Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-17T06:09:33Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

{{Infobox dynastie
| afbeelding =
| naam = Arnold III Huyn van Geleen
| leven = ± [[1555]] - ± [[1643]]
| functie1 = [[Heer_(feodalisme)|Heer]] van [[Geleen]]
| periode1 = [[1579]] - [[1619]]
| voorganger1 = [[Arnold II Huyn van Amstenrade]]
| opvolger1 = [[Arnold IV Huyn van Geleen]]
| functie2 = [[Landdrost|Drost]] van [[Ambt Krieckenbeck|Kriekenbeek]] en [[Erkelenz]]
| periode2 = [[1591]] - ± 1643
| voorganger2 = ?
| opvolger2 = ?
| functie3 = Heer van [[Wachtendonk]]
| periode3 = [[1592]] - ± 1643
| voorganger3 = ?
| opvolger3 = ?
| functie4 = Heer van de heerlijkheden [[Oirsbeek]] en [[Brunssum]]
| periode4 = [[1594]] - [[1610]]
| voorganger4 = [[Willem Huyn van Amstenrade]]
| opvolger4 = [[Werner Huyn van Amstenrade (1550-1621)|Werner Huyn van Amstenrade]]
| functie5 = Heer van [[Schinnen_(plaats)|Schinnen]]
| periode5 = [[1609]] - ± 1643
| voorganger5 = Jan Schellaert
| opvolger5 = ?
| functie6 = Heer van [[Mheer]]
| periode6 = [[1609]] - [[1610]]
| voorganger6 = ?
| opvolger6 = Wijnand d’Imstenraedt
| functie7 = Heer van [[Eijsden]]
| periode7 = [[1610]] - [[1618]]
| voorganger7 = Anna (Maria) Huyn van Geleen
| opvolger7 = meerderjarige kinderen van Anna (Maria) Huyn van Geleen
| vader = Arnold II Huyn van Amstenrade
| moeder = [[Anna van Groesbeek]]
}}

'''Arnold III Huyn van Geleen''' (omstreeks [[1555]] - voor [[5 mei]] [[1643]]), ook wel ''Arndt'' genoemd, was [[Heer_(feodalisme)|heer]] van [[Geleen]] en zoon van [[Arnold II Huyn van Amstenrade]] en van [[Anna van Groesbeek]].

== Huwelijk en kinderen==
In [[1586]] huwde hij met Margaretha van Bocholz, dochter van Godhart van Bocholz, [[Heer (feodalisme)|heer]] van [[Grevenbroich]] en [[Wachtendonk]], en van Alexandrina van Wittenhorst ter Horst de Rose de Wees. Kinderen uit dit huwelijk:

*[[Arnold IV Huyn van Geleen|Arnold IV]]
*Willem, [[seculiere kanunnik|domheer]], [[Seculiere kanunnik|kanunnik]] en [[aartsdiaken]] te [[bisdom Luik|Luik]]. Willem was geboren in [[1590]]. Er is weinig over hem bekend. Als hij in [[1640]] nog in leven was, werd hij samen met zijn broer Godfried door de [[Duitse keizer]] in de [[rijksgraaf|rijksgravenstand]] verheven.
*[[Godfried Huyn van Geleen|Godfried]]
*Alexandrina, op [[21 juli]] [[1624]] huwde zij met [[Alexander II van Vehlen]], [[Heer (feodalisme)|heer]] van [[Raesfeld]]
*Anna Margaretha (omstreeks [[1590]] - [[11 januari]] [[1596]]), begraven in de kerk van Wachtendonck.

== Bezittingen en verpandingen ==
[[Bestand: Printhagewkped06.jpg|thumb|300px|hoeve te Printhagen]]
Alhoewel zijn vader pas in [[1579]] overleed, verkreeg Arnold reeds in [[1575]] een aantal bezittingen van zijn vader, nadat zijn vader in [[1575]] tot [[landdrost|drossaard]] van [[Land van Valkenburg|Valkenburg]] en tot [[gouverneur]] en [[kapitein-generaal]] van de [[Landen van Overmaas]] werd benoemd. Tot deze bezittingen behoorden de [[Heerlijkheid_(bestuursvorm)|heerlijkheid]] [[Geleen]], [[kasteel Sint-Jansgeleen]], [[Kasteel Genbroek]] te [[Geverik]] en de twee hoeven te [[Printhagen]]. Vanaf [[1594]] werd Arnold [[feodalisme|beleend]] met de heerlijkheid [[Amstenrade]].

In [[1582]] [[verhef|verhief]] hij te Valkenburg het kasteel Sint-Jansgeleen en de Geleenhof. In [[1583]] werden [[de Vroenhof]] te [[Beek (Limburg)|Beek]] en de hoeve Genhoof in de Spaubeekse wijk Hoeve, verheven.

Op [[7 april]] [[1585]] werden zijn vaders erfgoederen met zijn broers en zussen verdeeld. Arnold behield hierbij kasteel Sint-Jansgeleen, de beide hoeven te Printhagen, de Geleenhof te Beek en de hof te ''Spaubeke tegen die kirke'' ([[Oude_Kerk_(Spaubeek)|Oude Kerk]]).

Op [[15 oktober]] [[1592]] verpandt hij de beide hoeven van Printhagen, de [[hofstelsel|hof]] te ''Nierbeke'' ([[Neerbeek_(dorp)|Neerbeek]]) en de hof te ''Spauwbeke''. Deze laatste kan zowel de hoeve bij de Oude Kerk van Spaubeek zijn geweest als de hoeve Genhoof in de huidige wijk Hoeve.

Op [[26 mei]] [[1597]] verkocht hij, samen met zijn moeder Anna van Groesbeek, aan Philips van Bentinck en zijn echtgenote Alvesta van Flodrop, het [[Huis Witham]] bij [[Nieuwstadt]].

Via de familie Van Groesbeek had Arnold ook belangen in het Land van [[Sittard]]. In [[1610]] bezat hij de hof Heumont te [[Susteren]], leengoed van de heerlijkheid [[Born_(Nederland)|Born]], die hij geërfd had van zijn moeder Anna van Groesbeek.

Op [[20 juli]] [[1636]] geeft Arnold van [[Johan van Wittenhorst]], heer tot [[Horst_(Limburg)|Horst]], aan dat de erfenis van zijn Johans nicht [[Margreta van Wittenhorst|Margaretha van Wittenhorst]] geregeld dient te worden. Margaretha was de vrouw van Arnold IV, die reeds in [[1624]] was overleden.

=== Heerlijkheden Oirsbeek en Brunssum ===
Op [[1 april]] [[1593]] werden de pandschappen op de, reeds per [[1557]] verheven, [[Heerlijkheid (bestuursvorm)|heerlijkheden]] [[Oirsbeek]] en ''[[Heerlijkheid Brunssum|Bronshem]]'' (Brunssum) door Werner Huyn van Amstenrade aan Arnolds broer [[Willem Huyn van Amstenrade|Willem]] verkocht. Omdat Willem toen in Spaanse krijgsdienst elders verbleef, trad zijn oudere broer Arnold III bij die overdracht in Willems naam op. 
Op [[14 mei]] [[1593]] liet Willem beide heerlijkheden te Valkenburg verheffen. Omdat Willem binnen het jaar was overleden, werden de heerlijkheden Oirsbeek en Brunssum, zoals omschreven in Willems [[testament (akte)|testament]], op [[8 maart]] [[1594]] door Arnold III verheven.

Nadat zijn broer Willem kinderloos stierf, kocht hij van Werner Huyn op [[1 april]] [[1593]] de [[Heerlijkheid (bestuursvorm)|heerlijkheden]] [[Oirsbeek]] en ''Bronshem'' ([[Brunssum]]). Op [[8 maart]] [[1594]] verhief hij deze heerlijkheden.

Op [[21 mei]] [[1606]] verkocht Arnold de heerlijkheden Oirsbeek en Brunssum aan zijn neef Werner Huyn van Amstenrade.

