Colani: Tekst vervangen - "17e" door "17^e"

2024-11-23T16:47:11Z

Tekst vervangen - "17e" door "17e"

Nieuwe pagina

{{Infobox dynastie
| afbeelding = Atelier van Frans Pourbus II (1569-1622) - Portret van aartshertog Albrecht - Noordbrabants Museum 's-Hertogenbosch 26-8-2016.jpg
| onderschrift = Aartshertog Albrecht van Oostenrijk (16e/17e eeuw), [[Frans Pourbus (II)|Frans Pourbus de Jongere]], [[Het Noordbrabants Museum]]
| naam = Albrecht, Aartshertog van Oostenrijk
| leven = [[1559]]-[[1621]]
| functie1 = [[Bestand:Flag of the Low Countries.svg|20x40px]] [[Zeventien Provinciën|Heerser over de Zeventien provinciën]] (in de praktijk alleen de Zuidelijke staten)
| periode1 = [[1598]]-[[1621]] + [[Isabella van Spanje]]
| voorganger1 = [[Filips II van Spanje|Filips II]]
| opvolger1 = [[Filips IV van Spanje|Filips IV]]
| functie3 = [[Lijst van gravinnen van Vlaanderen|Graaf-gemaal van Vlaanderen]]
| periode3 = [[1598]] - [[1621]]
| voorganger3 = [[Anna van Oostenrijk (1549-1580)|Anna van Oostenrijk]]
| opvolger3 = [[Elisabeth van Frankrijk (1602-1644)|Elisabeth van Frankrijk]]
| vader = [[keizer Maximiliaan II|Maximiliaan II van Oostenrijk]]
| moeder = [[Maria van Spanje]]
}}

'''Albrecht VII, aartshertog van Oostenrijk''' ([[Wiener Neustadt]], [[15 november]] [[1559]] — [[Brussel (stad)|Brussel]], [[13 juli]] [[1621]]), ook ''Albert'' of ''Albertus'' genoemd, was [[landvoogd]] van de [[Spaanse Nederlanden|Zuidelijke Nederlanden]] van 1595 tot 1598. Na zijn huwelijk met de [[Infant|Infante]] [[Isabella van Spanje|Isabella]] regeerde hij in haar naam de [[Habsburgse Nederlanden]] als soeverein van [[1598]] tot zijn dood in [[1621]].
[[Bestand:0 L'archiduc Albert de Habsbourg - Frans Pourbus le Jeune (1).jpg|miniatuur|260px|Albert van Oostenrijk (ca. 1599), door [[Frans Pourbus (II)|Frans Pourbus de Jongere]], [[Monasterio de las Descalzas Reales|klooster van Las Descalzas Reales]] in [[Madrid (stad)|Madrid]]]]

== Levensloop ==

=== Opvoeding aan het Spaanse hof ===
Albrecht was een van de vele zonen van [[keizer Maximiliaan II]] en van de Infante [[Maria van Spanje]]. Vanaf zijn elfde verbleef hij aan het [[Spaanse Rijk|Spaanse]] hof, waar zijn oom [[Filips II van Spanje|Filips II]] over zijn opvoeding waakte. Aanvankelijk was het Filips' bedoeling dat Albrecht een kerkelijke loopbaan zou volgen. Op zijn achttiende werd hij [[Kardinaal (geestelijke)|kardinaal]] (1577) zonder evenwel de [[wijding]]en te ontvangen (hij kreeg alleen de lagere wijdingen). Albrecht kreeg de [[Santa Croce in Gerusalemme]] als titelkerk. Filips II wilde hem op termijn het [[aartsbisdom Toledo]] bezorgen, maar de toenmalige aartsbisschop, Gaspar de Quiroga, leefde veel langer dan verwacht. Zodoende werd hij pas in [[1595]] [[Lijst van aartsbisschoppen van Toledo|aartsbisschop van Toledo]].

