Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-03-15T10:22:23Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox persoon Tweede Wereldoorlog
| naam = Edith Frank-Holländer
| afbeelding =
| onderschrift = Edith Frank
| gbdat = [[16 januari]] [[1900]]
| sterfdat = [[6 januari]] [[1945]]
| gbplaats = [[Aken (stad)|Aken]], [[Duitse Keizerrijk|Duitsland]]
| sterfplaats = [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz-Birkenau]], [[Polen]]
| zijde =
| org =
| spfunc = moeder van [[Anne Frank|Anne]] en [[Margot Frank]], onderduiker van het [[Het Achterhuis (onderduikadres)|Achterhuis]]
| rang =
}}
[[Bestand:EdithFrankStolpersteinAachen 8223.jpg|miniatuur|[[Stolperstein]] voor Edith Frank in [[Aken (stad)|Aken]]]]
'''Edith Frank-Holländer''' ([[Aken (stad)|Aken]], [[16 januari]] [[1900]] – [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz-Birkenau]], [[6 januari]] [[1945]]) was een Duits-Joodse vrouw. Ze was de moeder van [[Anne Frank|Anne]] en [[Margot Frank]].

==Jeugd==
Edith was een dochter van Abraham Holländer (1860-1927)<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://ancestors.familysearch.org/en/GSHW-GVG/rosalie-sara-%22rosa%22-stern-1866-1942 |titel=FamilySearch.org |werk=ancestors.familysearch.org}}</ref> en Rosalie Stern (1866-1942) en een van hun vier kinderen. Naast Edith ook Julius (1894-1967), Walter (1897-1968), Herbert en Bettina (1898-1914).

Edith groeide op in een welgestelde familie, die de [[Joden|Joodse]] tradities naleefde. Haar vader was een succesvol zakenman, die een handel in oud-metaal bezat. Hij en zijn echtgenote waren gerespecteerde leden van de Joodse gemeenschap van [[Aken (stad)|Aken]]. Edith had een kring van vrienden en vriendinnen, tenniste en zwom graag en las veel boeken. Na haar afstuderen aan de middelbare school werkte Edith enkele jaren in het familiebedrijf van haar ouders.<ref>{{Citeer web|url=https://www.annefrank.ch/de/familie/edith-frank|titel=Edith Frank - Anne Frank Fonds|bezochtdatum=2020-09-19|werk=www.annefrank.ch}}</ref>

==Huwelijk==
Edith Holländer ontmoette [[Otto Frank]] op het verlovingsfeest van een kennis van Frank. Later kwamen ze elkaar opnieuw tegen in de Italiaanse badplaats San Remo, waar ze verliefd werden. In april 1925 verloofde het koppel zich. Edith trouwde met Otto Frank op 12 mei 1925, Otto's zesendertigste verjaardag, in de [[synagoge]] van Aken, de stad waar Edith was geboren en getogen. Na hun huwelijksreis naar [[San Remo]] trok het echtpaar Frank Holländer in bij de moeder van Otto in [[Frankfurt am Main]], Duitsland.

==Kinderen==
Edith kreeg samen met Otto twee dochters, [[Margot Frank|Margot]] en [[Anne Frank|Anne]]. Margot werd geboren op 16 februari 1926. Het gezin verhuisde een jaar later, in 1927, naar een eigen ruim huurappartement aan de Marbachweg, gelegen aan de rand van Frankfurt. In datzelfde jaar overleed de vader van Edith op zesenzestigjarige leeftijd.

Anne werd geboren op 12 juni 1929. Terwijl Edith het [[huishouden]] deed werkte haar man Otto bij de bankonderneming van zijn vader Michael Frank. Edith woont er met veel plezier. Jaren later schreef ze vanuit Amsterdam naar een oud buurmeisje: 'Ook voor ons behoren de jaren op de Marbachweg tot de mooiste'.<ref>{{Citeer web|url=https://www.annefrank.org/nl/anne-frank/de-hoofdpersonen/edith-frank/|titel=Edith Frank|bezochtdatum=2020-09-20|datum=2018-09-25|werk=Anne Frank Website|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210819094940/https://www.annefrank.org/nl/anne-frank/de-hoofdpersonen/edith-frank/|archiefdatum=2021-08-19}}</ref>
Edith en Otto waren gealarmeerd toen in de zomer van 1932 groepen van de [[Sturmabteilung]], getooid met hakenkruizen door de straten van Frankfurt am Main marcheerden. Luidkeels zongen ze: "Als het Jodenbloed van het mes af spat, dan gaat het eens zo goed". De Nationaal Socialistische Duitse Arbeiders Partij (NSDAP) van Adolf Hitler was de grootste partij van Duitsland en behaalde bij de verkiezingen van juli 1932 ruim 37% van de stemmen. Een half jaar later kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Het echtpaar Frank besloot daarop te emigreren.<ref>{{Citeer boek|titel=Anne Frank was niet alleen : het Merwedeplein, 1933-1945|auteurlink=|auteur=Verhoeven, Rian.|medeauteurs=|taal=|url=https://www.worldcat.org/oclc/1129599223|uitgever=Prometheus|plaats=Amsterdam|datum=2019|pagina's=p. 13|ISBN=978-90-446-3041-1}}</ref>

==Verhuizen naar Nederland==
Toen [[Adolf Hitler]] in 1933 in Duitsland aan de macht kwam en het door het toenemende [[antisemitisme]] steeds gevaarlijker werd voor Joden, besloten Edith en Otto om [[Nazi-Duitsland|Duitsland]] te ontvluchten. Met behulp van zijn zwager kreeg Otto de kans in Amsterdam een nieuwe bedrijf Opekta genaamd op te zetten, een filiaal van het in 1928 in [[Keulen (stad)|Keulen]] gestichte moederbedrijf Opekta Gmb. In juli 1933 ging Otto naar Nederland, terwijl Edith met haar dochters in [[Aken (stad)|Aken]] bij haar moeder Rosa Holländer logeerde. Na de oprichting van het bedrijf Opekta door Otto in [[Amsterdam]], verhuisde Edith in november 1933 naar [[Amsterdam]]. Haar oudste dochter Margot verhuisde een maand later naar Nederland en Anne kwam op 16 februari 1934 aan; ze werd als cadeau voor de jarige Margot op tafel gezet. Edith had het moeilijk met haar nieuwe leven in Nederland. Ze had [[heimwee]] naar haar Duitsland, ze miste haar familie en vrienden. Ze ging geregeld terug naar Aken om haar moeder en broers te bezoeken. De Nederlandse taal kreeg ze met moeite onder de knie. Edith was erg gastvrij; haar deur stond in Amsterdam altijd open voor de vrienden en vriendinnen van haar dochters. Samen met Otto maakte ze in Amsterdam zelf ook nieuwe vrienden; de meesten waren Duitse Joden die ook hun vaderland waren ontvlucht, zoals de familie Goslar en de familie Ledermann. Op [[sjabbat]] maakte Edith het gezellig en kwamen er vrienden langs. Onder hen bevonden zich ook de familie Van Pels en [[Fritz Pfeffer]] die later met de familie Frank onderdoken. Voor Edith was de Joodse traditie belangrijk. Ze bezocht geregeld de sjoel van de Liberaal Joodse Gemeente in de Tolstraat, waar ze ook soms een handje hielp.

Edith en Otto hielden de ontwikkelingen in nazi-Duitsland nauwlettend in de gaten. Edith maakte zich grote zorgen, maar liet daarvan niets merken aan haar dochters. Haar moeder Rosa Holländer, kwam in 1939 bij het gezin Frank wonen.<ref>{{Citeer web |url=https://archief.amsterdam/indexen/deeds/985333f2-ef77-56a3-e053-b784100ade19 |titel=Archiefkaart Rosalie Sara Stern |bezochtdatum=2024-07-26 |werk=archief.amsterdam}}</ref> Zij stierf bijna drie jaar later aan kanker, in januari 1942.<ref>{{Citeer nieuws |titel=Familiebericht |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010318307:mpeg21:a0119 |werk=Het Joodsche Weekblad: uitgave van den Joodschen Raad voor Amsterdam |datum=1942-02-27 |bezochtdatum=2024-07-26}}</ref> Ze werd begraven op de joodse begraafplaats [[Gan Hasjalom]] in [[Hoofddorp]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.dodenakkers.nl/algemeen/hollander.html |titel=Holländer - Stern, Rosa - Stichting Dodenakkers.nl |bezochtdatum=2024-07-26 |werk=www.dodenakkers.nl}}</ref>

Edith's broers Julius en Herbert lukte het na de `[[Kristallnacht]]' uit te wijken naar de Verenigde Staten. Daar zetten ze zich in om de familie Frank ook over te laten komen, maar die poging mislukte.