In [[1609]] werd de [[schepenbank]] van [[Oirsbeek]], bestaande uit Oirsbeek, Amstenrade, [[Bingelrade]] en [[Merkelbeek]], en de schepenbank van [[Brunssum]], bestaande uit Brunssum, [[Schinveld]] en [[Jabeek]], door de [[Spanje|Spaanse]] regering verkocht aan Arnold. 
In [[1610]] droeg Arnold de heerlijkheid Oirsbeek en de heerlijkheid Brunssum over aan zijn neef [[Werner Huyn van Amstenrade]].

De heerlijkheden Oirsbeek en Brunssum zouden later, in [[1654]], samen met de heerlijkheid [[Spaubeek]] en Geleen verheven worden tot een graafschap: het [[graafschap Geleen en Amstenrade|graafschap van Geleen]].

=== Heerlijkheid Geleen ===
Op [[24 maart]] [[1611]] verkocht Arnold III, wegens geldgebrek, de heerlijkheid Geleen voor een rente van 800 gulden voor 12.800 gulden aan Johan Maes, heer van [[Hoepertingen]]. Hierbij werd de heerlijkheid als onderpand gesteld.

Op [[29 november]] [[1619]] deed zijn Arnold III afstand van de heerlijkheid [[Geleen]], ten gunste van zijn zoon Arnold IV, die in dat jaar trouwt. Hiertoe behoorden ook de [[Boerderij|hoeve]] behorende bij het slot van Geleen en de twee hoeven te Printhagen.

=== Heerlijkheid Eijsden ===
Anna (Maria) Huyn van Geleen nam in haar [[testament (akte)|testament]] uit [[13 april]] [[1606]] op dat de heerlijkheid Eijsden na haar overlijden overgedragen zou worden aan Arnold III. Ook moesten haar bezittingen in [[Luxemburg (land)|Luxemburg]] verkocht worden om op de schulden van de heerlijkheid Eijsden in mindering te brengen.

Toen zij in 1610 stierf, droeg haar man, [[Willem de Lamargelle]], als [[voogd (familierecht)|voogd]] over de kinderen, de heerlijkheid over aan zijn zwager, Arnold III.

De kinderen van Anna (Maria) en Willem verweten Arnold dat hij op een slinkse wijze in het bezit van de heerlijkheid was gekomen.

Naar aanleiding van de uitpsraak van de Soeveriene [[Raad van Brabant]] uit [[1618]] verkregen de kinderen van Anna (Maria) en Willem de heerlijkheid Eijsden.

== Militaire campagnes ==
=== Vroege Tachtigjarige Oorlog ===
Arnold nam in de [[Tachtigjarige Oorlog]] ([[1568]]-[[1648]]) aan de zijde van [[Koning_(titel)|koning]] [[Filips I van Spanje]] dertig jaar lang actief deel aan de strijd tegen de troepen van [[Jan VI van Nassau-Dillenburg|Jan van Nassau]], die in deze tijd vrijwel het gehele [[Opper-Gelre]] veroverde. [[Alexander Farnese]] heroverde deze streken echter voor Filips II. In [[1579]] nam Alexander Farnesse Maastricht in, waarna Jan van Nassau in [[1580]] zijn [[stadhouder|stadhouderschap]] over [[Hertogdom_Gelre|Gelder]] neerlegt. 
De herovering van de [[Zuidelijke Nederlanden]] werd door Parma voltooid door de inneming van [[Antwerpen_(stad)|Antwerpen]] in [[1585]]. Toch bleef men in Geleen de invloed van de Tachtigjarige Oorlog voelen door de voortdurende aanwezigheid van troepen.

=== Kasteel Wachtendonk ===
[[Afbeelding: Wachtendonck (Atlas van Loon).jpg|thumb|300px|De nederzetting Wachtendonk met het kasteel (1649)]]
Van [[1579]] tot [[1586]], de periode dat Alexander Farnese bezig was de Zuidelijke Nederlanden aan [[Spanje]] te onderwerpen, stond Arnold aan het hoofd van [[Duitsland|Duitse]], [[Italië|Italiaanse]] en [[Wallonië|Waalse]] voetknechten. Zij behoorden tot het leger van opperbevelhebber Philips van Bentinck, ''Heir tzo Bicht'', die gezamenlijk met Alexander Farnese tegen [[Willem van Oranje]] vochten. Bijna dagelijks vonden gevechten met de troepen van Oranje plaats. 
Philips van Bentinck was [[gouverneur]] te [[Straelen]], die reeds in [[1572]] door Willem van Oranje was ingenomen. In hetzelfde jaar bemachtigde Oranje ook Wachtendonk en [[Roermond (stad)|Roermond]]. In 1586 nam Alexander Farnese [[Venlo (stad)|Venlo]] in. Philips van Bentinck werd benoemd tot gouverneur van Venlo. Hierdoor moest Venlo het [[vaandel]] van Arnold onderhouden, ''compagnie extraordinaire''. Dit betekende zware lasten voor de stad, onder andere 16.664 [[Nederlandse_gulden|gulden]] per maand. De troepen van Philips van Bentinck waren niet meer dagelijks in gevechten verwikkeld. 
Gedurende deze korte rustperiode huwde Arnold met Margarehta van Bocholz.

Door toedoen van Alexander Farnese vertrok Arnold met zijn ''compagnie extraordinaire'' in [[1587]] uit Venlo en trok richting Wachtendonk. Hij kon het niet verkroppen dat de heerlijkheid Wachtendonk, bezit van zijn schoonvader en erfenis van zijn vrouw, in handen was van Willem van Oranje, die ze in 1572 wist te verorveren. Op [[20 december]] [[1588]] wist Arnold Wachtendonk te veroveren en ging hij op het kasteel van Wachtendonk wonen. 
Arnold werd in [[1592]] pandheer van Wachtendonk en was reeds van [[1591]] tot [[1638]] drost van de [[jurisdictie|ambten]] [[Ambt Krieckenbeck|Kriekenbeek]] en [[Erkelenz]]. Hiermee kreeg hij het recht om de vergadering van de Staten van het Overkwartier van Gelder bij te wonen als heer van Geleen, pandheer van Wachtendonk en drost van Kriekenbeek. De vereisten voor dit recht waren:
*Van adellijke afkomst: zowel 4 [[kwartierstaat|kwartieren]] van vaders als van moeders zijde.
*[[Meerderjarig]] met een [[Rooms-katholieke Kerk|rooms-katholieke]] geloofsovertuiging.
*In het bezit zijn van een algemeen erkend riddergoed, gelegen in het overkwartier, waarvan de vroegere eigenaars steeds als leden van de ridderschap op land- en kwartierdagen beschreven werden.<ref> Maasgouw, 4 augustus 1881. </ref>
Arnold is tot [[1611]] in het bezit geweest van dit recht. Waarschijnlijk verliest hij dit recht door [[Liquidatie_(financieel)|liquidatie]] van diverse van zijn bezittingen, waarmee hij in [[1610]] begon.

In de nacht van [[22 januari|22]] op [[23 januari]] [[1600]] vielen de troepen van [[prins]] [[Maurits van Oranje]], die zich bij [[Kleef (stad)|Kleef]] bevond, kasteel Wachtendonk aan. Ze staken de bevroren grachten van het kasteel over en troffen weinig verzet aan. Op dat moment waren slechts 80 soldaten in het kasteel gelegerd. Zijn [[cavalerie]] was in de richting van [[Keulen (stad)|Keulen]] aan het [[plundering|plunderen]] voor oorlogsbuit. Arnold raakte gewond en moest de stad Wachtendonk en het kasteel overgeven. Arnold werd [[krijgsgevangene]], maar werd snel in vrijheid gesteld. 
Aan het eind van het [[Beleg van Wachtendonk (1605)|Beleg van Wachtendonk]], op [[28 oktober]] [[1605]], weten Spaanse troepen de stad Wachtendonk en het kasteel te heroveren, waarna het kasteel weer in handen van Arnold komt. Het kasteel blijft vervolgens in Huynse handen totdat Godefrida Huyn, bij de geboorte van haar dochter [[Maria-Dorothea von Salm]], in [[1667]] komt te overlijden. Het kasteel gaat daarna door overerving over in handen van de familie [[Vorstendom_Salm|Von Salm]].

=== Kasteel Amstenrade ===
[[Afbeelding: Amstenradekasteel.jpg|thumb|300px|Kasteel Amstenrade anno 2006]]
Alhoewel documentatie over deze periode ontbreekt, vermoedt men dat Arnold een rol had bij de herovering van [[kasteel Amstenrade]]. Dit kasteel was reeds enkele generaties in het bezit van de familie Huyn, maar was tussen [[1574]] en [[1578]] in [[Staten-Generaal van de Nederlanden|Staatse]] handen geraakt. In [[1581]] is er blijkbaar weer een Spaanse bezetting, die vermoedelijk gehandhaafd bleef. Een bewijs hiervoor is de verkoop, per 21 mei 1606, en uiteindelijk de verhuizing, per 5 augustus 1606, van Werner en Edmond-Hugo Huyn (van de Huynse Rivieren-tak) van [[Aken (stad)|Aken]] naar kasteel Amstenrade, waarin ze ongestoord hun intrek konden nemen.

=== Staten van het Overkwartier te Brussel ===
Op [[14 mei]] [[1607]] ging Arnold met Walraven van Wittenhorst, Johan van Brempt en Philips van Bentinck als afgevaardigden naar [[Dagelijks bestuur|Staten]] van het Overkwartier te [[Brussel_(stad)|Brussel]], waar zij onderhandelden over het behouden van de oude rechten en gewoonten in hun [[Gewest_(Lage_Landen)|gewest]] die door koning Filips II vaak werd genegeerd. Ook werd hier de kwijtschelding van nieuwe oorlogsbijdragen besproken.

=== Late Tachtigjarige Oorlog en rijksgravenstand ===
In 1621, na het [[Twaalfjarig Bestand]] ([[1609]]-[[1621]]), wordt de oorlog hervat, in wat later bekend werd als de [[Dertigjarige Oorlog]] ([[1618]]-[[1648]]). De oorlog bestrijkt op dat moment heel West-Europa. Arnold had zich reeds rond [[1605]] van het strijdgewoel onttrokken, waarschijnlijk in verband met de totaal veranderde strijdkansen van koning Filips II. Zijn zoon Godfried maakt zich als [[generaal-veldmaarschalk]] der [[Heilige Roomse Rijk|Duitse keizerlijke]] troepen zo beroemd, dat [[keizer]] [[Ferdinand III van het Heilige Roomse Rijk|Ferdinand III]] in [[1639]] zijn hele geslacht in de [[rijksgraafschap|rijksgravenstand]] verheft. Arnold III en zijn zoon Arnold IV waren op dit moment al overleden. De titel van [[graaf (titel)|graaf]] ging daarom over naar zijn kleinzoon [[Arnold V Wolfgang Huyn van Geleen]].

== Juridisch proces ==
Arnolds schoonvader, Godart van Bocholz, had in [[1567]] de helft van een groot bosgebied aangekocht te [[Houthulst]]. Arnolds vrouw, Margaretha, had dit domein geërfd.

