https://wikitest.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=FectioFectio - Bewerkingsoverzicht2026-04-17T16:10:57ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wikitest.nl/index.php?title=Fectio&diff=37534&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2023-10-08T13:58:47Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Infobox archeologische plaats<br />
| naam = <br />
| altnaam = <br />
| mapname = Nederland<br />
| maptype = relief<br />
| lat_deg = 52<br />
| lat_min = 3<br />
| lat_sec = 22<br />
| lat_dir = N<br />
| lon_deg = 5<br />
| lon_min = 9<br />
| lon_sec = 56<br />
| lon_dir = E<br />
| land = <br />
| locatie = <br />
| dichtbij = <br />
| omschrijving = <br />
| afbeelding = Romeinse wachttoren fort vechten netherlands.jpg<br />
| onderschrift = Reconstructie van een Romeinse wachttoren bij Fort bij Vechten<br />
| datering =<br />
| periode = <br />
| cultuur = <br />
| vindjaar = <br />
| vinder = <br />
| collectie = <br />
| identificatie = <br />
}}<br />
'''Fectio''' was een [[Romeinen in Nederland|Romeins]] [[fort (vesting)|fort]] ([[Latijn]]: ''[[castellum]]'') in de provincie Neder-Germanië (''[[Germania Inferior]]'') aan de noordgrens van het [[Romeinse Rijk]] (de ''[[Limes (Romeinse Rijk)|limes]]''). Het ''castellum'' maakte daarin deel uit van een gordel van legerkampen (''[[castra]]'') en verdedigingstorens (''turres''). ''Fectio'' lag destijds dicht bij de plek waar de rivier de [[Utrechtse Vecht|Vecht]] van de [[Rijn]] afsplitste.<br />
<br />
Vandaag de dag liggen de restanten ervan in [[Vechten (plaats)|Vechten]], direct westelijk van het rond 1869 voor de [[Nieuwe Hollandse Waterlinie]] gebouwde [[Fort bij Vechten]], dat onder gemeente Bunnik valt. Onder het Fort bij Vechten lagen de resten van het kampdorp (''[[vicus]]'') dat bij het ''castellum'' hoorde.<br />
<br />
In 2016 werden de contouren van het laatst gebouwde fort weer in het landschap zichtbaar gemaakt in de vorm van een kunstwerk. Daarin zijn teksten, afbeeldingen en voorwerpen uit de Romeinse tijd verwerkt.<br />
<br />
Zowel het fort Fectio als het latere ''Fort bij Vechten'' behoren tot het werelderfgoed. Op 9 januari 2021 is een nominatiedossier voor de [[Neder-Germaanse limes]] als werelderfgoed, met daarin het fort, aan de [[UNESCO]] aangeboden.<ref>{{Citeer web|url=https://www.romeinen.nl/romeinse-limes/nominatiedossier|titel=Nominatiedossier|bezochtdatum=2021-07-26|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210815044904/https://www.romeinen.nl/romeinse-limes/nominatiedossier|archiefdatum=2021-08-15}}</ref> Voor het [[Fort bij Vechten]] zie het hoofdartikel.<br />
== Naamsvermeldingen ==<br />
De naam van het ''castellum'' werd in de 7/8e eeuw vermeld in de ''Ravennatis Anonymi Cosmographia'' als ''Fictione'' tussen ''[[Matilo|Matellionem]]'' (de [[Leiden|Leidse]] wijk [[Roomburg (wijk)|Roomburg]]) en ''[[Levefanum|Evitano]]'' (bij [[Wijk bij Duurstede]]).<ref>Kosmograaf van Ravenna, ''Cosmographia'', in: A.W. Byvanck, Eerste Deel, [http://www.inghist.nl/retroboeken/excerpta/#1:560 p.&nbsp;544 en 580]</ref> Op een in 1869 bij het ''castellum'' teruggevonden [[votiefsteen]] staat het in de [[inscriptie]] met de naam ''Fectione''.<ref group=noot>Fectione is de vijfde naamval van Fectio.</ref> Mogelijk is ook de vermelding ''[[Fletio]]'' op de Peutinger kaart (''[[Tabula Peutingeriana]]'') een verschrijving van Fectio; een alternatieve hypothese is echter dat Fletio de naam was van een ander castellum, namelijk het castellum dat is opgegraven bij [[De Meern]].<ref>Joosten (1997)</ref> De afstand tussen Fectio en Laurium (in Woerden) klopt met de afstand, die de Peutingerkaart opgeeft voor de afstand tussen Fletione en Woerden: 12 ''[[leuga]]e'' (27 kilometer). Als Fletione in De Meern was gelegen, zou de afstand tot Laurium niet kloppen. Daarom is Fletione waarschijnlijk het fort Fectio.<ref>[[Luit van der Tuuk]] (2017), ''De Romeinse limes'', Uitgeverij Omniboek, 2019, p.178</ref><br />
<br />
== Geschiedenis ==<br />
De eerste opbouw van het ''castellum'' stamt uit de tijd van de Romeinse keizer [[Imperator Caesar Augustus|Augustus]] (27 v.Chr – 14 n.Chr). Vermoedelijk is Fectio in het jaar 4 of [[5]] n.Chr. gebouwd. Fectio lag strategisch, omdat enkele kilometers naar het westen de Vecht aftakte van de Rijn. Via de Vecht kon Frisia worden bereikt en via de Rijn het gebied van de [[Cananefaten]]. In het jaar 47 werd de Rijn de noordgrens van het Romeinse Rijk en kreeg Fectio een defensieve rol.<br />
<br />
Fectio is regelmatig verwoest en herbouwd. Zes keer gebeurde dit van hout en de zevende keer (tussen 177 en 274) werden de hoofdgebouwen en vestingmuren van tufsteen opgetrokken.<ref>https://www.oudhouten.nl/romeinse-tijd/fectio/de-zeven-bouwfases-van-fectio/. [https://web.archive.org/web/20220819105040/https://www.oudhouten.nl/romeinse-tijd/fectio/de-zeven-bouwfases-van-fectio/ Gearchiveerd] op 19 augustus 2022.</ref><br />
<br />
Tussen 270 en 275 verlieten de Romeinen Fectio. Uit archeologische sporen blijkt dat Fectio toen in brand is gestoken. De restanten van Fectio zijn hergebruikt voor de bouw van de eerste Utrechtse kerken. De [[Franken (volk)|Frankische]] hofmeier [[Karel Martel]] schonk daarbij in 723 onder meer Fectio en het enkele kilometers verderop gelegen voormalige Romeinse fort [[Traiectum (Utrecht)|Traiectum]] aan het [[Klooster (gebouw)|monasterium]] in Utrecht.<br />
<br />
== Vondsten ==<br />
Het [[Provinciaal Utrechts Genootschap van Kunsten en Wetenschappen]] verzamelde in de 19e eeuw ruim 10.000 vondsten uit de [[archeologische opgraving]]en in Fectio voor hun collectie. Deze collectie werd in 1995 overgedragen aan de gemeente Utrecht en is toegevoegd aan het [[Centraal Museum]].<br />
<br />
=== Teruggevonden teksten ===<br />
Diverse inscripties en stempelafdrukken zijn in de loop der eeuwen bij het voormalig ''castellum'' aangetroffen. Deze bevonden zich onder meer op aardewerk zoals dakpannen, en op grafstenen zoals die van een vrouw genaamd Salvia Fledimilla.<ref name="Verburgt">J.W. Verburgt, p.&nbsp;89</ref><ref>J.K. Haalebos, p.&nbsp;59</ref><ref>A.W. Byvanck, Tweede deel, [http://www.inghist.nl/retroboeken/excerpta/#2:180 p.&nbsp;172-195]</ref> Een aantal votiefstenen maakten deel uit van deze vondsten. In 1869 werden er bijvoorbeeld twee aangetroffen bij bouwwerkzaamheden voor het nieuwe fort. De ene votiefsteen bleek afkomstig uit de late 2e eeuw<ref>E. J. van Ginkel, p.&nbsp;28</ref> en was gewijd aan de godin [[Viradectis]] met de tekst:<br />
:''Deae [Vir]adecd[i [[Atuatuca Tungrorum|civ]es Tungri]] [et] nautae [qu]i Fectione [c]onsistunt v(otum) s(olverunt) l(ibentes) m(erito)''<br />
:Vertaald: ''Aan de godin Viradecdis hebben de burgers en schippers, de Tungri, die in Fectione gevestigd zijn, hun gelofte ingelost, gaarne en met reden''<br />
<br />
De andere vondst uit dat jaar heeft vertaald de volgende tekst: ''Voor de [[moedergodin]]nen van [[Noricum]] heeft Anneus Maximus, soldaat van het Eerste [[Legioen]] [met de bijnaam] Minervia, zijn gelofte ingelost, gaarne en met reden''<ref name="Verburgt" /><ref>Collectie Utrecht: {{Citeer web |url=http://www.collectieutrecht.nl/view.asp?type=object&id=131 |titel=''Wij-altaar voor moedergodinnen uit Noricum'' |archiefurl=https://archive.today/20120530133516/http://www.collectieutrecht.nl/view.asp?type=object&id=131 |archiefdatum=30 mei 2012 |dodeurl=ja }}</ref><br />
<br />
