Colani: /* Vroege kerk */

2023-01-02T07:02:30Z

Vroege kerk

Nieuwe pagina

{{Zijbalk christendom}}
[[Bestand:Meister der Reichenauer Schule 001.jpg|thumb|[[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus Christus]] predikt zijn discipelen (meester van de Reichenauer school, ca. 1010)]]
De term '''apostel''' wordt in de [[christendom|christelijke]] traditie gebruikt voor iemand die door [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus]] is uitgezonden om het [[evangelie]] te verspreiden. [[Evangelie volgens Marcus|Marcus]] 3:14-15 zegt: "Hij stelde twaalf van hen aan als apostel; ze moesten hem vergezellen, en hij wilde hen ook uitzenden om het goede nieuws bekend te maken. Ze kregen de macht om demonen uit te drijven." (NBV)

== Herkomst van de term ==
De term ''apostel'' is ontleend aan het [[Koinè]]: ἀπόστολος, ''apóstolos''. Dat was in het oude Griekenland en het [[hellenisme]] een nautische term die een vrachtschip of een oorlogsboot aanduidde. In de [[Septuagint]] komt de verwante term ἀποστελλω, ''apostéllō'' voor met de betekenis van "boodschapper" of "gezant", in het [[Hebreeuws]] aangeduid met termen die zijn afgeleid van de wortel ''šlḥ'' (zie bijvoorbeeld [[Jesaja (boek)|Jesaja]] 6:8). De term ''apostéllō'' wordt ook in het [[Nieuwe Testament]] gebruikt (zo'n 135 keer), maar als het gaat om zenden met autoriteit, zoals wanneer Jezus zegt: "de Vader heeft mij gezonden" ([[Evangelie volgens Johannes|Johannes]] 5:36,37), wordt daar het eveneens verwante woord πεμπώ, ''pémpō'' gebruikt.

Aan het gebruik van de term ''apóstolos'' in het Nieuwe Testament wordt duidelijk dat deze wordt gebruikt om iemand aan te duiden die met gedelegeerde autoriteit handelt. De vorm is Grieks, de inhoud Hebreeuws. Vooral het gebruik in Johannes 13:16 bevestigt dit: "een afgezant (ἀπόστολος, ''apóstolos'') [is] niet meer dan wie hem zendt". <ref>Kittel: ''Theological dictionary of the New Testament'', artikel ''apóstolos'', pag. 70,71</ref>

== De twaalf apostelen ==
Volgens de christelijke traditie zond Jezus [[discipel (christendom)|discipelen]] uit om zijn boodschap te verspreiden. Twaalf van hen, die tot de binnenste kring van Jezus' aanhangers behoorden, worden van de overige volgelingen van Jezus onderscheiden doordat zij "De Twaalf" genoemd worden (de twaalf apostelen, de twaalf discipelen, de twaalf leerlingen). De eerste historische verwijzing naar "de twaalf" staat in 1 Korintiërs 15:5: "[Jezus] is verschenen aan Kefas [de apostel [[Petrus (hoofdbetekenis)|Petrus]]] en vervolgens aan ''de twaalf''". <ref>In de Nieuwe Bijbelvertaling staat hier "de twaalf leerlingen". In de grondtekst staat τοῖς δώδεκα, "de twaalf".</ref> Volgens de [[synoptische evangeliën]] werden zij door Jezus zelf als apostel aangesteld (Marcus 3:14-15). Er moet echter worden opgemerkt dat na hun terugkomst (Marcus 6:30) zij weer werden aangeduid als discipelen in deze evangeliën. Er kan niet met zekerheid worden gezegd dat "de twaalf" en "de apostelen" synoniemen waren, <ref> hoewel Matteüs 10:1,2,5 hier wel op lijkt te duiden.

In het [[Evangelie volgens Johannes]] ontbreekt de aanduiding apostel of een opsomming van "de twaalf". In dat evangelie treedt een zekere [[Natanaël (Bijbel)|Natanaël]] op (Johannes 1:45ff; 21:2), die in de synoptische evangeliën ontbreekt. Hij wordt geen apostel genoemd, maar is wel in hun gezelschap na de opstanding van Jezus (Johannes 21:2). In de parallelle episode in Handelingen wordt in zijn plaats [[Bartolomeüs (apostel)|Bartolomeüs]] opgevoerd (Handelingen 1:13).