=== Onderkoning van Portugal ===
Na de aanhechting van Portugal werd Albrecht in 1583 de eerste onderkoning van Portugal en het daarbij horende overzeese imperium. Daarnaast was hij ook pauselijk legaat en grootinquisiteur. Als onderkoning was hij medeverantwoordelijk voor de uitrusting van de Grote [[Spaanse Armada|Armada]] (1588) en sloeg hij in 1589 een Engelse tegenaanval op [[Lissabon]] af. In 1593 werd hij door Filips II naar [[Madrid (stad)|Madrid]] teruggeroepen om er een leidende rol in het bestuur van de Spaanse monarchie op te nemen. Filips II wilde van Albrecht een belangrijke adviseur maken voor zijn zoon.

=== Landvoogdij ===
[[Ernst van Oostenrijk (1553-1595)|Ernst van Oostenrijk]], de broer van Albrecht, was van augustus 1593 landvoogd in de Nederlanden. Zijn onverwachte dood op 20 februari 1595 deed Filips II besluiten zijn plan met Albrecht te veranderen. In plaats van adviseur moest Albrecht de plaats van Ernst als landvoogd innemen in de Nederlanden.

Op 11 februari 1596 arriveerde hij in Brussel. Als legeraanvoerder was hij vrij succesvol met de veroveringen van [[Beleg van Calais (1596)|Calais]], [[Enguinegatte|Guines]], [[Ham-en-Artois|Ham]], [[Ardres|Ardes]] en [[Beleg van Hulst (1596)|Hulst]]. Door het Spaanse bankroet kon hij zijn successen niet voortzetten. Calais werd enkele maanden later weer verloren. Het jaar erop in 1597 kon [[Amiens (stad)|Amiens]] nog ingenomen worden maar het moest ook weer snel opgegeven worden. In het noorden wist Maurits van Nassau echter veel andere steden voor de Republiek te winnen tijdens zijn [[Maurits' veldtocht van 1597|veldtocht]].

Op 4 mei 1598 sloten Albrecht en de Franse koning [[Hendrik IV van Frankrijk|Hendrik IV]] de [[Vrede van Vervins]]. De steden en gebieden die gewonnen waren op Frankrijk werden hierbij teruggegeven.

=== Huwelijk met Isabella ===
Albrecht was niet de eerste keuze van koning [[Filips II van Spanje|Filips II]] voor het huwelijk met zijn dochter [[Isabella van Spanje|Isabella]]. Albrecht was een volle neef van Isabella en omdat hij [[kardinaal (geestelijke)|kardinaal]] was moest er [[paus]]elijke toestemming voor het huwelijk komen. Maar aangezien er geen andere acceptabele huwelijkskandidaten waren, koos Filips II voor Albrecht. Op 10 september werd de verloving bekendgemaakt. Het echtpaar kreeg van Filips II de [[Lage Landen (staatkunde)|Nederlanden]] cadeau bij de [[Akte van Afstand]] op 6 mei 1598: in de praktijk alleen de [[Zuidelijke Nederlanden]], aangezien de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Noordelijke Nederlanden]] de Spaanse vorst sinds [[1581]] niet meer erkenden. Er waren wel strenge voorwaarden aan het huwelijk verbonden: zo zouden de Nederlanden weer onder een Spaanse vorst komen als het echtpaar kinderloos zou overlijden en mochten eventuele kinderen alleen met toestemming van de Spaanse koning trouwen en moesten de eventuele dochters met Spaanse prinsen trouwen. Verder werd het echtpaar verplicht om Spaanse legers toe te staan op hun grondgebied.

Filips II overleed op 13 september 1598. In [[Ferrara (stad)|Ferrara]] trouwde Albrecht op 15 november in het bijzijn van de paus [[Trouwen met de handschoen|per procuratie]] met Isabella. Dit huwelijk werd op 19 april in [[Valencia (stad)|Valencia]] plechtig ingezegend. De feestelijkheden duurden tot juni. Toen vertrok het echtpaar naar [[Genua (stad)|Genua]], [[Milaan (stad)|Milaan]], [[Zürich (stad)|Zürich]], [[Colmar]] en [[Nancy]]. Op 20 augustus kwamen Albrecht en Isabella aan in de Nederlanden, in [[Thionville]]. Op 5 september kwamen ze aan in Brussel. De volgende maanden bezochten ze alle grote steden in de Zuidelijke Nederlanden voor de [[Blijde Intrede]].

