Colani: 1 versie geïmporteerd

2025-12-08T09:37:00Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

[[Bestand:Celsius original thermometer.png|thumb|Celsius' ontwerp]]
'''Celsius''' (eerder ''centigrade'' genoemd in onder meer het Engels en Frans) is een [[temperatuurschaal]] vernoemd naar de [[Zweden|Zweedse]] [[astronoom]] [[Anders Celsius]] (1701-1744). Hij stelde een eerste versie van deze schaal (met {{nowrap|0°}} en {{nowrap|100°}} verwisseld) voor in [[1742]].<ref>[[Jan Baptista van Helmont|HELMONT]], Jan Baptista van (1579-1644) ''Chemist, born in Brussels. He was the first to take the melting-point of ice and the boiling-point of water as standards for temperature.'' David Crystal's ''Cambridge Encyclopedia'' ed. 2 (1995, CU Press).

Celsius stierf 100 jaar later dan de Vlaamse chemicus.</ref>

De celsiusschaal is gedefinieerd met de volgende twee ijkpunten:
* {{nowrap|0 °C}} (0 ''[[Graad (temperatuur)|graden]] Celsius'') is de temperatuur waarbij [[water]] [[Vriespunt|bevriest]] bij een luchtdruk van 1 [[Atmosfeer (eenheid)|atmosfeer]].
* {{nowrap|100 °C}} is de temperatuur waarbij water [[Kookpunt|kookt]] bij een luchtdruk van 1 atmosfeer.
Het bereik hiertussen, gemeten met een [[kwikthermometer]], wordt verdeeld in 100 gelijke delen. Oorspronkelijk had Celsius voor ogen dat het vriespunt van water bij 100° (C in afb.) zou liggen en het kookpunt bij 0° (D in afb.). Dit werd (mogelijk op initiatief van [[Carl Linnaeus]], [[Daniel Ekström]] of [[Martin Stromer]]) later omgekeerd.

Omdat zowel het vriespunt als het kookpunt van water afhankelijk zijn van de heersende luchtdruk, ontstond op termijn behoefte aan een betere definitie. Dit leidde tot een specificatie waarbij het [[Tripelpunt (natuurkunde)|tripelpunt]] van water per definitie bij {{nowrap|+0,01 °C}} ligt. Het verschil tussen de twee ijkpunten bij 1 atm. (100 °C) bleef even groot als voorheen.

Voor de ijking van de schaal moet gebruikgemaakt worden van zuiver water, want opgeloste stoffen kunnen effect hebben. Zo verlaagt opgelost zout het vriespunt.

== [[SI-stelsel]] ==
Binnen het SI-stelsel is afgesproken dat [[Temperatuur|temperaturen]] in de [[SI-stelsel|SI]]-eenheid [[Kelvin (eenheid)|kelvin]] worden uitgedrukt. In veel gevallen, bijvoorbeeld bij het aangeven van de buitentemperatuur in een [[Weer (meteorologie)|weerbericht]], wordt echter graden Celsius gebruikt, enerzijds uit gewoonte en anderzijds omdat met behulp van deze eenheid de temperatuur in handzamere getallen kan worden uitgedrukt. In vijf landen, waaronder de [[Verenigde Staten (hoofdbetekenis)|Verenigde Staten]], wordt de [[fahrenheit]]schaal (inv. 1714) gebruikt: 180 °F = 100 °C, 492 °F = 273,15 K.<ref>''degrees'' Fahrenheit</ref>

Een temperatuurverschil van één graad Celsius is even groot als een verschil van één kelvin. Temperatuurverschillen in graden Celsius zijn daarom hetzelfde als in kelvin. Precies {{nowrap|0 °C}} komt door bovenstaande definitie overeen met {{nowrap|273,15 K}}. Een temperatuur in kelvin wordt naar graden Celsius omgerekend door er 273,15 van af te trekken.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam= |voornaam= |titel=SI Units – Temperature |url=https://www.nist.gov/pml/owm/si-units-temperature |jaargang= |tijdschrift=National Institute of Standards and Technology |datum=2010-04-12 |taal=en-US}}</ref>
[[Bestand:Temperature Scales-NL.png|gecentreerd|miniatuur|500x500px|Vergelijking van temperatuurschalen met het absolute nulpunt en het kook- en vriespunt (afgerond in K) van puur water.]]

== Zie ook ==

* [[Alcoholthermometer]]
* [[Réaumur]]<nowiki/>schaal (inv. 1733)

* [[Thermometer]]

== Externe link ==
* [https://taaladvies.net/taal/advies/tekst/114/%22#8 Gebruik gradenteken in temperaturen] ''www.taaladvies.net'' [[Nederlandse Taalunie]]

{{Appendix}}

[[Categorie:Temperatuurschaal]]
[[Categorie:Niet-SI-eenheid]]
[[Categorie:Eponiem]]
[[Categorie:Temperatuur]]
[[Categorie:Natuurkunde]]

Celsius - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd