1884 werd het zwarte [[buskruit]] opgevolgd door [[rookloos kruit]] en werden de kalibers aanzienlijk verkleind: van gemiddeld 20 millimeter tot 8 millimeter. De geweren die hierdoor ontstonden, zoals de [[Mannlicher M95]], de [[Lee-Enfield]] en de [[Mosin-Nagant]], bleven tot de jaren vijftig van de twintigste eeuw in gebruik.

Ook deed in 1884 het [[Semiautomatisch wapen|semiautomatische geweer]] zijn intrede, dat zichzelf herlaadde na elk schot. Het zou echter tot 1936 duren voor het eerste land, de [[Verenigde Staten]], een semi-automatisch geweer als standaardwapen van de infanterist zou invoeren; dit was de [[M1 Garand]].

[[Bestand:Un FN FAL version Para.jpg|thumb|[[FN FAL]] uit 1955, letterlijk 'Licht Automatisch Geweer']]
Het [[automatisch wapen|volautomatische geweer]] volgde omstreeks de eeuwwisseling, zoals de [[Madsen (machinegeweer)|Madsen]] uit 1903. Deze wapens zouden later de benaming ''licht machinegeweer'' krijgen, hoewel een [[machinegeweer]] in de klassieke vorm geen geweer is (het is geen handvuurwapen). De grote terugslag die de toen gangbare geweerpatronen opleverde, maakte het geweer echter niet bijster geschikt voor volautomatisch vuur.

In de Tweede Wereldoorlog werd door [[nazi-Duitsland]] een mengvorm geïntroduceerd van geweer en [[pistoolmitrailleur]]. Dit werd het ''Sturmgewehr'', de MP43 (of [[StG44]]). Dit wapen verschoot een patroon met een kleinere hoeveelheid kruit dan een 'gewone' geweerpatroon. Het [[aanvalsgeweer]], zoals het in Nederland wordt genoemd, zou tussen 1950 en 1960 het 'klassieke' geweer vervangen in de meeste krijgsmachten en is tot op de dag van vandaag in gebruik.

== Soorten geweren ==
Van oudsher zijn er verschillende vuurwapens verschenen die onder de noemer ''geweer'' kunnen worden geschaard:
* [[Haakbus]]
* [[Musket]]
* [[roer (wapen)|Vuurroer]]
* [[Donderbus]]
* [[Walbus]]
* Jachtbus of [[jachtgeweer]]
* [[Ganzenroer]] of eendenroer of vletbuks
* Infanteriegeweer of standaardgeweer
* Sportgeweer, doelgeweer of doelroer
* [[Hagelgeweer]] (enkelloops, dubbelloops)
* Scherpschuttersgeweer of sluipschuttersgeweer
* [[Loopgraafgeweer]]
* [[Luchtgeweer|Luchtbuks]]

Onderscheid in typen geweren kunnen onder andere worden gemaakt naar:
* Het soort [[munitie]] ([[hagelpatroon|hagel]] of [[kogel (munitie)|kogel]]);
* Doel of gebruik (o.a. [[jachtgeweer]], [[scherpschuttersgeweer]]).
* Werking (kruit, lucht of gasdruk, o.a. [[luchtbuks]])

{{Appendix}}
{{Commonscat|Rifles}}

[[Categorie:Geweer| ]]
[[Categorie:Vuurwapen]]
[[Categorie:Schietsport]]

Geweer - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"