Colani: Tekst vervangen - ".tif" door ".jpg"

2024-12-04T12:27:59Z

Tekst vervangen - ".tif" door ".jpg"

Nieuwe pagina

{{Infobox militair conflict
| conflict = Bezetting van Bergen (Mons)
| partof = de [[Tachtigjarige Oorlog]]
| afbeelding =Mons ville fortifiee du comte du hainaut.jpg
| onderschrift = Vroegmoderne plattegrond van Bergen.
| date = 24 mei - 19 september 1572
| place = [[Bergen (België)|Bergen]], [[Graafschap Henegouwen|Henegouwen]], [[Habsburgse Nederlanden|Nederlanden]]
| territory =
| result = Spaanse overwinning, hugenoten geven bezetting van Bergen op
| combatant1 =[[Bestand:Prinsenvlag.svg|25px]] [[Hugenoten]] en [[Staatsen|Nederlandse rebellen]]
| combatant2 =[[Bestand:Flag of New Spain.svg|25px]] [[Leger van Vlaanderen]]
| commander1 = [[Lodewijk van Nassau (1538-1574)|Lodewijk van Nassau]]<br />Genlis
| commander2 = [[Fadrique Álvarez de Toledo|Don Frederik]]
| strength1 =
| strength2 =
| casualties1 =
| casualties2 =
}}
{{Zijbalk Oranjes tweede invasie}}
[[Bestand:Bor-Nederlantsche-Oorloghen 9159.jpg|thumb|Beleg van Bergen door Alva, 1572. Bor ''Nederlantsche Oorloghen''.]]

Tussen [[24 mei]] en [[19 september]] [[1572]] werd de [[Graafschap Henegouwen|Henegouwse]] hoofdstad '''[[Bergen (België)|Bergen]] bezet''' door [[Lodewijk van Nassau (1538-1574)|Lodewijk van Nassau]], de broer van [[Willem van Oranje]]. Dit was een belangrijke gebeurtenis aan het begin van de [[Tachtigjarige Oorlog]], als onderdeel van de [[bezettingen van 1572]]. Na een beleg gaf Lodewijk de stad over aan landvoogd [[Fernando Álvarez de Toledo|Alva]] en kreeg hij vrije aftocht.

== Aanleiding ==
{{Zie hoofdartikel|Oranjes tweede invasie}}
Na de [[inname van Den Briel]] en de successen van de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|geuzen]] in het noorden besloten [[Willem van Oranje]] en zijn familie opnieuw een inval in de [[Spaanse Nederlanden]] te wagen. Lodewijk, die in [[Parijs]] hoge diplomatie aan het bedrijven was, zou Henegouwen binnenvallen vanuit [[Frankrijk]], waarna hij versterking zou krijgen uit het zuiden en uit het oosten.

== Inname ==
Vertrouwend op de verdere versterkingen uit Frankrijk, vertrok Lodewijk op 19 mei met een [[hugenoten]]legertje uit Parijs om [[Graafschap Henegouwen|Henegouwen]] binnen te vallen. Op 23 mei veroverde hij [[Valencijn|Valenciennes]]. Dezelfde dag trok de dubbelspion Antoine Olivier met drie wagens met wijnvaten vol wapens naar Bergen. Olivier genoot het vertrouwen van de [[Fernando Álvarez de Toledo|hertog van Alva]], maar hij speelde belangrijke informatie door aan Lodewijk van Nassau.

Twaalf soldaten, vermomd als wijnkooplieden, wisten 's avonds Bergen binnen te komen. Ze deelden hun wapens uit aan de lokale [[calvinist]]en en overtuigden de poortwachter, geholpen door wat smeergeld, om vóór het ochtendgloren de poorten te openen, zogezegd om hun wijn tegen de zon te beschermen.<ref>[[Pieter Serrien]], ''In opstand! Geuzen in de Lage Landen, 1565-1578'', 2022, p. 315. ISBN 9789464103182</ref> Daarop kon Lodewijk met vijftig ruiters naar binnen komen. 'Orange, Orange, liberté, liberté', riepen zij, terwijl ze met hun geweren schoten om indruk te maken. De ontvangst door de bevolking op het [[Grote Markt (Bergen)|marktplein]] was eerder koel. Verontrust over het wegblijven van de rest van de zijn troepen, zo'n 1.500 man, reed Lodewijk van Nassau met zijn ruiters de stad weer uit. Hij trof zijn leger aan vlakbij. Aan hun hoofd en met een voetknecht achterop reed hij de stad terug in. Zo werd Bergen op 24 mei ingenomen.

Het stadsbestuur, dat de avond voordien uitgebreid had gedineerd, schoot pas in actie toen de geuzen de straten al in handen hadden. Terwijl ze op het [[Stadhuis van Bergen|stadhuis]] vergaderden, werd de poort opengebroken. Lodewijk legde uit dat de [[Katholicisme|rooms-katholieken]] niets te vrezen hadden en dat de strijd enkel was gericht tegen Alva. De [[schepen]]en weigerden echter mee te werken en werden afgezet. Burgers die niet toetraden tot het verdedigingsleger, moesten hun wapens inleveren. Hoewel de inkwartiering niet populair was onder de bevolking, trad Lodewijk gematigd op. De katholieke eredienst werd niet verboden en slachtoffers van incidenten probeerde hij te vergoeden. Toen een aantal burgers het koninklijk leger probeerden binnen te laten, werden ze opgesloten doch niet terechtgesteld.

Graaf Lodewijk probeerde de [[Staten van Henegouwen]] bijeen te roepen om op te staan tegen de 'onwettige' landvoogd Alva, maar de uitgenodigde steden antwoordden niet.<ref>[[Pieter Serrien]], ''In opstand! Geuzen in de Lage Landen, 1565-1578'', 2022, p. 316. ISBN 9789464103182</ref> Valenciennes kwam na enkele dagen weer in regeringshanden.

== Beleg ==
Van zodra Alva de bezetting van Bergen vernam, zond hij 4.000 soldaten onder leiding van zijn zoon [[Fadrique Álvarez de Toledo|Don Fadrique]]. Nog eens 16.000 soldaten werden uit het noorden op weg gestuurd. Drie dagen nadat Lodewijk Bergen bezet had, begonnen de Spanjaarden de belegering. Lodewijk en de zijnen waren sterk in de minderheid en rekenden op versterking van buitenaf. Maar de zaken liepen niet zoals ze hoopten.

=== Slag bij Saint-Ghislain ===
Het leger van 7.000 hugenoten<ref>Tony Jaques, ''Dictionary of Battles and Sieges'', vol. II, 2007, p. 439</ref> dat ter hulp kwam uit Frankrijk, werd op 17 juli verslagen in de [[Slag bij Saint-Ghislain]]. Lodewijk had hen een boodschapper gestuurd om tot wachten aan te manen, maar ze waren toch opgerukt. Hun leider [[Jean de Hangest]], heer van Genlis, werd gewurgd en de vluchtelingen werden opgehangen of verdronken. Ook de geuzenadmiraal [[Adrien de Bergues]], heer van Dolhain, sneuvelde.<ref>Encarta-encyclopedie Winkler Prins (1993-2002) s.v. ''Dolhain, Adrien de Bergues''. Microsoft Corporation/Het Spectrum.</ref>

=== De Bartholomeusnacht ===
De hoop ontzet te worden werd nog kleiner, toen het verbond tussen de protestanten onder [[Gaspard de Coligny]] en het (katholieke) Franse hof mislukte. Lodewijk had sterk bijgedragen aan dit verbond door zijn betrokkenheid in de huwelijksonderhandelingen tussen [[Margaretha van Valois (1553-1615)|Margaretha]], zus van koning [[Karel IX van Frankrijk]], en de hugenotenvoorman [[Hendrik IV van Frankrijk|Hendrik van Navarra]]. Hoewel het huwelijk werd ingezegend op 18 augustus, besloot het Franse hof toch de katholieke kant te kiezen, vanwege de dreiging van een burgeroorlog. In de nacht van [[23 augustus|23]] op [[24 augustus]] (de [[Bartholomeusnacht]]) werden duizenden hugenoten uitgemoord door Franse soldaten in [[Parijs]] en later elders in Frankrijk. De hugenoten waren hierdoor een grote slag toegebracht en konden de rebellen in de Zuidelijke Nederlanden niet meer te hulp komen.

=== Ontzetting door Oranje gefnuikt ===
[[Willem van Oranje]] was op doorreis met zijn leger in [[Leuven]] toen hij over de Bloedbruiloft hoorde. Lodewijk van Nassau was zo verontwaardigd over de moordpartij dat hij Alva voorstelde samen de Franse koning aan te vallen, maar dit werd afgewezen. Willem van Oranje besloot zijn prille veroveringen in Brabant niet te consolideren en een poging te doen zijn broer te bevrijden, die al meer dan twee maanden vast zat in de stad. Alva kwam op 27 augustus toe en nam de leiding over een belegeringsmacht van 70.000 man. Hij liet zijn ingenieur Chiappino Vitelli een innovatieve [[Circumvallatielinie (verdedigingswerk)|circumvallatielinie]] aanleggen om zich teweer te stellen tegen Oranje.<ref>[[Pieter Serrien]], ''In opstand! Geuzen in de Lage Landen, 1565-1578'', 2022, p. 338. ISBN 9789464103182</ref> Deze verscheen op 8 september aan de horizon en liet zijn doodzieke broer met kanonvuur weten dat de ontzettingsmacht was aangekomen. Hij hoopte op een allesbeslissende veldslag, maar Alva behield zijn voordeel en hield het bij prikacties. Nadat een eerste bestorming was afgeslagen en vooral de prinselijke ruiterij had geleden, bouwde Oranje een kamp op ten zuidoosten van Bergen. In de nacht van 11 september werd het overvallen door een ''camisado'' van de Spanjaarden. Gewaarschuwd door zijn hondje [[Pompey (hond)|Pompey]] kon Oranje zich net op tijd uit de voeten maken op een gereedstaand paard. Tientallen anderen lieten het leven. De volgende dag liet hij zijn leger terugtrekken. [[Filips van Marnix]] werd door de Spaanse linies gestuurd om Lodewijk op de hoogde te brengen van het vertrek.

=== Overgave ===
Op 19 september gaf de zieke Lodewijk zich over, nadat hij garanties op een vrije aftocht met zijn troepen had bekomen. Volgens [[Martin de Mil]] bleef Bergen vooral gespaard omdat veel officieren uit het regeringsleger er bezittingen hadden. De partijen wisselden gijzelaars uit. Het vertrek van Lodewijk, diens soldaten en de calvinisten vond plaats op 21 september onder bescherming van stadhouder [[Filips van Noircarmes]]. Ze hadden moeten zweren geen wapens meer op te nemen tegen de koning, maar weinigen zouden zich daaraan houden.<ref>[[Pieter Serrien]], ''In opstand! Geuzen in de Lage Landen, 1565-1578'', 2022, p. 354. ISBN 9789464103182</ref> De prins van Oranje en zijn broer zagen elkaar begin oktober 1572 weer in [[Roermond (stad)|Roermond]]. Het hugenotenleger keerde terug naar Frankrijk, maar werd voorbij de grens in [[Sedan (Frankrijk)|Sedan]] opgewacht en vernietigd door hertog [[Eleonor van Longueville]] in opdracht van koning [[Karel IX van Frankrijk|Karel IX]].<ref>Arlette Jouanna, ''The Saint Bartholomew's Day Massacre. The Mysteries of a Crime of State'', 2016, [https://books.google.be/books?id=cXC5DwAAQBAJ&pg=PT189&dq=%22afterwards+on+the+northern+frontier%22&hl=nl&sa=X&ved=2ahUKEwjz1dXvs-f7AhWjh_0HHWFFCxUQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22afterwards%20on%20the%20northern%20frontier%22&f=false p. 189-192]</ref> Op 22 september maakten Alva en Don Fadrique hun triomfantelijke intrede in Bergen. Bijna honderd lokale opstandelingen werden aangehouden en 44 van hen werden in de volgende dagen terechtgesteld.<ref>[[Pieter Serrien]], ''In opstand! Geuzen in de Lage Landen, 1565-1578'', 2022, p. 340. ISBN 9789464103182</ref>

== Zie ook ==
* [[Bezettingen van 1572]]

== Bron ==
* [http://members.home.nl/tetrode/Nassau/Nassau.htm Lodewijk van Nassau, belangrijke leider van de Opstand]

{{Appendix}}
{{Navigatie Tachtigjarige Oorlog}}

[[Categorie:1572]]
[[Categorie:Beleg tijdens de Tachtigjarige Oorlog|Bergen]]
[[Categorie:Geschiedenis van Bergen]]
[[Categorie:Geschiedenis van Henegouwen]]
[[Categorie:Militaire operatie in de 16e eeuw]]
[[Categorie:Veldslag in België|Bergen]]

Bezetting van Bergen - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".tif" door ".jpg"