Het bleek dat deze aankoop [[recht|juridisch]] niet correct was, waardoor een [[rechtszaak|proces]] werd aangespannen met het koninklijk domein. Op [[20 augustus]] [[1609]] trof Arnold een schikking in deze zaak, waarbij het bosgebied aan de Staat werd teruggegeven. Als vergoeding ontvingen Arnold en Margaretha bij deze schikking met [[Albrecht van Oostenrijk]] en [[Isabella van Spanje]]:
*80 [[bunder]]s land gelegen onder Geleen, Neerbeek en [[Beek_(Limburg)|Beek]];
*de [[tiende]]n in de heerlijkheid Geleen;
*de [[banmolen]] gelegen bij het Huis Geleen, die jaarlijks moest leveren: 16 [[malder]] [[rogge_(graan)|rogge]] aan het Huis Geleen, 10 malder rogge en 10 malder [[gerst]] aan de [[pastorie]] van [[Hoensbroek]] en een vat [[raapzaad]] aan de kerk van Beek;
*de eigendom van de heerlijkheden Geleen met de kleine [[cijns|cijnzen]], Oirsbeek en Brunssum, die Arnold tot dan toe slechts in pand had (deze heerlijkheden werden verder uit het [[feodalisme|leenverband]] met Valkenburg losgemaakt en rechtstreeks aan het leenhof van [[Hertogdom_Brabant|Brabant]] verbonden. Arnold verhief deze heerlijkheden op [[10 oktober]] 1609 te Brussel);
*de helft van de inkomsten uit de heerlijkheid [[Schinnen (plaats)|Schinnen]] (''[[Gebroken Schinnen]]'') en de heerlijkheid [[Mheer]], waarvan Arnold de [[hoge jurisdictie]] verwerft (deze droeg Arnold in 1610 weer over aan Wijnand d’Imstenraedt, zoon van zijn tante Agnes Huyn);
*20 vaten rogge jaarlijks van de hoeve Kemenade;
*2000 [[valuta|ponden]] in termijnen;
*1000 ponden in termijnen voor hun dochter Alexandra Maria Huyn voor aankoop van een ring.

Arnold zou op [[12 maart]] [[1622]] tegenwoordig bij de lijkplechtigheden van [[aartshertog]] Albrecht van Oostenrijk te Brussel.

== Giften aan de kerk van Oud-Geleen ==
[[Afbeelding:Oud-Geleen-001.jpg|260px|thumb|right|RK Kerk [[Marcellinus en Petrus]] te Oud-Geleen]]
Tussen [[1605]] en [[1654]] vermeldt de pastoor van Geleen (thans: [[Oud-Geleen]]) in zijn dagboek meerdere giften aan de kerk door leden van de familie Huyn. Hiertoe behoorden o.a. een [[doopvont]] met het wapen van de familie en het jaartal 1622. Ook zijn twee wijwatervaten in de oude toren door de familie Huyn geschonken.

== Overlijden ==
Omstreeks [[13 oktober]] [[1638]] is Arnold overleden (in sommige bronnen gaat men ervan uit dat hij omstreeks [[1644]] is overleden) en begraven in de kerk van Wachtendonk.

Zijn grafsteen bevindt zich thans bij de ingang, in de muur, van de kerk. Het is een dubbele steen. Mogelijk is hij bij zijn vrouw Margaretha van Bocholz begraven, maar dat is niet met zekerheid te zeggen.

== Zie ook ==
*[[Huyn]]

{{Appendix|2=
*Prof.dr. M.J.H.A. Schrijnemakers, ''Geschiedenis van Geleen deel 1'', Stichting Cultuur Historische Uitgaven Geleen (SCHUG), Beek, 1998
*T. Beckers, ''Het riddergeslacht Huyn van Amstenrade en Geleen'', Stichting beschermd dorpsgezicht Amstenrade, Geleen, maart 1998
*W. Moonen, ''Brunssum de eeuwen door'', Heerlen, 1952
*Dr. P.C. Molhuysen, prof.dr. P.J. Blok en dr. Fr.K.H. Kossmann, specifiek artikel door J. Fruytier, ''Nieuw Nederlands Biografisch Woordenboek'', A.W. Sijthoffs Uitgeversmaatschappij te Leiden, maart 1930
*P. Elisaeus Mckenna, ''Het grafelijk geslacht Huyn van Amstenrade en Geleen'', Sittard, 1928
{{References}}
}}
{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Heer van Geleen]]
[[Categorie:Huis Huyn]]
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 16e eeuw|Huyn, Arnold III]]

Arnold III Huyn van Geleen - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"