=== Landvoogd en soeverein van de Zuidelijke Nederlanden ===
Albrecht en Isabella werden enthousiast ontvangen door de bevolking van de Zuidelijke Nederlanden. Zij namen hun intrek in het [[Paleis op de Koudenberg]] in Brussel. Albrecht was als [[Leger van Vlaanderen|leger]]aanvoerder aanvankelijk niet erg succesvol: zijn eerste slag (de [[Slag bij Nieuwpoort]]) werd verloren; zelf raakte hij in die slag gewond aan zijn keel. Het [[Beleg van Oostende]], dat in 1601 onder zijn leiding begonnen was, vorderde te traag. Dit was voor Filips III reden om de aartshertog door [[Ambrogio Spinola]] te vervangen als legeraanvoerder. Het lukte Spinola na zijn aanstelling de stad binnen een jaar in te nemen in 1604.
In [[1605]] gaven Albrecht en Isabella de opdracht een [[Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel|basiliek]] te bouwen in het [[bedevaartsoord]] [[Scherpenheuvel (stad)|Scherpenheuvel]]. De jaren erop werd door Spinola een reeks van overwinningen behaald waardoor de Republiek in het hart bedreigd werd. Vanwege financiële problemen aan beide kanten stokten de oorlogshandelingen.
[[Bestand:Jeton Brabant Antwerpen Albert Isabella 1612.jpg|miniatuur|300px|links|[[Jeton]] met dubbelportret van Albrecht van Oostenrijk en infante [[Isabella van Spanje]], geslagen te Antwerpen in 1612. Keerzijde: Adelaar met balans]]
In [[1609]] slaagde Albrecht erin een bestand te sluiten met de opstandelingen in het Noorden, waarvoor hij Ambrogio Spinola naar [[Rotterdam]] had gestuurd. De onderhandelingen vonden plaats op 31 januari [[1608]] op de locatie van de [[Admiraliteit van Rotterdam|Rotterdamse admiraliteit]]. Dit bestand zou twaalf jaar standhouden (zie [[Twaalfjarig Bestand]]). Deze twaalf jaren waren voor Albrecht en Isabella gelukkige jaren: ze verbleven vaak op hun buitenverblijven in [[Tervuren]] en [[Mariemont]], waar ze hun favoriete sport, de jacht, beoefenden.

Op binnenlands vlak bracht de regering van de aartshertogen economisch herstel. Zo brachten ze verbeteringen aan in het [[munt (betaalmiddel)|muntstelsel]], werden [[octrooi]]en verleend voor de industrie en kanalen gegraven. Ze spanden zich ook in voor het welslagen van de [[Katholieke Reformatie]]. Veel kunstenaars van de hoog[[barok (stijlperiode)|barok]] profiteerden van hun [[mecenaat]].

Vooral Isabella was populair onder de bevolking, de wat verlegen en soms in de omgang wat stijve Albrecht minder.

De Vlaamse kunstenaar [[Hendrick de Clerck]] werkte vanaf [[1595]] als een soort [[spindoctor]] voor Albrecht en Isabella. Hij probeerde Albrecht in zijn schilderijen te profileren als een geschikte keizerskandidaat. In [[1612]] werd diens broer [[keizer Matthias|Matthias]] echter uiteindelijk keizer.<ref>bron: Conservator Katharina van Cauteren in een video bij de tentoonstelling over Hendrick de Clercq in [[M - Museum Leuven]], maart 2016</ref> In [[1609]] werd [[Peter Paul Rubens]] de belangrijkste hofschilder van Albrecht en Isabella.