==Onderduiken==
Tot de Duitse inval op [[10 mei]] [[1940]] was Amsterdam voor de familie Frank een veilig toevluchtsoord. Vanwege de dreiging die uitging van nazi-Duitsland probeerde Otto Frank vanaf 1938 met zijn gezin naar [[Cuba (land)|Cuba]] of de [[Verenigde Staten]] te ontkomen, maar al zijn pogingen mislukten. In bezet Nederland volgde de een na de andere anti-Joodse maatregel; joden werden geregistreerd en geïsoleerd. Vanaf 1 mei 1942 moest Edith Frank, net als alle andere Joden in Nederland een gele ster dragen. Samen met Otto probeerde Edith er, ondanks de moeilijke omstandigheden het beste van te maken. Voor haar dochters werden op het [[Merwedeplein]] verjaardagsfeestjes en filmmiddagen georganiseerd en samen met haar dochter Margot bezocht ze huiskamerconcerten bij de familie Ledermann.

In de eerste maanden van 1942 begon Otto Frank met behulp van een aantal personeelsleden met het inrichten van een schuilplaats in het achterhuis van zijn bedrijfspand aan de Prinsengracht. Op 5 juli kreeg haar zestienjarige dochter Margot Frank een oproep om te gaan 'werken' in Duitsland. Edith en Otto vreesden voor het leven van hun dochter. Ze besloten daarom de volgende ochtend, op 6 juli, [[Onderduiken (Tweede Wereldoorlog)|onder te duiken]] in het bedrijfspand van Otto in [[Amsterdam]], bijgenaamd ''[[Anne Frank Huis|Het Achterhuis]]''. Edith zat hier samen met haar gezin, de familie Van Pels en Fritz Pfeffer, ruim twee jaar lang ondergedoken. Tijdens de onderduikperiode botste Edith vaak met haar jongste dochter Anne, die met scherpe pen over haar moeder schreef, vooral gedurende het eerste jaar. Maar toen Anne Frank in januari 1944 deze passages in haar dagboek terug las, kon ze zich niet meer voorstellen dat ze zo onaardig over haar moeder had geschreven.<ref>{{Citeer web|url=https://www.annefrank.ch/de/familie/edith-frank|titel=Edith Frank - Anne Frank Fonds|bezochtdatum=2020-09-20|werk=www.annefrank.ch}}</ref>

==Deportatie en overlijden==
Op 4 augustus 1944, na 25 maanden onderduik, werd het gezin (vermoedelijk) [[Verraad van de onderduikers in het Achterhuis|verraden]] en gearresteerd. Samen met de vier andere onderduikers uit het Achterhuis werden ze via het [[Kamp Westerbork|doorgangskamp Westerbork]] in [[Drenthe]] op 3 september op transport gezet naar het concentratie- en vernietigingskamp [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]]-Birkenau, in het bezette Polen. De acht onderduikers doorstonden [[Auschwitz (concentratiekamp)#Selecties|de selectie]] voor de [[Gaskamer (Tweede Wereldoorlog)|gaskamers]]. Otto Frank, Hermann van Pels, Peter van Pels en Fritz Pfeffer werden naar het nabijgelegen kamp [[Auschwitz I]] weggevoerd. Edith, Anne, Margot en Auguste van Pels bleven achter in [[Auschwitz-Birkenau|het vrouwenkamp van Birkenau]]. Edith Frank overleed hier zonder familie in januari 1945 door ziekte en verzwakking. Ze werd bijna 45 jaar. Haar overlijden werd op 22 maart 1945 door [[Roosje de Winter-Levy]] aan Otto Frank doorgegeven. Hierover schreef hij in een notitieboekje: "''22. Mevr. De Winter, Zutphen. Bericht overlijden van Edith op 6. Jan. 45 in het ziekenhuis uit zwakte zonder te lijden."''<ref>{{Citeer web |url=https://research.annefrank.org/nl/personen/ae1d4c0d-33fe-491e-be2a-e5cfb9218e41/ |titel=Rosa de Winter - Levy|bezochtdatum=2023-05-04 |werk=research.annefrank.org|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230504083752/https://research.annefrank.org/nl/personen/ae1d4c0d-33fe-491e-be2a-e5cfb9218e41/|archiefdatum=2023-05-04}}</ref>

Haar beide dochters werden in november 1944 overgebracht naar het kamp [[Bergen-Belsen]] en stierven daar enkele maanden later, waarschijnlijk eind februari, aan [[vlektyfus]]. Haar echtgenoot Otto Frank was de enige van het gezin die de Holocaust overleefde.

== Externe link ==
* {{Link Joods Monument|id=190211}}

{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Frank, Edith}}
[[Categorie:Anne Frank]]
[[Categorie:Duits Holocaustslachtoffer]]
[[Categorie:Kampgevangene in Westerbork]]
[[Categorie:Nederlands Holocaustslachtoffer]]
[[Categorie:Omgekomen in concentratiekamp Auschwitz]]
[[Categorie:Staatloos persoon]]

Edith Frank - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd