Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-17T06:06:00Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

[[Afbeelding:Crypte van Rolduc.jpg|thumb|De crypte van de [[abdijkerk Rolduc]] met de [[cenotaaf]] van [[Ailbertus van Antoing]]]]

Een '''crypte''' is een ondergrondse [[Ruimte (toegankelijk deel van een gebouw)|ruimte]] in een [[kerkgebouw]], veelal bedoeld als begraafplaats of om [[relikwie]]ën van [[martelaar (christendom)|martelaren]] en andere [[Heilige (christendom)|heiligen]] tentoon te stellen. Een crypte vindt men meestal in [[romaanse architectuur|romaanse]] kerken. De crypte bevindt zich vaak onder het [[priesterkoor]] of de [[kruising (bouwkunst)|viering]], maar andere locaties in of buiten de kerk zijn mogelijk.<ref>De [[Crypten van de Sint-Servaasbasiliek#Kleine crypte en Sint-Servaascrypte|kleine crypte en de Sint-Servaascrypte]] in de [[Sint-Servaasbasiliek (Maastricht)|Sint-Servaasbasiliek]] in [[Maastricht]] bevinden zich beide onder het schip; de [[Koninklijke Crypte (België)|Koninklijke Crypte]] van het paleis in [[Laken (België)|Laken]] ligt voor een deel buiten de kerk.</ref> Soms is er een extra crypte onder het [[westwerk]]. Wereldlijke gebouwen, zoals paleizen, kunnen ook een [[grafkelder]] bezitten, die in sommige gevallen als crypte wordt aangeduid.

== Geschiedenis ==
Crypte is van het [[Oudgrieks|Griekse]] κρύπτω afgeleid en betekent verborgen. De meeste crypten zijn ontstaan uit de grafkelders van heiligen, vaak al in de tijd van het [[Romeinse Rijk]] of de [[vroege middeleeuwen]]. Boven de graven werd vaak een kerk of kapel gebouwd, die later meestal werd gewijd aan de betreffende heilige. Crypten werden soms ook bij andere kerken gebouwd, waarbij relieken van heiligen, die van elders waren overgebracht, een plaats in de crypte kregen en er zijn crypten, die de begraafplaats voor hoge geestelijken waren. Dat was voor hun een privilege.

Crypten werden het meest gebouwd in de periode dat het [[Romaanse architectuur|romaans]] de overheersende bouwstijl was, maar er zijn ook oudere crypten, en een enkele jongere, [[Gotiek (bouwkunst)|gotische]] crypte. Nadat in de [[12e eeuw]] het gebruik ontstond om relieken in [[reliekschrijn]]en zichtbaar voor de gelovigen in de kerk zelf te tonen, kwam vrij snel een eind aan de bouw van crypten. De zeldzame aanwezigheid van een crypte in een gotische kerk heeft vaak een technische oorzaak, zoals in [[Le Mans (stad)|Le Mans]], [[Metz]] of [[Bourges]], waar een belangrijk hoogteverschil moest overwonnen worden. In enkele gevallen was de architect door een dwingende oudere traditie ertoe verplicht om het nieuwe gebouw net als zijn voorloper van een crypte te voorzien, zoals in [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]] of [[Chartres]].

== Voorbeelden van crypten ==
=== Nederland ===
De bekendste crypten in Nederland bevinden zich in de [[Sint-Servaasbasiliek (Maastricht)|Sint-Servaasbasiliek]] en de [[Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Maastricht)|Onze-Lieve-Vrouwebasiliek]] in [[Maastricht]], die er beide verschillende hebben, in de [[Abdijkerk Rolduc]], de [[Sint-Pancratiuskerk (Heerlen)|Sint-Pancratiuskerk in Heerlen]], de [[Sint-Michaëlskerk (Thorn)|stiftskerk van Thorn]], ook met twee crypten, de [[Pieterskerk (Utrecht)|Pieterskerk in Utrecht]] en de [[Grote of Lebuinuskerk|Lebuinuskerk]] in [[Deventer]].
{{Zie ook|Zie ook [[Crypten van de Sint-Servaasbasiliek]]}}

<gallery mode="packed-hover" heights=150px>
Afbeelding:Pieterskerk - Crypte.jpg|Pieterskerk, Utrecht
Afbeelding:Interieur crypte - Deventer - 20323988 - RCE.jpg|Lebuïnuskerk, Deventer
Afbeelding:Interieur crypte - Maastricht - 20327566 - RCE.jpg|OLV-basiliek, Maastricht
Afbeelding:Interieur, overzicht crypte richting het nieuwe altaar - Heerlen - 20535454 - RCE.jpg|Pancratiuskerk, Heerlen
</gallery>

=== België ===
Een van de grootste crypten in België is die van de voormalige [[abdij van Sint-Truiden]], die als een van de weinige onderdelen van de abdijkerk in ruïneuze staat bewaard is gebleven. Belangrijke crypten zijn verder die van de [[Sint-Baafskathedraal]] in [[Gent]], de [[Sint-Hermescrypte|Sint-Hermeskerk]] in [[Ronse]], de [[Sint-Gertrudiskerk (Nijvel)|Sint-Gertrudiskerk]] in [[Nijvel]] en de [[abdij van Sint-Truiden]]. Twee voorbeelden van moderne crypten zijn de [[Koninklijke Crypte (België)|Koninklijke Crypte]] van het paleis in [[Laken (België)|Laken]] en de crypte bij de [[IJzertoren]] in [[Diksmuide]].

<gallery mode="packed-hover" heights=150px>
Afbeelding:Sint-Truiden, abdijcomplex, crypte03.jpg|Abdij van Sint-Truiden
Afbeelding:Gand, san bavone, int., cripta 01.jpg|Sint-Baafskathedraal, Gent
Afbeelding:Sint Hermescrypte.jpg|Sint-Hermeskerk, Ronse
Afbeelding:Crypte royale Laeken 901.jpg|Koninklijke crypte, Laken
</gallery>

=== Elders ===
De twaalf romaanse kerken van [[Keulen (stad)|Keulen]] bezitten alle een of meer crypten. Fraaie crypten zijn ook te vinden in de [[Abdij van Maria Laach]], het [[Munster van Bonn]], de [[Dom van Speyer]], de [[Dom van Mainz]], de [[Dom van Regensburg]], de [[Dom van Bamberg]] en de [[Dom van Freising]]. Een relatief jonge crypte is die van de [[Dom van Berlijn]], waarin een groot aantal [[Huis Hohenzollern|Hohenzollern]] hun laatste rustplaats gevonden hebben.

De bekendste crypte van Frankrijk is die van de [[kathedraal van Saint-Denis]] bij [[Parijs]], waar bijna alle Franse koningen zijn begraven. Andere kerken met imposante crypten zijn de [[Basiliek Sainte-Marie-Madeleine van Vézelay|basiliek van Vézelay]] en de [[Kathedraal|kathedralen]] van [[Kathedraal van Chartres|Chartres]], [[Kathedraal van Rouen|Rouen]] en [[Kathedraal van Straatsburg|Straatsburg]]. In Engeland is de crypte van de [[kathedraal van Canterbury]], waar eertijds de tombe van [[Thomas Becket]] stond opgesteld, wellicht de bekendste. De [[kathedraal van Winchester]] en de kathedralen van [[Hereford (Verenigd Koninkrijk)|Hereford]] en [[Worcester (Verenigd Koninkrijk)|Worcester]] hebben grote en indrukwekkende crypten.

Tot de bekendere crypten in Europa behoren verder de crypte van de [[kathedraal van Santiago de Compostella]] met het reliekschrijn van de [[Jakobus de Meerdere|apostel Jakobus]], de pauselijke crypte, de ''Grotte Vaticane'', van de [[Sint-Pietersbasiliek]] in [[Rome (stad)|Rome]], in [[Vaticaanstad]], en de keizerlijke crypte van de [[Huis Habsburg|Habsburgers]] in de Capucijnenkerk in [[Wenen]]. Voorbeelden van moderne cryptes zijn de [[Cripta Colònia Güell]] in [[Santa Coloma de Cervelló]], in Spanje, ontworpen door [[Antoni Gaudí]], de crypte van Henry en Marie Clews in het [[kasteel van la Napoule]] nabij [[Cannes]] in Frankrijk en de crypte van de [[Basiliek van het Nationaal Heiligdom van de Onbevlekte Ontvangenis]] in [[Washington D.C.]], in de Verenigde Staten.

<gallery mode="packed-hover" heights=150px>
Afbeelding:Saint-Denis (93), basilique, crypte d'Hilduin 2.jpg|Kathedraal van St-Denis
Afbeelding:Canterbury Cathedral Crypt.jpg|Kathedraal van Canterbury
Afbeelding:Ferdinandsgruft Imperial Crypt Vienna.jpg|Keizerlijke crypte, Wenen
Afbeelding:Basilica National Shrine Immaculate Conception DC 26.jpg|Crypte, Washington DC
</gallery>

== Museum ==
[[De Crypte (museum)|De Crypte]] is een museum in de Limburgse stad Gennep in de crypte van de Sint-Martinuskerk.

{{Appendix|Voetnoten}}
{{Navigatie onderdelen kruiskerk}}
{{Commonscat|Crypts}}

[[Categorie:Crypte| ]]
[[Categorie:Graf]]
[[Categorie:Onderdeel van een kerkgebouw]]
[[Categorie:Ruimte]]

Crypte - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"