Colani op 15 nov 2024 om 11:07

2024-11-15T11:07:43Z

Nieuwe pagina

{{Infobox rivier
| afbeelding = Dieze_in_Engelen.jpg
| lengte = 5
| hoogte = 4
| hoogtemonding = 4
| verhang =
| debiet = 25
| oppervlakte =
| oorsprong = [['s-Hertogenbosch]], (historisch: de [[Reusel (beek)|Reusel]] en de [[Esschestroom]])
| uitmonding = [[Crèvecoeur (militair oefenterrein)|Fort Crèvecoeur]] (via het [[Diezekanaal]] en de [[Oude Dieze]])
| stroomgebied = [[Maas]]
| stroomtdoor = [[Noord-Brabant]]
| zijrivieren = [[Dommel (rivier)|Dommel]], [[Aa (Noord-Brabant)|Aa]]
| afbeelding2 = Kasteel Meerwijk.jpg
| onderschrift2 = [[Kasteel Meerwijk]] aan de oever van de Dieze
}}
De '''Dieze''' of ''Diest'' bij [['s-Hertogenbosch (gemeente)|'s-Hertogenbosch]] is een [[zijrivier]] van de [[Maas]]. De rivier begint bij de samenvloeiing van de rivieren de [[Dommel (rivier)|Dommel]] en de [[Aa (Noord-Brabant)|Aa]]. De Dieze is, samen met de [[Roer (rivier)|Roer]], de meest waterrijke rivier die binnen Nederland in de Maas stroomt. De (Beneden-) Dieze vormt de verbinding tussen de [[Zuid-Willemsvaart]] en de Maas en is hiermee van betekenis voor de [[scheepvaart]]. Met de openstelling van het [[Máximakanaal|Maximakanaal]] in 2014 is die betekenis een stuk kleiner geworden, omdat de beroepsvaart niet langer de route door ‘s-Hertogenbosch kan nemen. In de middeleeuwen was de rivier zelfs tot aan [[Moergestel]] een belangrijke waterweg.

== Etymologie ==

De naam Dieze is wellicht afkomstig van het oude [[Proto-Indo-Europees|Indo-Germaanse]] woord *dheus, met de betekenis 'stuiven, draaien, dwarrelen'. Deze naam betekent dan 'het ruisende water'. Volgens een alternatieve etymologie werd de rivier in de [[Romeinen in Nederland|Romeinse tijd]] Deusoniensis genoemd, hetgeen zou zijn afgeleid van het [[Kelten|Keltische]] woord voor 'heilige rivier'. <ref>https://www.bossche-encyclopedie.nl/overig/waterstaatkundige%20werken/dieze.htm Bossche Encyclopedie. [https://web.archive.org/web/20220927112825/https://www.bossche-encyclopedie.nl/overig/waterstaatkundige%20werken/dieze.htm Gearchiveerd] op 27 september 2022.</ref>

== Naamsverandering ==

De Dieze is de oude benaming voor de huidige [[Run (beek)|Run]] of [[Esschestroom]], een zijriviertje van de [[Dommel (rivier)|Dommel]]. In de [[middeleeuwen]] was de Esschestroom breder, en werd toen als hoofdstroom van de Dieze gezien. Destijds heette de benedenloop van deze Dommel na de samenvloeiing bij [[Halder]] dan ook Dieze, evenals het gedeelte na de samenvloeiing met de Aa. De riviertakjes die later binnen de [[Binnenstad ('s-Hertogenbosch)|Binnenstad]] van [['s-Hertogenbosch (gemeente)|'s-Hertogenbosch]] vielen, kregen dus de naam [[Binnendieze]].

