https://wikitest.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=GeneraliteitsleeuwGeneraliteitsleeuw - Bewerkingsoverzicht2026-04-13T07:13:40ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wikitest.nl/index.php?title=Generaliteitsleeuw&diff=153761&oldid=prevColani: Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"2024-11-23T18:31:39Z<p>Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Dordrecht 054.jpg|thumb|Generaliteitsleeuw te Dordrecht]]<br />
De '''Generaliteitsleeuw''' was het wapen van de [[Unie van Utrecht (1579)|Unie van Utrecht]], de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]] en is een voorloper van het [[Wapen van het Koninkrijk der Nederlanden]].<br />
<br />
==Ontstaan==<br />
De staat die tijdens de [[Tachtigjarige Oorlog]] door de [[Unie van Utrecht (1579)|Unie van Utrecht]] van [[1579]] was ontstaan, had in het begin geen eigen wapen. De eerste maanden gebruikte de [[Staten-Generaal van de Nederlanden|Staten-Generaal]] het zegel van [[Hertogdom Brabant|Brabant]], omdat Brabant toen het toonaangevende gewest was in de [[Habsburgse Nederlanden]]; het lag in het midden, de regeringszetel was gevestigd in [[Brussel (stad)|Brussel]] en economisch was het zeer welvarend. Maar de [[hertog van Parma]], de Spaanse generaal Alexander Farnese, begon in [[1579]] een [[veldtocht]] tegen de opstandige gewesten ([[Parma's Negen Jaren]]) en veroverde daarbij al snel verscheidene Brabantse steden ([['s-Hertogenbosch]] op 1 juli 1579, zie [[Schermersoproer]]), terwijl [[Leuven]] en [[Diest]] al in Spaanse handen waren. Hierdoor was Brabant geen goed symbool meer voor de [[Nederlandse Opstand]], en stapte men over op een ander wapen, de '''Generaliteitsleeuw'''.<ref>[http://www.ngw.nl/rykswap.htm#voor1582 Het wapen van het Koninkrijk der Nederlanden<!-- Automatisch gegenereerde titel: verbeter de omschrijving als dat mogelijk is -->]</ref> Deze hield 17 naar beneden gerichte pijlen in de linkerklauw, had een opgeheven rechterklauw en droeg een kroon.<br />
<br />
==Hertog van Anjou==<br />
{{Twijfel-gedeelte||2020|05|27}}<br />
[[Bestand:Arms of François, Duke of Anjou and Alençon (as Sovereign of the Netherlands).svg|thumb|Anjou's wapen]]<br />
In [[1581]] verklaarde de Unie van Utrecht zich onafhankelijk van [[Filips II van Spanje]] met het [[Plakkaat van Verlatinghe]]. Op dat moment waren de Staten-Generaal van mening dat de opstandige Nederlanden een [[Soevereiniteit|soeverein]] [[vorstendom]] moesten worden, en dus moest men op zoek naar een nieuwe vorst. De [[Frans van Anjou|hertog van Anjou]] werd hiervoor gevraagd, wat deze aanvaardde. Hij verving de Generaliteitsleeuw door een wapen dat hij zelf samenstelde.<ref>[http://www.ngw.nl/rykswap.htm#republiek Het wapen van het Koninkrijk der Nederlanden<!-- Automatisch gegenereerde titel: verbeter de omschrijving als dat mogelijk is -->]</ref> Deze bezat alle wapens van de 9 op dat ogenblik opstandige Nederlanden:<br /><br />
Rechterbovenhoek, kloksgewijs:<br />
* [[Hertogdom Gelre|Gelderland]];<br />
* [[Graafschap Holland|Holland]];<br />
* [[Graafschap Vlaanderen|Vlaanderen]];<br />
* [[Hertogdom Brabant|Brabant]];<br />
Linkeronderhoek, kloksgewijs:<br />
* [[Heerlijkheid Friesland|Friesland]];<br />
* [[Heerlijkheid Overijssel|Overijssel]];<br />
* [[Heerlijkheid Utrecht|Utrecht]];<br />
* [[Graafschap Zeeland|Zeeland]];<br />
Onderaan:<br />
* [[Heerlijkheid Mechelen|Mechelen]];<br />
en tweemaal de [[Franse lelie]]s linksboven en rechtsonder. Maar de hertog van Anjou bleek geen goede leider en men wilde hem niet te veel macht geven; als reactie probeerde deze de macht dan maar met geweld te grijpen en richtte zo de [[Franse furie]] aan, maar werd ten slotte verdreven. Na zijn dood in [[1584]] besloten de Staten-Generaal dat er een nieuw wapen moest komen.<br />
<br />
==Nieuwe Generaliteitsleeuw==<br />
[[Bestand:Arms of the Dutch Republic.svg|thumb|280px|De nieuwe "Generaliteitsleeuw" van de Republiek.]]<br />
Omdat een [[Nederlandse Leeuw]] een alom herkend en gerespecteerd heraldisch motief was werd in [[1584]] voor een leeuw gekozen. Deze nieuwe '''Generaliteitsleeuw''' mocht uiteraard niet te veel op een van de wapens van de afzonderlijke gewesten lijken. Als model werd het wapen van [[graafschap Holland|Holland]] gekozen, dat nu het meest invloedrijke opstandige gewest was (Brabant en Vlaanderen werden zwaar belegerd door de Spanjaarden en vielen in 1585 volledig in Spaanse handen).<br />
<br />
Het wapen van Holland werd omgekeerd zodat een [[gouden]] [[Leeuw (dier)|leeuw]] op een [[rood (kleur)|rood]] veld ontstond. Deze leeuw kreeg een [[pijlenbundel]] en een [[zwaard (wapen)|zwaard]], het zwaard ontleend aan het [[helmteken]] van Karel V in zijn zegel als "Heer der Nederlanden" en de [[pijlenbundel]] als symbool van eendracht. Hun [[soevereiniteit]] benadrukten de " Hoogmogende heren" van de [[Staten-Generaal van de Nederlanden|Staten-Generaal]] door in 1609 een [[koningskroon]] op hun wapen te plaatsen.<ref>http://www.marceltromp.com/Archief/Provincies%20en%20landstreken/Nederland%20Republiek%20der%207%20Verenigde%20Nederlanden/Republiek%20der%207%20Verenigde%20Nederlanden.html. [https://web.archive.org/web/20230130104739/http://www.marceltromp.com/Archief/Provincies%20en%20landstreken/Nederland%20Republiek%20der%207%20Verenigde%20Nederlanden/Republiek%20der%207%20Verenigde%20Nederlanden.html Gearchiveerd] op 30 januari 2023.</ref><br />
<br />
De pijlen werden voortaan naar boven gericht afgebeeld; het aantal bleef lange tijd 17, ondanks dat de Unie van Utrecht in het begin 11 gewesten telde, na de [[Beleg van Antwerpen (1584-1585)|Val van Antwerpen]] in 1585 nog 6 en na de [[Reductie van Groningen]] 7. Pas in [[1606]] werd het aantal pijlen op het wapen vastgesteld op 7, maar het zegel bleef tot [[1795]] 17 pijlen verbeelden.<br />
<br />
==Bataafse Republiek==<br />
{{Zie hoofdartikel|Zegel van de Bataafse Republiek}}<br />
Ook de in 1795 gestichte [[Bataafse Republiek]] gebruikte in haar eerste jaar nog het wapen van de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek der Zeven Vereenigde Nederlanden]]; de [[Nederlandse Leeuw|Nederlandse leeuw]] of generaliteitsleeuw met [[kroon (heraldiek)|kroon]] , [[pijlenbundel]] en [[zwaard (wapen)|zwaard]].<br />
Op 4 mei 1796 werd dit wapen vervangen door een vrije tekening van een niet heraldische leeuw en een [[Nederlandse Maagd]] rond een altaartje met een [[onttakeld anker]].<br />
Men besloot de statenleeuw met het [[motto|devies]] ''Concordia Res Parvæ Crescunt'' ( Latijn:"Door eendracht groeit het kleine" of "Eendracht maakt macht") wél aan te houden als muntstempel, maar in het vignet van het staatsblad nam de Franse [[revolutie|revolutionaire]] leus "Vrijheid , Gelijkheid en Broederschap" de plaats van het wapen in.<br />
<br />
== Bataafs Gemenebest ==<br />
De vervanging in [[1801]] van de Bataafse Republiek door het [[Bataafs Gemenebest]] had ook zijn consequenties voor de heraldiek. Op 12 april 1802 besloot het [[Wetgevend Lichaam]] dat een gouden leeuw op een rood veld wederom het wapen van de republiek zou zijn. Het aantal pijlen dat de leeuw in de poot draagt werd niet vastgesteld.<br />
<br />
==Koninkrijk der Nederlanden==<br />
{{Zie hoofdartikel|Wapen van het Koninkrijk der Nederlanden}}<br />
Een met een [[koningskroon]] aangepaste generaliteitsleeuw stond in februari 1814 nog gedurende 22 maanden in het wapen van [[Willem I der Nederlanden|Willem Frederik, Soeverein vorst der Nederlanden]]. Daarna wordt het vervangen door het [[Wapen van het Koninkrijk der Nederlanden]] waarbij generaliteitsleeuw wordt gecombineerd met het [[wapen van Nassau]]. Het de gouden leeuw op het blauw met goud geblokte wapenschild van Nassau wordt vervangen door de generaliteitsleeuw. Anders gezegd wordt het wapen van Nassau vermeerderd met de koninklijke kroon, de pijlenbundel en het zwaard van de generaliteitsleeuw. Vanaf dat moment spreekt men doorgaans niet meer van de generaliteitsleeuw maar van de [[Nederlandse leeuw|Nederlandse Leeuw]].<br />
<br />
== Afbeeldingen ==<br />
<gallery><br />
Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden wapen.svg|Compositie uit de 18<sup>e</sup> eeuw<br />
Hr.Ms. De Zeven Provinciën (1953-1975) Zr.Ms. De Zeven Provinciën (2002- ) wapen.svg|Embleem van de [[De Zeven Provinciënklasse (kruiser)|De Zeven Provinciënklasse]] met daarin de generaliteitsleeuw<br />
Nieuweschans wapen.svg|[[Wapen van Nieuweschans]] met daarin de generaliteitsleeuw<br />
</gallery><br />
<br />
==Zie ook==<br />
* [[Nederlandse leeuw]]<br />
* [[Wapen van het Koninkrijk der Nederlanden]]<br />
* [[Hollandse Leeuw (wapendier)]]<br />
* [[Leo Belgicus]]<br />
* [[Leeuw (heraldiek)]]<br />
<br />
==Bron==<br />
* [http://www.ngw.nl/rykswap.htm Het wapen van het Koninkrijk der Nederlanden]<br />
<br />
== Voetnoten ==<br />
{{References}}<br />
{{Commonscat|Coats of arms of the Dutch Republic|Wapen van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden}}<br />
<br />
[[Categorie:Wapendier]]<br />
[[Categorie:Verenigde Provinciën]]<br />
[[Categorie:Nederlands symbool]]</div>Colani