Colani: /* Profane tegenhanger */

2024-10-30T18:12:55Z

Profane tegenhanger

Nieuwe pagina

{{Zijbalk liturgisch gerei}}
De '''dalmatiek''' (''dalmatica'') is in de [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholieke]] [[liturgie]] het eigen gewaad (oorspronkelijk wit tot de knieën reikend) van de [[diaken]].

== Functie ==
Een dalmatiek verschilt in die zin van de [[kazuifel]], dat het mouwen heeft. Net als de kazuifel wordt het gedragen in de kleur van het liturgisch jaar. De dalmatiek is als kleding van de diaken nauw verwant aan de [[Tuniek (katholicisme)|tuniek]] die vanouds het kledingstuk van de [[subdiaken]] is en was. Tegenwoordig zijn tuniek en dalmatiek nauwelijks van elkaar te onderscheiden en worden daarom vaak met elkaar verward.

== Oorsprong ==
De dalmatiek werd al gedurende de [[Oudheid]] in de [[Christen|Christelijke]] [[liturgie]] geïntegreerd. Oorspronkelijk was het een kledingstuk uit de streek [[Dalmatië (regio)|Dalmatia]] dat leek op een [[tunica (Rome)|tunica]]; de begoede Romeinen konden zich een 'vestis dalmatica' permitteren gemaakt van wol uit [[Dalmatia]]. De kerkelijke oorsprong ligt in de liturgie van de [[Byzantijnen]]. Voor de Oosterse christenen gaat het om de rijk geborduurde [[sakkos]], wat door bisschoppen gedragen wordt, en om de [[stichaar]] voor de diakens. In het Westen is de dalmatiek een liturgisch kleed voor de diaken. Eigenlijk lijkt dit kledingstuk van de diaken nog het meest op een [[koorhemd]] zonder plooien van een veel dikkere stof gemaakt (meestal dezelfde stof als die van de gebruikte kazuifel). Bij plechtigheden (in een koude kathedraal) droeg een Roomse bisschop al eens een tunica onder zijn kazuifel. Tot de late middeleeuwen was de tunica wit van kleur met links en rechts in parallel een gekleurde rode of paarse zoom<ref>Latijnse naam van deze zoom: clavus</ref>. Nadien volgde de tunica dezelfde kleur als de kazuifel, volgens de liturgische kleuren. Sinds het einde van de middeleeuwen werd de tunica progressief korter: zij reikte niet meer tot de grond zoals een koorhemd maar reikte, in de baroktijd, tot de knieën.

== Profane tegenhanger ==
Zie voor het gebruik van dalmatieken in [[kroning]]splechtigheden en [[Duitse keizer]]s:
* [[Dalmatiek (profaan)|Dalmatiek]]
* [[Koningsmantel (kledingstuk)|Koningsmantel]]
* [[Goudborduren]], voor de "Dalmatiek van [[Karel de Grote]]"

[[Bestand:Dalmatiek.jpg|thumb|none|Met goud en zijde geborduurde dalmatiek]]

{{Appendix|1=Noot}}

[[Categorie:Kleding van christelijke geestelijken]]
[[Categorie:Liturgisch voorwerp in de katholieke kerk]]
[[Categorie:Wijding in de katholieke kerk]]

Dalmatiek (liturgie) - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* Profane tegenhanger */