Later werd de [[Dommel (rivier)|Dommel]] als hoofdstroom gezien en kreeg het stuk tussen [[Halder]] en 's-Hertogenbosch de naam ''Dommel''. De [[Binnendieze]] behield zijn oude naam, al hebben de verschillende takken wel een eigen naam, zoals [[Vughterstroom]] en [[De Groote Stroom|Groote Stroom]]. Ook het stuk na het punt waar de Dommel, de Aa en de [[Zuid-Willemsvaart]] samenvloeien, heet nog Dieze; deze stroomt via de [[Ertveld Plas|Ertveldplas]] naar [[Crèvecoeur (militair oefenterrein)|Fort Crèvecoeur]] om daar in de [[Maas]] uit te monden. Bij [[Engelen (plaats)|Engelen]] splitst zich hiervan nog het [[Diezekanaal]] af, de scheepvaartroute; de hoofdafwatering gaat via de spuisluizen van de Dieze zelf (hier [[Oude Dieze]] genoemd).

Waarschijnlijk is de [[Reusel (beek)|Reusel]], plaatselijk [[Achterste Stroom]] genoemd, een nog oudere bovenloop van de Dieze, en zou de plaats [[Diessen (Noord-Brabant)|Diessen]] er zijn naam aan te danken hebben. <ref>https://brabantse.waternamen.nl/dieze/ Brabantse Waternamen. [https://web.archive.org/web/20230131003649/https://brabantse.waternamen.nl/dieze/ Gearchiveerd] op 31 januari 2023.</ref>

== Geschiedenis ==

De Dieze stroomde vroeger recht door het Fort Crèvecoeur aan de Maas. Dit fort is in 1587 bij de monding van de Dieze opgericht ter blokkering van vijandelijke scheepvaart naar Den Bosch. In 1701 zijn daar ter plekke sluizen aangelegd in de rivier, waarmee het gebied ten noorden van de stad onder water gezet kon worden. Het plan was ontworpen door [[Menno van Coehoorn]]. Hoge kosten en verzet van verschillende landeigenaars vertraagden het werk tot 1735 (en toen was het uiteindelijk nog maar in verkleinde vorm gerealiseerd). Na de [[Franse Tijd in Nederland|Franse inval]] van 1747 werd het fort echter niet meer onderhouden.

In 1890 werd het Diezekanaal geopend, waardoor het waterpeil niet meer alleen vanuit het fort beheerst kon worden. In 1937 werden de twee oostelijke bastions en de oostelijke gracht vergraven ten behoeve van de [[Oude Rijksweg ('s-Hertogenbosch)|Rijksweg tussen Den Bosch en Hedel]]. De sluizen en stuwen werden na de [[Tweede Wereldoorlog]] gesloopt en de oostelijke gracht gedempt. Het haventje aan de Maas is nog het enige zichtbare restant. De uitgediepte en opnieuw gegraven zuidelijke gracht wordt als Diezebedding gebruikt. Hierin ligt een stuw (met [[vistrap]]) die de afwatering van het grootste deel van [[Midden-Noord-Brabants|Midden-]] en [[Oost-Brabant]] reguleert. <ref>https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/de-dieze Brabants Historisch Informatie Centrum. [https://web.archive.org/web/20230201024548/https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/de-dieze Gearchiveerd] op 1 februari 2023.</ref>

== Visstand ==

De volgende vissoorten zijn bekend in de Dieze: [[Paling]], [[Baars]], [[Blankvoorn]], [[winde (vis)|Winde]], [[Pos (zoetwatervis)|Pos]], [[Zeelt]], [[Snoek]], [[Rietvoorn]], [[Riviergrondel]], [[Roofblei]], [[Kolblei]], [[Brasem]] en [[Driedoornige stekelbaars]]. Paling, Baars en Blankvoorn zijn dominant. Opvallend is de aanwezigheid van de stromingsgezinde Winde. Ook wordt de laatste jaren soms een [[Bot (dier)|Bot]] aangetroffen in de Dieze. <ref>https://edepot.wur.nl/160608 Vissen in het beheersgebied van Waterschap Aa en Maas</ref>

{{Appendix|2=
{{References}}
}}

[[Categorie:Dommeldal]]
[[Categorie:Rivier in Noord-Brabant]]
[[Categorie:Oppervlaktewater in 's-Hertogenbosch]]
[[Categorie:Zijrivier van de Maas]]

Dieze (rivier) - Bewerkingsoverzicht

Colani op 15 nov 2024 om 11:07