Colani op 5 aug 2024 om 07:24

2024-08-05T07:24:32Z

Nieuwe pagina

{{Infobox dynastie
| afbeelding = Bruges basilica Philip of Flanders.jpg
| afbeeldingbreedte = 180
| naam = Filips van de Elzas
| leven = 1142 - 1191
| functie = [[Lijst van graven van Vlaanderen|Graaf van Vlaanderen]] [[graafschap Zeeland|Graaf van Zeeland]] [[graafschap Artesië|Graaf van Artesië]] (tot 1180)
| periode = [[1168]] - [[1191]]
| voorganger = [[Diederik van de Elzas]]
| opvolger = [[Margaretha van de Elzas]]
| functie2=[[Lijst van graven van Vermandois|Graaf van Vermandois]]
| periode2=[[1167]] - [[1191]]
| voorganger2=[[Roeland II van Vermandois|Roeland II]]
| opvolger2=[[Eleonora van Vermandois|Eleonora]]
| functie3=[[Lijst van heersers van Valois|Graaf van Valois]]
| periode3=[[1167]] - [[1185]]
| voorganger3=[[Roeland II van Vermandois|Roeland II]]
| opvolger3=''naar het kroondomein''
| vader = [[Diederik van de Elzas]]
| moeder = [[Sybille van Anjou]]
| heraldiek=[[Bestand:Blason comte-des-Flandres.svg|110px]]
| heraldiek-uitleg=Wapen van Filips.
}}
[[Bestand:Philip of Alsace.jpg|thumb|261px|Het zegel van Filips van de Elzas]]
'''Filips van de(n) Elzas''' ([[1142]] – bij [[Akko (stad)|Akko]], [[1 juni]] [[1191]]) was [[Graafschap Vlaanderen|graaf van Vlaanderen]] van 1168 tot aan zijn dood. Hij was de tweede zoon van [[Diederik van de Elzas]] en [[Sybille van Anjou]].

== Biografie ==
Door zijn vader was hij tot regent van het graafschap aangesteld tijdens diens derde reis naar het [[Heilige Land|Heilig Land]] in [[1157]]. In de praktijk bekleed met de titel van graaf, nam hij sinds dat jaar actief deel aan de regering, ook na de terugkeer van zijn vader in [[1159]]. Toen deze in [[1168]] overleed, werd hij ook officieel graaf van Vlaanderen.

Hij sprak geen Nederlands, maar Frans en het Duits van de [[Elzas]].

Door zijn huwelijk met [[Elisabeth van Vermandois]] (in [[1159]]), dochter van [[Roeland I van Vermandois]], verwierf Filips in [[1163]] het [[graafschap Vermandois]] en de [[Picardisch]]e afhankelijkheden [[Graafschap Amiens|Amiens]] en [[Valois (graafschap)|Valois]], waardoor Filips' machtsgebied in het zuiden nu tot aan het Franse [[kroondomein]] reikte, het [[Île de France]]. Het huwelijk tussen Filips en Elisabeth bleef kinderloos. In 1175 ontdekte hij dat Elisabeth overspel pleegde. Uit wraak liet hij haar minnaar Walter de Fontaines doodknuppelen.

Na de dood van Elisabeth ([[1183]]) eiste de Franse koning [[Filips II van Frankrijk|Filips Augustus]] haar territoria op, doch na onderhandelingen ([[Verdrag van Boves]]) mocht Filips ze levenslang behouden; niettemin stond hij vrijwillig Valois aan zijn schoonzuster [[Eleonora van Vermandois|Eleonora]] af.

In [[1179]] overleed de Franse koning [[Lodewijk VII van Frankrijk|Lodewijk]]. De aanduiding van de Vlaamse graaf door de koning tot begeleider en voornaamste raadgever van de Franse kroonprins [[Filips II van Frankrijk|Filips]] bewijst dat Filips van de Elzas op dat ogenblik de machtigste edelman van Frankrijk was. Toen de kroonprins in Reims werd gekroond droeg Filips van de Elzas het rijkszwaard en tijdens het feestmaal verscheen hij als [[seneschalk]] aan tafel. Hij huwde in [[1180]] de Franse kroonprins uit aan [[Isabella van Henegouwen|Isabella]], de dochter van zijn zus [[Margaretha van de Elzas|Margaretha]] en [[Boudewijn de Moedige]].

In [[1184]] hertrouwde Filips met [[Mathilde van Portugal|Mathilde]], dochter van koning [[Alfons I van Portugal]]. Zijn beide huwelijken bleven kinderloos. Het besef dat het Huis van de Elzas in mannelijke lijn zou uitsterven, heeft Filips ertoe gedreven een politiek te voeren die erop gericht was het Franse kroondomein te beheersen. Het huwelijk van zijn nicht Isabella met de jonge Franse koning Filips bleek echter een misrekening, want Filips Augustus ging zijn eigen politiek voeren, die van hem de grote hersteller van de koninklijke macht zou maken. Toen Filips van de Elzas overleed viel het zuidelijk deel van Vlaanderen (het latere [[graafschap Artesië]]), dat hij als huwelijksgift aan Isabella had geschonken, aan Frankrijk.

Na de mislukking van zijn politiek tegenover Filips II August zocht Filips van de Elzas compensatie in zijn Palestijnse ambities, die evenmin met succes werden bekroond. Tijdens zijn tweede tocht naar het Heilige Land stierf hij aan een epidemische ziekte bij de [[Beleg van Akko (1189-1191)|belegering van Akko]]. Hij werd opgevolgd door zijn zus [[Margaretha van de Elzas|Margaretha]] en zijn schoonbroer, [[Boudewijn de Moedige]], die als Boudewijn VIII ook graaf van Vlaanderen werd.

== Vernieuwend beleid ==
[[Bestand:Gravensteengent22042008.jpg|thumb|261px|Het Gravensteen te Gent]]

Op binnenlands vlak werd Filips' beleid gekenmerkt door een krachtige stedelijke politiek. Zijn voornaamste verwezenlijking was de uitbouw van zijn graafschap tot een moderne staat. Hij verleende eenvormige [[stadskeure|keuren]] aan de grote Vlaamse steden, en voerde ingrijpende wijzigingen door op gerechtelijk gebied (vernieuwing van het [[strafrecht]], instelling van de [[baljuw]]s). Ook steunde hij een reeks opmerkelijke economische initiatieven, onder meer de stichting van de havens [[Grevelingen (stad)|Grevelingen]], [[Nieuwpoort (België)|Nieuwpoort]], [[Damme (België)|Damme]] en [[Biervliet]]. In de eerste periode van zijn regering (die samenvalt met deze vernieuwingen) werd graaf Filips geïnspireerd door zijn kanselier, Robrecht van Ariën, bisschop-elect van [[Atrecht]] en [[Oude bisdom Kamerijk|Kamerijk]], maar in de periode nadien ziet het ernaar uit dat hij zelf zijn beleid heeft uitgetekend. Filips van de Elzas was een geletterd vorst en zijn hof groeide uit tot een centrum van cultuur. Het grafelijk hof reisde rond, zoals gebruikelijk in die tijd, en verbleef onder andere in het [[Kasteel van Wijnendale]]. In 1180 liet graaf Filips het [[Gravensteen (Gent)|Gravensteen]] te [[Gent]] optrekken als verblijfplaats voor het grafelijk geslacht. Ook in de krijgskunst wist hij zich een goede reputatie op te bouwen.

== Invoering wapenschild ==
Hij bezorgde Vlaanderen ook het [[Vlag van Vlaanderen|huidige wapenschild]]: de klimmende leeuw van sabel, getongd en genageld van keel, op het gouden veld. Er wordt weleens beweerd dat hij het meebracht uit het Heilige Land, waar hij het in 1177 zou hebben veroverd op een [[Saracenen|Saraceense]] ridder, maar dat is een mythe. Alleen al het feit dat de Leeuw op zijn zegel uit [[1163]] verschijnt, toen hij nog geen voet in de [[Oosten|Oriënt]] had gezet, spreekt dit verhaal tegen.<ref>{{Aut|R. Harmignies}}, Notes à propos du lion de Philippe d'Alsace, comte de Flandre, in ''Archivum Heraldicum'' 84 (1970), pp. 24–26.</ref> In werkelijkheid volgde Filips gewoon een West-Europese mode; ongeveer in dezelfde periode verscheen er ook een leeuw in de wapens van [[hertogdom Brabant|Brabant]], [[graafschap Holland|Holland]], [[hertogdom Limburg|Limburg]] en andere vorstendommen.

[[Bestand:Graaf Filips.jpg|miniatuur|175px|Filips van de Elzas (afbeelding uit ''[[Flandria illustrata]]'', 1641).]]
Hoewel er geen enkel historisch bewijs voor bestaat, vinden we vanaf de [[14e eeuw]] in verschillende wapenboeken de bewering dat het [[huis Vlaanderen|huis van Vlaanderen]] vóór de Leeuw een gegeerd schild van twaalf stukken van lazuur en goud voerde, met een hartschild van keel. Dit werd toegeschreven aan [[Liederik]], die volgens de [[woudmeesterslegende]] de stamvader was van het Vlaamse grafelijk huis. Het is waarschijnlijk afgeleid van een verkeerd [[Interpretatie|geïnterpreteerd]] sierbeslag op het schild van de Vlaamse graaf [[Willem Clito]] (1102-1128), zoals het stond afgebeeld op zijn grafmonument in de [[Sint-Bertijnsabdij]] van [[Sint-Omaars]]. Dat schild vertoont centraal een umbo (sierknop) van waaruit enkele stralen naar de schildranden vertrekken. In zijn zoektocht naar het oude wapen van Vlaanderen heeft abt [[Iperius]], biograaf van het Vlaamse gravenhuis, dit geïnterpreteerd als een gegeerd wapen met een hartschild; de kleuren – die hij er zelf aan moet hebben toegevoegd – zijn vermoedelijk deze van het Franse koningshuis. Zo krachtig was zijn visie dat dit wapen in nauwelijks dertig jaar tijd volkomen ingeburgerd raakte.

== Voorouders==
{| class="wikitable" style="background:#FFFFFF; font-size:85%; text-align:center"
|- bgcolor="#E0E0E0"
!colspan="9"|Voorouders van Filips van Elzas
|-
|'''Overgrootouders'''
|colspan="2"|[[Gerard van Lotharingen]] (1030-1070) ∞ [[Hedwig Van Namen]] (?-?)
|colspan="2"|[[Robrecht I de Fries]] (ca. 1029-1093) ∞ [[Geertruida van Saksen]] (1033-1113)
|colspan="2"|[[Fulco IV van Anjou]] (1043-1109) ∞ [[Bertrada van Montfort]] (1070-1117)
|colspan="2"|[[Eli I van Maine]] (1060-1110) ∞ [[Mathilde van Château-du-Loir]] (ca. 1055-1099)
|-
|'''Grootouders'''
|colspan="4"|[[Diederik II van Lotharingen]] (ca. 1050-1115) ∞ [[Gertrudis van Vlaanderen]] (1080-1117)
|colspan="4"|[[Fulco V van Anjou]] (1091-1143) ∞ [[Ermengarde van Maine]] (1096-1126)
|-
|'''Ouders'''
|colspan="8"|[[Diederik van de Elzas]] (1100-1168) ∞ 1139 [[Sybille van Anjou]] (1116-1165)
|- bgcolor="#E0E0E0"
|colspan="9"|'''Filips van de Elzas (1142–1191)'''
|}

==Zie ook==
*[[Lijst van graven van Vlaanderen]]

{{Appendix|2=
{{References}}
}}
{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Graaf van Vlaanderen]]
[[Categorie:Graaf van Vermandois]]
[[Categorie:Graaf van Artesië]]
[[Categorie:Graaf van Valois]]
[[Categorie:Heer van Aalst]]
[[Categorie:Huis van de Elzas]]
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 12e eeuw|Elzas, F]]

Filips van de Elzas - Bewerkingsoverzicht

Colani op 5 aug 2024 om 07:24