Een van de twaalf, [[Judas Iskariot]], beroofde zichzelf van het leven nadat hij Jezus verraden had. Volgens Handelingen werd hij opgevolgd door [[Mattias]], waardoor het aantal weer op twaalf kwam. Bij de overweging wie de plaats van Judas kon innemen, werd het criterium gedefinieerd: "een van de mannen die steeds bij ons waren toen de Heer Jezus onder ons verkeerde" (Handelingen 1:15-26). Ook in de nieuwe samenstelling wordt gesproken van "de twaalf apostelen".

In de traditie van na het Nieuwe Testament begonnen de twaalf apostelen toen Jezus niet meer in hun midden was, met het verspreiden van het evangelie buiten de gebieden die al tijdens Jezus' leven waren bereikt.

</ref>
=== De traditionele lijst van "de twaalf apostelen" ===
Na de toetreding van Mattias waren de apostelen (in alfabetische volgorde):
# [[Andreas (apostel)|Andreas]] (broer van Simon Petrus)
# [[Bartolomeüs (apostel)|Bartolomeüs]]
# [[Filippus (apostel)|Filippus]]
# [[Jakobus (zoon van Alfeüs)|Jakobus]] (zoon van Alfeüs)
# [[Jakobus de Meerdere]] (zoon van [[Zebedeüs]], met zijn broer bijgenaamd ''Boanerges'', "zonen van de donder")
# [[Johannes (apostel)|Johannes]] (zoon van Zebedeüs, met zijn broer bijgenaamd ''Boanerges'', "zonen van de donder")
# [[Judas Taddeüs]] (ook wel Judas Lebbeüs genoemd, broer van [[Jakobus de Rechtvaardige]])
# [[Matteüs (apostel)|Matteüs]] (ook wel Levi genoemd)
# [[Mattias]] (nam na de [[Hemelvaart (personen in de Bijbel)|hemelvaart]] de plaats in van [[Judas Iskariot]])
# [[Petrus (hoofdbetekenis)|Simon Petrus]] (Petrus is een vertaling van zijn bijnaam [[Kefas]])
# [[Simon (apostel)|Simon]] (met vaak als toevoeging "de [[Zeloten|Zeloot]]" of "de IJveraar")
# [[Tomas (apostel)|Thomas]]

== De apostelen in de christelijke kerk ==
=== Vroege kerk ===
In de [[vroege christendom|vroege kerk]] was er geen overeenstemming of de vrijgevallen plaats van Judas Iskariot werd opgevuld door Mattias of door [[Paulus (apostel)|Paulus]]. In de vroege kerk werd namelijk veel waarde gehecht aan de parallel van twaalf apostelen met de twaalf stammen van [[Israëlieten|Israël]] (zie bijvoorbeeld Jakobus 1:1 en Openbaring 21:12,14) en werd daarom óf Paulus óf Mattias als apostel erkend en de andere niet (zie bijvoorbeeld 1 Korintiërs 9:2). In Paulus' verslag (dat ouder is dan Handelingen) noemt hij zichzelf expliciet apostel (Galaten 1:13-19), maar hij was geen metgezel van [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus]] geweest, wat volgens Handelingen een criterium was (Handelingen 1:15-26). Van Mattias was verder echter niets bekend en nog bij [[Clemens van Alexandrië]] klinkt twijfel door of Mattias wel de twaalfde apostel was. <ref>Clemens van Alexandrië: ''Stromateis'', boek 4, hoofdstuk 6, 35.2: "volgens sommigen Mattias" </ref>

Al in het midden van de eerste eeuw ontwikkelde de term apostel zich naar een algemener aanduiding van iemand die aangewezen was om een specifieke taak te vervullen. Zo werden ook [[Jakobus de Rechtvaardige|Jakobus]] (Galaten 1:19), <ref>Er is geen consensus over de exacte betekenis van deze vermelding. In de meeste vertalingen staat iets dat neerkomt op: 'Van de andere apostelen heb ik niemand gezien behalve Jakobus ...' Ook juist is: 'Van de andere apostelen heb ik niemand gezien, maar alleen (zag ik nog) Jakobus'. Zie Dr. W. Grossouw (1974): ''De brief van Paulus aan de Galaten'', pag. 67 en J. Eckert (1971): ''Die urchristliche Verkündigung im Streit zwischen Paulus and seinen Gegnern nach dem Galaterbrief'', pag. 180</ref> [[Barnabas]] (Handelingen 14:14), [[Andronikus van Pannonië|Andronikus]] en de vrouw [[Junia]] (Romeinen 16:7) aangeduid als apostel, net als [[Titus (Bijbel)|Titus]] (2 Korintiërs 8:23 <ref>2 Korintiërs 8:23 gebruikt ἀπόστολοι ἐκκλησιῶν, ''apostoloi ekklēsiōn''</ref> ), Epafroditus, de "ἀπόστολος, ''apostolos'', apostel van de Filippenzen" (Filippenzen 2:25 <ref>Zie K.H. Rengstorf: artikel ἀποστέλλω κτλ in ThWNT 1 (1933), pag. 397-448</ref> ) en een brede groep christenen (1 Korintiërs 15:7). Eén keer wordt ook Jezus zelf een apostel genoemd ([[Brief aan de Hebreeën|Hebreeën]] 3:1).

==== Schijnapostelen ====
In de vroege kerk waren ook personen die apostel werden genoemd of zichzelf zo noemden, maar dat (volgens anderen) niet waren. Paulus noemde hen 'schijnapostelen' en 'geweldige apostelen' en voelde zich genoodzaakt zich tegen hen te verdedigen. Hij impliceerde dat deze 'schijnapostelen' welsprekend waren, een goede of hoge afkomst hadden (los van het feit dat zij [[Hebreeën (Bijbel)|Hebreeën]] ([[Israëlieten]]) waren), gemarteld waren en in de gevangenis hadden gezeten. Maar zij hadden niet de kenmerken van de 'echte apostelen' (zoals hijzelf): "volharding in alles, tekenen, wonderen en grote daden" (2 Korintiërs 11:12:13). Ook in [[Openbaring van Johannes|Openbaring]] 2:2 worden leugenachtige apostelen genoemd.

=== Latere traditie ===
In de christelijke traditie worden de twaalf apostelen als de grondleggers van de kerk beschouwd. Daarom noemt deze kerk zich in haar [[geloofsbelijdenis]] ook graag een ''apostolische kerk''. Dit verwijst naar de leer van de kerk (die zou conform de leer van de apostelen zijn). In het [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholicisme]] wordt ook verwezen naar een bevoegdheidsoverdracht die zou hebben plaatsgevonden door de apostel Petrus aan de bisschop van Rome. Deze ontleent zijn gezag dus aan de veronderstelde [[apostolische successie]].

=== Orthodoxe kerk ===
In de [[Oosters-orthodoxe kerken|orthodoxe kerken]] is er een traditie dat er [[zeventig discipelen|zeventig apostelen]] waren (of 72), gebaseerd op de uitzending die wordt vermeld in [[Lucas (evangelist)|Lucas]] 10. De namen van de oorspronkelijke zeventig apostelen zijn onbekend omdat velen Jezus al verlieten voordat hij stierf (Johannes 6:66,67).

[[Tegenpaus Hippolytus|Hippolytus van Rome]] maakte een vroege lijst van de zeventig apostelen, maar deze werd als dubieus beschouwd en daarom als appendix bij zijn werken gevoegd. <ref>Hippolytus van Rome: {{en}} ''[http://www.pravoslavieto.com/docs/sv_otci/sv_Ipolit_Rimski/apostles_12_70.htm Over de twaalf en zeventig apostelen]'' - hoofdstuk 49 uit zijn werk ''Over het einde van de wereld''. [https://web.archive.org/web/20200724013009/http://pravoslavieto.com:80/docs/sv_otci/sv_Ipolit_Rimski/apostles_12_70.htm Gearchiveerd] op 24 juli 2020.</ref> De lijst van [[Dorotheus van Tyrus]] werd over het algemeen als leidend beschouwd. <ref>Doritheus van Tyrus: {{en}}''[http://www.orthodox.net/saints/70apostles.html Het kiezen van de zeventig heilige apostelen]''. [https://web.archive.org/web/20210420160423/http://orthodox.net/saints/70apostles.html Gearchiveerd] op 20 april 2021.</ref> Deze lijst werd opgenomen in het 7e-eeuwse [[Chronicon Paschale]], een universele kroniek van de wereld. De lijst kende echter fouten, waaronder vier namen die dubbel werden opgenomen. Uiteindelijk was het [[Dimitri van Rostov]] die in zijn ''Levens der heiligen'' de lijst met zeventig namen publiceerde die in de Orthodoxe kerk over het algemeen wordt aanvaard.

{{Appendix}}

{{Navigatie apostelen}}

[[Categorie:Apostel| ]]
[[Categorie:Missie en zending]]

Apostel - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* Vroege kerk */