Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-05-09T08:03:50Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

[[Bestand:Pulpit 2 (PSF).png|rechts|100px]]

Het '''collatierecht''', naar het [[Latijn]] "præsentatio sive collatio", in het [[canoniek recht|katholiek kerkelijk recht]] "jus patronatus", is het recht om een [[geestelijke]], een [[pastoor]] of een [[dominee]] voor te dragen ter benoeming. Het [[recht]] was erfelijk en werd in Nederland in 1922 afgeschaft met de bepaling dat de eigenaar het recht tot zijn of haar dood mocht blijven uitoefenen.<ref>[http://books.google.nl/books?id=lHraaaRqLVAC&pg=PA123&lpg=PA123&dq=Recht+van+collatie&source=web&ots=5v45TB6eFm&sig=g_w5tFtbAYyZ-ZsHt8W85Ijc33U&hl=nl&sa=X&oi=book_result&resnum=4&ct=result {{aut|Rob van der Laarse & Yme Kuiper}}, 2005, ''Adelsgeschiedenis 3'']</ref> Koningin [[Wilhelmina der Nederlanden|Wilhelmina]] bezat tot haar dood in 1962, als laatste particulier, het recht van collatie in [[Apeldoorn (gemeente)|Apeldoorn]]. Zij zocht daar de dominees uit.

Het recht van collatie was een van de laatste [[Heerlijkheid (bestuursvorm)|heerlijke rechten]], doch was in tegenstelling tot veel andere heerlijke rechten doorgaans geen leengoed. In het verleden werd het recht veelal door [[adel (klasse)|edelen]] uitgeoefend. Het was vaak verbonden aan kastelen, [[Borg (opstal)|borgen]], [[havezate]]n en [[stins|states]]. Wanneer een familie alle collatierechten in een [[kerspel]] bezat, werd gesproken van een '''staande collatie'''. De eigenaar van het recht werd dan '''unicus collator''' genoemd.

Het recht van collatie was verhandelbaar en vererfbaar. Bij de [[grondwetsherziening van 1922]] is het collatierecht in Nederland afgeschaft.

Ook bestuursorganen zoals gemeenteraden bezaten soms het recht van collatie zoals de schepenen van [[Arnhem]] die het collatierecht bezaten de [[aartsdiaken]] van het Sint-Catharinægasthuis in die stad te benoemen.<ref>Op [http://books.google.nl/books?id=FxbTzo0PI_AC&pg=PA82&lpg=PA82&dq=Recht+van+collatie&source=web&ots=BcVNY8c2Gq&sig=InWzRUrLm7ggkc1aFNzS0W97ozY&hl=nl&sa=X&oi=book_result&resnum=1&ct=result {{aut|Mr. Gerda P. Leppenk}}, 1996, ''Het Sint Catharinae Gasthuis in Arnhem in de eerste vier van zijn bestaan (1246-1636'' Gelre nr. 48]</ref>

Het kwam voor dat de heer verlof aan de kerkenraad gaf om tot beroeping van een predikant over te gaan. Dit noemde men handopening geven.<ref>Bijvoorbeeld in Sliedrecht, zie [https://web.archive.org/web/20091028004356/http://www.historie-sliedrecht.nl/Gesch%20Sliedrecht.htm]</ref>

Er waren regionale verschillen omdat de [[Bourgondische Nederlanden]] en de [[Republiek der Verenigde Nederlanden]] geen eenheidsstaat waren geweest. De [[Bataafse Republiek]] heeft het recht van collatie niet afgeschaft en dat is ook in het [[koninkrijk Holland]] en het Franse Keizerrijk niet gebeurd.
In Drenthe was de benoeming van predikanten op opengevallen plaatsen niet geregeld volgens de in Holland geldende [[Dordtse kerkorde]]. De Staten van Drenthe, de soeverein in het gewest, handhaafden na 1584 de oude collatierechten zoals die werden gehanteerd bij benoeming van katholieke pastoors. Nu gold het recht uiteraard het aanstellen van een protestantse dominee. In het merendeel van de kerkelijke gemeenten in Drenthe was het recht van collatie gegund aan die inwoners die grond bezaten en zo [[eigenerfde]] waren. In een aantal gevallen was het collatierecht verbonden aan een havezate.<ref>In [[Echten (Drenthe)|Echten]], [[Batinge]] te [[Dwingeloo]] en [[Oosterbroek (havezate)|Oosterbroek]] te [[Eelde]], zie [http://www.encyclopediedrenthe.nl/Collatierecht]</ref> Een edelman, de heer van [[Ruinen]], bezat het collatierecht van de predikant in de protestantse kerk in dat dorp. In een tiental Drentse gemeenten bezat het College van Drost en Gedeputeerden de collatie. Na 1814 werden deze op provinciaal bestuurlijk niveau uitgeoefende rechten van collatie koninklijke collaties. Zij behoorden tot de portefeuille van de [[Ministerie van Zaken van de Hervormde en andere Erediensten, behalve die der rooms-katholieke|Minister van de Hervormde Eredienst]].

== Zie ook ==
* [[Patronaatsrecht]]

{{Appendix|2=
'''Bron'''
* {{aut|C.E.G. ten Houte de Lange en V.A.M. van der Burg}}, 2009, ''Heerlijkheden in Nederland''
-----
'''Referenties'''
{{References}}
}}

[[Categorie:Feodaal recht]]
[[Categorie:Geschiedenis van het christendom]]

Collatierecht - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd