Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-21T01:39:46Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Xingeram265a - Katzenelnbogen.jpg|thumb|140px|Familiewapen Gerard van Katzenelnbogen]]
'''Gerard van Katzenelnbogen''' (? - [[1312]]) was een vooraanstaand [[geestelijke]] en [[edelman]] in het [[Heilige Roomse Rijk]]. Hij was [[Proost (ambt)|proost]] van het [[kapittel van Sint-Servaas]] in [[Maastricht]] en proost van een kapittel in [[Utrecht (stad)|Utrecht]]<ref>Deeters (1970), p. 122. Deeters noemt niet welk kapittel. Volgens de [[lijst van domproosten van Utrecht]] niet het Domkapittel. Wellicht het Sint-Pieterskapittel?</ref>, en werd later [[Graafschap Katzenelnbogen|graaf van Katzenelnbogen]].

== Biografische schets ==
Otto was een telg uit het het geslacht van de graven van [[Katzenelnbogen]]. Hij was een zoon van Everhard I, grondlegger van de ''Obergrafschaft Katzenelnbogen'' en vertrouweling van [[Rudolf I (Rooms-koning)|koning Rudolf I]].

Als jongere zoon was Gerard van Katzenelnbogen voorbestemd voor een geestelijke loopbaan. Wellicht is hij dezelfde Gerard van Katzenelnbogen, die genoemd wordt als ridder van de [[Duitse Orde]].<ref>Hij zou echter in 1280 door de [[Litouwen|Litouwers]] zijn gedood. Deze Gerard zou een neef zijn van [[Herman van Salza]], [[Grootmeester (ridderorde)|grootmeester]] van 1209-1239, die in 1219 meevocht in [[Damietta]].</ref> In 1279 en 1280 is deze landmeester van de [[Lijflandse Orde]] in [[Lijfland]].<ref>Demandt noemt hem vice-meester van de [[Orde van de Zwaardbroeders]], maar die waren in 1279 al opgeheven.</ref> Als proost van het Sint-Servaaskapittel wordt hij genoemd in 1289 en 1291.<ref>Wellicht ook nog in 1293. Zijn opvolger [[Willem van Gulik de Jongere|Willem van Gulik]] wordt pas in 1299 voor het eerst genoemd (Doppler (1936), p. 50).</ref> In die hoedanigheid was hij tevens heer van de [[Elf banken van Sint-Servaas]], [[Tweebergen]] en [[Mechelen-aan-de-Maas]]. In 1290 is hij aanwezig op de [[Rijksdag (Heilige Roomse Rijk)|Rijksdag]] te [[Erfurt]]. [[Keizer Rudolf I]] noemt hem zijn huis[[kapelaan]] (''capellanus noster'').

[[Bestand:Maastricht, Sint-Servaasbasiliek, Oostcrypte, fragmenten gotisch doksaal 03.jpg|thumb|left|190px|Brokstukken van het [[Doksaal Sint-Servaasbasiliek|doksaal van de Sint-Servaaskerk]] in het [[lapidarium]] in de oostcrypte]]
In 1289 bepaalde Gerard in Maastricht dat de inkomsten van een op dat moment vrijgekomen [[prebende]] tijdelijk aangewend moesten worden om het kerkgebouw, dat bouwvallig geworden was, te herstellen en te verfraaien.<ref>Doppler (1936), p. 49.</ref> Deze bepaling, in 1291 vanuit [[Parijs]] nog eens herhaald,<ref>[[Elizabeth den Hartog]] ziet de vermelding van Parijs als betekenisvol. Wellicht zag de proost daar voorbeelden die hem inspireerden. Den Hartog (1992), p. 501.</ref> was het begin van een hernieuwde bouwcampagne in de [[Sint-Servaasbasiliek (Maastricht)|Sint-Servaaskerk]], die parallel liep met grote bouwcampagnes in de omgeving (o.a. bij de [[Sint-Lambertuskathedraal (Luik)|Luikse kathedraal]] en de [[Dom van Keulen]]).<ref>Den Hartog (1992), p. 502.</ref> Volgens de Nederlandse kunsthistorica [[Elizabeth den Hartog]] is in deze periode het gebeeldhouwde [[Gotische kunst|gotische]] [[Doksaal Sint-Servaasbasiliek|doksaal van de Sint-Servaaskerk]] tot stand gekomen, waarvan in 1915 verschillende brokstukken zijn gevonden onder de kerkvloer. Het doksaal, waarvan nog een 25-tal fragmenten bewaard zijn, vormde een rijk versierde [[Limburgse mergel|mergelstenen]] afscheiding tussen het [[Schip (bouwkunst)|kerkschip]] en het [[priesterkoor]], en vormde de achtergrond voor het Servaasaltaar, dat precies boven het graf van de [[Servaas van Maastricht|Heilige Servatius]] stond. Het beeldhouwwerk bestond uit voorstellingen in [[Reliëf (beeldhouwkunst)|reliëf]], die de [[Sint-Servaas#Legenden|Servaaslegende]] illustreerden. De bouw van het doksaal hing samen met de uitbreiding van de Servaascultus. In 1289 werd aan het Sint-Servaasfeest, jaarlijks van 9 tot 23 juli, een [[aflaat]] gekoppeld. Proost Gerard van Katzenelnbogen trachtte door deze maatregelen de kerk aantrekkelijker te maken voor [[pelgrims]], die in toenemende mate naar het graf van Sint-Servaas kwamen.

Toen in 1289 eerst zijn oudere broer Diether en een jaar later zijn andere broer Filip overleed, was Gerard plotseling [[Erfopvolging|erfopvolger]]. Waarschijnlijk trad hij rond deze tijd uit de [[Stand (maatschappelijk)|geestelijke stand]], evenals zijn broer Bertold, die proost was van de [[Abdij van Werden]]. Gerard trouwde op 25 januari 1299 met Margaretha, dochter van [[Everhard I van der Mark]]. Ze kregen twee zonen: Everhard II († 1329) en Jan II († 1357).

In 1302 nam hij, samen met zijn vader en broer, deel aan een strafexpeditie van [[Albrecht I (Rooms-koning)|koning Albrecht I]] tegen de [[Lijst van aartsbisschoppen van Keulen|Keulse aartsbisschop]] [[Wigbold I van Holte]]. Toen zijn vader in 1311 stierf werd Gerard graaf van het Obergrafschaft Katzenelnbogen. Hij overleed al na een jaar en werd opgevolgd door zijn oudste zoon. Gerard werd begraven in de kerk van [[Klooster Eberbach]] in [[Eltville am Rhein]].

{{Appendix||2=
== Bronnen, noten en verwijzingen ==
* {{de}} {{aut|Deeters, J.}} (1970): ''Servatiusstift und Stadt Maastricht. Untersuchungen zu Entstehung und Verfassung''. Rheinisches Archiv #73. Ludwig Rührscheid Verlag, Bonn
* {{de}} {{aut|Demandt, K.}}, 'Die Anfänge des Katzenelnbogener Grafenhauses und die reichsgeschichtlichen Grundlagen seines Aufstieges' ([http://www.graf-von-katzenelnbogen.com/dieanfaengedemandt.html on-line tekst])
* {{de}} {{aut|Demandt, K.}}, 'Kultur und Leben am Hofe der Katzenelnbogener Grafen' ([http://www.graf-von-katzenelnbogen.com/kulturkatzenelnbogendemandt.html on-line tekst])
* {{aut|[[Pierre Doppler|Doppler, Pierre]]}} (1936): 'Lijst der proosten van het Vrije Rijkskapittel van St. Servaas te Maastricht (800-1797)'. In: ''[[Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Limbourg]]'' (PSHAL), jrg. 72 (1936), pp. 141-240. [[Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap|LGOG]], Maastricht [de hier gebruikte overdruk is genummerd pp. 1-100]
* {{aut|[[Elizabeth den Hartog|Hartog, E. den]]}}, 'Het voormalige gotische koordoksaal in de St.-Servaaskerk te Maastricht'. In: ''De Sint Servaas'' (restauratie-informatiebulletin), #62, april 1992, pp. 497-503
----
{{References|2=2}}
}}
{{StartOpvolging}}
{{OpvolgingCombi
| lijst = [[Lijst van proosten van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht|Proost van Sint-Servaas te Maastricht]]<br>ca. 1285 - ca. 1291/1293/1299
| vorige = [[Otto van Gulik]]
| volgende = [[Willem van Gulik de Jongere|Willem van Gulik]]
}}
{{EindOpvolging}}

[[Categorie:Graaf van Katzenelnbogen]]
[[Categorie:Proost van Sint-Servaas|Katzen]]
[[Categorie:Huis Katzenelnbogen]]
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 13e eeuw|Katz]]

Gerard van Katzenelnbogen - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"