Bij [[archeologische opgraving]]en in 1995 en 1996 werden onder meer een wijnvat met een ingebrand stempel van keizer [[Caligula]] (C CAES<br />
AVG GER, staat voor Caius Caesar Augustus Germanicus, zijn officiële naam) en een votiefsteen gewijd aan de moedergodinnen aangetroffen.<ref>W.K. Vos en J.P. ter Brugge</ref><br />
<br />
102 fragmenten van [[Wastafeltje|schrijfplankjes]] die al eerder bij Fectio waren ontdekt, werden in 2010 geschonken aan de Provincie Utrecht. Ze zijn door een expert van de [[Universiteit van Oxford]] onderzocht op teksten.<ref>Provincie Utrecht (red.), {{Citeer web |url=http://www.provincie-utrecht.nl/actueel/nieuwsberichten/@86729/romeins-archief-komt/ |titel=''Romeins archief komt boven water in Utrecht'' |datum=juli 2010 |archiefurl=https://archive.today/20120530133516/http://www.provincie-utrecht.nl/actueel/nieuwsberichten/@86729/romeins-archief-komt/ |archiefdatum=30 mei 2012 |dodeurl=ja }}</ref><ref>Hazenberg Archeologie, {{Citeer web |url=http://www.hazenbergarcheologie.nl/pages/posts/unieke-vondst-overgedragen-aan-provincie-utrecht548.php |titel=''Unieke vondst overgedragen aan provincie Utrecht'' |datum=9 juli 2010 |archiefurl=https://archive.today/20120530133519/http://www.hazenbergarcheologie.nl/pages/posts/unieke-vondst-overgedragen-aan-provincie-utrecht548.php |archiefdatum=30 mei 2012 |dodeurl=ja }}</ref><br />
<br />
{{Anker|werelderfgoed}}<br />
<br />
== Werelderfgoed ==<br />
De voordracht door de Nederlandse en Duitse regering van de meest complete en best bewaarde vindplaatsen van de Neder-Germaanse limes als [[werelderfgoed]] is gevolgd door een positief advies op 4 juni door [[ICOMOS]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.romeinen.nl/ontdek-romeins-nederland/nieuws/positief-advies-van-icomos|titel=Positief advies ICOMOS|bezochtdatum=2021-06-24|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210624154830/https://www.romeinen.nl/ontdek-romeins-nederland/nieuws/positief-advies-van-icomos|archiefdatum=2021-06-24}}</ref><br />
<br />
Op 27 juli 2021 zijn tijdens de vergadering van het Werelderfgoedcomité van de [[UNESCO]] in het [[China|Chinese]] [[Fuzhou (Fujian)|Fuzhou]] de onderdelen uit het nominatiedossier de status van [[Werelderfgoed]] toegekend.<ref>{{Citeer web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1631/|title=Frontiers of the Roman Empire – The Lower German Limes|bezochtdatum=2021-07-31}}</ref><br />
<br />
De vindplaats wordt beschouwd als een vrij compleet voorbeeld van een militair complex, met een fort, een buiten de muren gelegen nederzetting en begraafplaatsen, allemaal verbonden met de Limes-weg en met de waterloop van de Rijn. Het is het vroegste en grootste militair terrein in de Rijndelta. Oprichting van de eerste militaire installatie moet gekoppeld zijn met gebruik van de rivier de Vecht, die een stukje stroomafwaarts van het fort aftakt van de Rijn, als toegangsroute naar Germaans grondgebied in het tijdperk van expansie; dit vroegste kamp is waarschijnlijk een groot en onregelmatig gevormde basis en dateert uit c. 5 v.Chr.<ref>{{Citeer web|url=https://www.romeinen.nl/romeinse-limes/nominatiedossier|titel=Nominatiedossier : Site catalogus Nederland|bezochtdatum=2021-08-02|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210815044904/https://www.romeinen.nl/romeinse-limes/nominatiedossier|archiefdatum=2021-08-15}}</ref><br />
<br />
==Foto's==<br />
<gallery><br />
Bestand:Fectio (Vechten), Netherlands (9558979903).jpg| De grens van het romeinse rijk<br />
Bestand:Fectio (Vechten), Netherlands (9557019560).jpg|Informatiebord<br />
Bestand:Bij de Westpoort in de Limes op Castellum Fectio.jpg|Bij de Westpoort in de Limes op Castellum Fectio<br />
Bestand:Op het Castellum Fectio in Bunnik, met enkele vondsten.jpg|Op het Castellum Fectio in Bunnik, met enkele vondsten<br />
Bestand:Tombstone of a former slave girl named Fledimella, found at the ancient site of Fectio (Vechten), Rijksmuseum van Oudheden, Leiden (9558992879).jpg|Grafsteen van een slavin Fledimella genaamd, gevonden bij Fectio (Vechten), Rijksmuseum van Oudheden, Leiden<br />
Bestand:Vondsten op het Romeins Castellum Fectio in Bunnik.jpg|Vondsten op het Romeins Castellum Fectio in Bunnik<br />
Bestand:From Thrace to Fectio Tombstone of Valens, son of Bititralis, 2nd century AD, found at the ancient site of Fectio (Vechten), Rijksmuseum van Oudheden, Leiden (9558990353).jpg|Van Thracie tot Fectio Grafsteen van Valens, zoon van Bititralis, 2e eeuw, gevonden bij Fectio (Vechten), Rijksmuseum van Oudheden, Leiden<br />
</gallery><br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Lijst van Latijnse plaatsnamen]]<br />
<br />
== Externe links ==<br />
* Collectie Utrecht: [https://archive.today/20120731015846/http://www.collectieutrecht.nl/view.asp?type=verhaal&id=77 ''Castellum Fectio: het oudste Romeinse legerkamp in Utrecht'']<br />
* Waterliniemuseum: [https://waterliniemuseum.nl/castellum-fectio-2/ Castellum Fectio]<br />
* {{en}} Livius.org: [https://web.archive.org/web/20150327005203/http://www.livius.org/fa-fn/fectio/fectio.html ''Fectio (Vechten)'']<br />
<br />
{{Appendix|2=<br />
'''Bronnen'''<br />
* A.W. Byvanck (1931-1947), ''[http://www.inghist.nl/retroboeken/excerpta/ Excerpta Romana. De Bronnen der Romeinsche Geschiedenis van Nederland]'', Martinus Nijhoff, Den Haag<br />
* B. Colenbrander, MUST (red) (2005), [http://books.google.nl/books?id=K7RtK8T11sAC&pg=PA5&source=gbs_selected_pages&cad=0_1#PPA84,M1 ''Limes Atlas''], 010 Publishers, Rotterdam, {{ISBN|9064505357}}, {{ISBN|9789064505355}}<br />
* E. J. van Ginkel (1997), ''Utrecht anno 47'', in: Jaarboek Oud-Utrecht 1997, p.&nbsp;8-34, Casparie, {{ISBN|9071108155}}<br />
* J.K. Haalebos (1997), ''Van Nijmegen naar Utrecht. De limes in Nederland'', in: Jaarboek Oud-Utrecht 1997, p.&nbsp;36-65, Casparie, {{ISBN|9071108155}}<br />
* J.H.J. Joosten (1997), [https://dspace.library.uu.nl/handle/1874/276230 ''Fletione, Fectione, en Fictione''], in: Tijdschrift van de Historische Vereniging Vleuten-De Meern-Haarzuilens, nr. 1 maart 1997, p.&nbsp;38-42, {{ISSN|0928-4893}}<br />
* L.A. van der Tuuk (1997), [http://digbijzcoll.library.uu.nl/lees_gfx.php?lang=nl&BoekID=973&PageOrder=16&W=On&style=fmw ''Een kampdorp bij het fort Fectio'']{{dode link|datum=juli 2017 |bot=InternetArchiveBot }}, in: Oud-Utrecht jan/ feb 1997, p.&nbsp;14-16, {{ISSN|1380-7137}}<br />
* J.W. Verburgt (1916), [http://digbijzcoll.library.uu.nl/lees_gfx.php?lang=nl&W=On&BoekID=722&PageOrder=87.00&style=fmw ''De Romeinsche Vecht'']{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot }}, in: Jaarboekje van het Oudkundig Genootschap "Niftarlake" 1916, p.&nbsp;78-97, L. Masselink, Utrecht<br />
* W.K. Vos en J.P. ter Brugge (1998), ''Bunnik. Vechten'', in: ''Archeologische Kroniek Provincie Utrecht 1996-1997'', p.&nbsp;46-51, Mewadruk, Hilversum, {{ISSN|1386-8527}}<br />
'''Referenties'''<br />
{{References}}<br />
'''Noten'''<br />
{{References|group=noot}}<br />
}}<br />
{{Navigatie Limes in Nederland}}<br />
{{Coor title dms|52|3|22|N|5|9|56|E|type:city_scale:29000_region:NL}}<br />
<br />
[[Categorie:Neder-Germaanse limes]]<br />
[[Categorie:Romeinse vindplaats in Nederland]]<br />
[[Categorie:Romeins leger]]<br />
[[Categorie:Romeinen in Nederland]]<br />
[[Categorie:Geschiedenis van Utrecht]]<br />
[[Categorie:Kunstwerk in het Centraal Museum]]<br />
[[Categorie:Verdwenen plaats in Utrecht]]</div>Colani