Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-17T06:17:47Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

{{Infobox Tibetaanse namen
| afbeelding=Col Younghusband and Amban.jpg
| onderschrift=[[Francis Younghusband]] met de amban in 1904
| Tibetaans=བོད་བཞུགས་ཨམ་བན།
| TibPinyin=
| Wylie=bod bzhugs am ban
| TChinees=駐藏大臣
| VChinees=驻藏大臣
| HanyuPinyin=zhù Zàng dàchén
| Mongools=
| Anders=
}}
Een '''amban''' was in de periode van de [[Qing-dynastie]] de resident en vertegenwoordiger van het [[Chinees Keizerrijk|Chinese keizerlijk]] gezag in [[Tibet (gebied)|Tibet]]. Soortgelijke functionarissen waren tot aan 1884 aanwezig in het gebied dat nu de provincie [[Sinkiang]] is alsmede in [[Mongolië]].

== Achtergrond ==
In 1717 wordt Tibet door de Mongoolse stam van de [[Dzjoengaren]] veroverd op de [[Khoshut-Mongolen]], die het land sinds 1705 hadden beheerst. In 1720 werden de twisten tussen de Mongoolse stammen op Tibetaans grondgebied beëindigd door de komst van het leger van de Chinese keizer [[Kangxi]]. Daarmee ving een periode aan dat Tibet in wezen een Chinees [[protectoraat]] werd.

In 1727 werd de eerste functionaris door de keizer [[Yongzheng]] benoemd. De ambans dienden te rapporteren aan het [[Hof van Koloniale Zaken]].

Na de [[opstand in Tibet (1750)|opstand van 1750]] werd hun positie versterkt. Na de [[Invasies van gurkha's in Tibet (1788 en 1791)|invasies van gurkha's in Tibet in 1788 en 1791]] werd de macht van de [[dalai lama]] verder beperkt en berustte de bevoegdheid om contact te hebben met het keizerlijk hof alleen nog bij de ambans. Vanaf de tweede helft van de 19e eeuw nam het materiële gezag van China en daarmee ook van de ambans sterk af.

== Benoemingen ==
In het China van de [[Qing-dynastie]] werden provincies namens de keizer bestuurd door [[gouverneur]]<nowiki/>s. Een belangrijk uitgangspunt daarbij was dat een gouverneur of resident nooit een provincie kon besturen waar hij zelf uit afkomstig was. Zijn plaatsvervanger kon nooit afkomstig zijn uit dezelfde provincie als de belangrijkste resident. Er was een rotatiesysteem voor lokale en provinciale bestuurders, dat er op gericht was dat uitoefening van een functie in dezelfde provincie gewoonlijk niet langer duurde dan gemiddeld drie jaar.<ref>{{en}} Rowe, William T. (2009) ''China's Last Empire'', Harvard University Press, pag. 35, {{ISBN|9780674036123}}</ref>

Deze uitgangspunten werden ook toegepast voor de benoemingen in Tibet. Op enkele uitzonderingen na was de ambtstermijn in Tibet nooit langer dan drie jaar.

In de eerste periode van 1727 tot 1750 kon het aantal residenten variëren. Vanaf 1750 wordt echter een systeem ingevoerd van steeds twee aanwezige ambans, een meer senior amban en een viceamban. Het is ook vanaf 1750 dat de functionarissen in Tibet de titel van amban droegen. In totaal werden er 173 residenten in de periode 1727–1912 benoemd.

== Enkele gegevens ==
Een aantal van die benoemingen leidde niet tot het ook daadwerkelijk gaan uitvoeren van die functie. Het aantal benoemde aantal ambans en viceambans over die periode dat de functie in Tibet daadwerkelijk heeft uitgeoefend, bedraagt 135.<ref name="Kolmas2003">{{en}} Kolmas, Josef (2003) ''The Ambans and Assistent-Ambans of Tibet'', in: Mc Kay, Alex ''The History of Tibet'', deel 2, {{ISBN|0700715088}}</ref> De reden dat de benoemingen niet altijd leidden tot het uitvoeren van het ambt was meestal gelegen in ziekte dan wel voortijdig overlijden van de benoemde of een onverwachte andere benoeming.

De meeste ambans en viceambans waren afkomstig uit de [[Qing-dynastie|Mantsjoe]]- of Mongoolse adel. De meeste van hen waren militaire officieren dan wel bestuurders die al vele jaren voor hun benoeming actief waren geweest in andere delen van het keizerrijk.
Van de 135 personen die hun functie in Tibet daadwerkelijk hebben uitgeoefend, kunnen er 125 geïdentificeerd worden op basis van hun etnische afkomst: 88 personen waren Mantsjoes, 28 Mongolen en 9 [[Han-Chinezen]].<ref name="Kolmas2003" />

Regelmatig kwam het voor dat een viceamban later gepromoveerd werd tot amban. Er zijn 34 personen die de post van amban of viceamban in Tibet meerdere malen hebben uitgeoefend. De klimatologische omstandigheden, de enorme afstand tot de echte machtscentra in het rijk, de grote culturele verschillen, enz. maakte een benoeming in Tibet overigens een van de minst gewilde bestuurlijke hoge functies in het rijk voor zowel Mantsjoes, Mongolen als Chinezen. Veel van de ambans dan wel viceambans wisten de periode in Tibet te gebruiken als een springplank naar meer wel gewilde overheidsfuncties in het rijk.<ref name="Kolmas2003" /> Een aantal van ca. 20 ambans heeft desondanks een omvangrijk oeuvre aan Tibetaanse studies nagelaten.

== Internationaal bekende ambans ==
Een aantal ambans heeft enige internationale bekendheid gekregen.

[[Qishan (Kaohsiung)|Qishan]], amban in Tibet van 1843 tot 1847, maakte deel uit van de onderhandelingsdelegatie met de Britten na afloop van de [[Eerste Opiumoorlog]]. Hij werd door de keizer verantwoordelijk gehouden voor de overdracht van [[Hongkong]] aan het [[Verenigd Koninkrijk]]. Als gevolg daarvan werd hij berecht in Peking en aanvankelijk ter dood veroordeeld. Hij kreeg echter gratie en werd in 1843 benoemd tot amban in Tibet. In die hoedanigheid weigerde hij de via [[Peking]] in [[Lhasa]] aangekomen Franse missionarissen [[Évariste Huc]] en [[Joseph Gabet]] een doortocht naar [[India]] en dwong hen via [[Kanton (stad)|Kanton]] terug te reizen. De beide [[Congregatie der Missie|lazaristen]] spreken in hun werk ''Souvenirs d'un voyage dans la Tartarie, le Thibet et la Chine pendant les années 1844, 1845 et 1846'' overigens zeer positief over Qishan.

[[Zhang Yintang]], amban van 1906 tot 1908, was tijdens de periode van de [[Republiek China (1912-1949)|Republiek China]] [[ambassadeur]] in [[Mexico (land)|Mexico]], [[Cuba (land)|Cuba]], [[Peru]] en de [[Verenigde Staten]].

== Zie ook ==
* [[Lijst van ambans in Tibet]]

{{Appendix|2=
{{References}}
}}
{{Commonscat|Ambans}}

[[Categorie:Amban| ]]
[[Categorie:Titulatuur]]

Amban - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"