=== Overlijden ===
[[Bestand:Waerachtich verhael van de aflijvinghe van den doorluchtighen eerts-hertoch.jpg|miniatuur|Titelpagina van het ''Waerachtich verhael van de aflijvinghe van den doorluchtighen eerts-hertoch ... Albertus binnen Brusselen gheschiedt, anno 1621'' Gedrukt in Antwerpen door Abraham Verhoeven]]
Albrecht leed de laatste jaren van zijn leven aan [[jicht]] en weigerde om die reden zijn broer [[keizer Matthias]] op te volgen. Albrecht leed eronder dat zijn wens om het Twaalfjarig Bestand te verlengen op niets uitdraaide. In mei 1621 ging hij voor de laatste keer op bedevaart naar Scherpenheuvel maar kon toen al niet meer stappen. De inwijding van de [[Jezuïetenkerk (Brussel)|jezuïetenkerk]] in Brussel was zijn laatste publieke optreden en niemand verstond hem nog. Op 13 juli 1621 sliep hij zacht in, met Isabella aan zijn zijde. Zij sneed zelf haar haren af, hulde zich in het gewaad van de [[derde orde]] van Sint-Franciscus en sloot zich zes weken op in een klein kamertje dat met zwarte doeken was behangen. De klokken van alle Brusselse kerken luidden die zes weken drie keer per dag.

Albrecht lag vier dagen opgebaard in de kapel van [[Coudenberg]], in het habijt van een [[franciscanen|franciscaan]]. Zijn lijk werd nadien in de sacristie in een loden kist geplaatst; Isabella bestelde veertigduizend missen voor zijn zieleheil.

De begrafenis in de [[Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele]] liet tot 7 maart 1622 op zich wachten. De voorbereiding nam zoveel tijd in beslag omdat Isabella de uitvaart van haar man wilde laten uitgroeien tot een unieke gebeurtenis. [[Jacob Franquart]] ontwierp een praalwagen die verwees naar de roem van de Romeinse keizers. De stoet had acht uur nodig om zich een weg te banen doorheen de massa op het korte traject tussen het paleis en de kerk. Het was avond toen Albrecht werd begraven. Een notabele riep: ''Leve de koning van Spanje, Filips, onze heer'', waarmee een einde kwam aan de autonomie van de Nederlanden.

De drie kinderen die uit zijn huwelijk met Isabella waren geboren, waren alle drie zeer jong gestorven. Albrecht werd als vorst van de Zuidelijke Nederlanden opgevolgd door [[Filips IV van Spanje|Filips IV]], die de inmiddels overleden Filips III was opgevolgd als koning van Spanje. Albrechts weduwe Isabella moest echter tegen haar zin aanblijven als zaakwaarnemer met minder bevoegdheden dan een gewone landvoogd.

== Kwartierstaat (voorouders) ==
{{Stamboom Albrecht van Oostenrijk (1559-1621)}}

== Externe link ==
* [https://web.archive.org/web/20061218163948/http://www.ethesis.net/jacht/jacht_inhoud.htm De jacht onder de aartshertogen Albrecht en Isabella]

== Zie ook ==
* [[Geschiedenis van de Spaanse Nederlanden#De Nederlanden onder aartshertogen Albrecht en Isabella (1596-1621)|Spaanse Nederlanden onder Albrecht en Isabella]]

== Bron ==
* {{Citeer boek
| achternaam = L. Duerloo & T. Werner
| auteurlink =
| datum = 1998
| titel = Albrecht & Isabella 1598-1621
| uitgever = BREPOLS
| plaats =
| ISBN = 2503507247
| pagina's = 311
}}
* {{Citeer boek
| achternaam = Edward De Maesschalck
| auteurlink = Edward De Maesschalck
| datum = 2015
| titel = 'Oranje tegen Spanje': Eenheid en scheiding van de Nederlanden onder de Habsburgers 1500-1648
| uitgever = Uitgeverij Davidsfonds
| plaats = Leuven, België
| ISBN = 9789462580978
| pagina's = 337
}}

{{Appendix}}
{{Bibliografische informatie}}
{{commonscat|Albert VII, Archduke of Austria|Albrecht van Oostenrijk}}

{{DEFAULTSORT:Oostenrijk, Albrecht}}
[[Categorie:Persoon in de Tachtigjarige Oorlog]]
[[Categorie:Landvoogd in de Nederlanden]]
[[Categorie:Habsburg|Albrecht]]
[[Categorie:Aartshertog (niet regerend)|Albrecht]]
[[Categorie:Apostolisch diplomaat]]
[[Categorie:Inquisiteur]]
[[Categorie:Onderkoning van Portugal|Albrecht]]
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 16e eeuw]]

Albrecht van Oostenrijk - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "17e" door "17e"

Colani: Tekst vervangen - "17e" door "17^e"