Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-04-19T13:17:35Z

1 versie geïmporteerd

← Oudere versie	Versie van 19 apr 2026 15:17
(geen verschil)

mw>Jcb op 7 dec 2025 om 17:55

2025-12-07T17:55:13Z

Nieuwe pagina

{{Infobox verdrag
| verdragsnaam =
| afbeelding = Exterieur VOORGEVEL - Achterveld - 20288299 - RCE.jpg
| onderschrift = De St.-Josephschool waar de onderhandelingen plaatsvonden
| type = overeenkomst
| datumontworpen = [[28 april]] [[1945]]
| datumgetekend = [[2 mei]] [[1945]]
| plaatsgetekend = [[Wageningen (Nederland)|Wageningen]]
| datuminwerking =
| voorwaarden =
| herziening =
| ondertekenaars =
| deelnemers =
| status =
| opvolging = [[capitulatiebespreking in Wageningen]]
| taal =
| talen =
}}
Het '''Akkoord van Achterveld''' (ook bekend als de '''Voedselconferentie van Achterveld''') was een in [[Achterveld (Leusden)|Achterveld]] op 28 en 30 april 1945 gesloten overeenkomst tussen de [[Geallieerden (Tweede Wereldoorlog)|geallieerden]] en de [[Duitse bezetting van Nederland|bezettende Duitse autoriteiten]] voor voedselhulp aan westelijk Nederland vanwege de [[hongerwinter]]. Het nevendoel van de bijeenkomst was wat betreft de geallieerden om de [[Duitsland|Duitsers]] tot capitulatie te bewegen. Het Akkoord vormde daarmee de aanloop tot de [[capitulatiebespreking in Wageningen]].

Aan de onderhandelingen namen de hoogste geallieerde [[generaal]]s uit de [[Verenigde Staten]], [[Canada]], [[Verenigd Koninkrijk]], [[Rusland]] en [[Nederland]] deel. Het leidde tot de opzet en uitvoering van [[Operatie Manna en Chowhound]], de naam die de geallieerden kozen voor voedseldroppings, en [[Operatie Faust]], voor voedseltransport over de weg.

== Achtergrond ==
Westelijk Nederland was tijdens de [[hongerwinter]] afgesneden van energie en voedsel. Via zeetransporten werd buitenlandse hulp geboden door Zweeds meel aan bakkerijen te verstrekken als [[Zweeds wittebrood]]. De distributie verliep echter moeizaam. De geallieerden wensten daarom droppings met vliegtuigen, en ook aanvoer met schepen en vrachtwagens. Dit leidde tot uitvoerige besprekingen op ambtelijk niveau in vooral Den Haag tussen hoger geplaatste Duitsers, onder wie gouverneur [[Arthur Seyss-Inquart|Seyss-Inquart]], Generalkommissar [[Friedrich Wimmer|Wimmer]] met onder andere het College van [[College van Vertrouwensmannen|Vertrouwensmannen]], zoals [[Willem Drees]], die direct met de [[Nederlandse regering in Londen]] in verbinding stonden. Uiteindelijk werd er tussen geallieerden en Duitsers afgesproken dat er een ontmoeting zou komen vlak bij de frontlijn achter Amersfoort; dat werd het dorpje Achterveld. Het ging om twee dagen: op zaterdag 28 en maandag 30 april 1945. De onderhandelingen vonden plaats in de toenmalige St.-Josephschool op de Jan van Arkelweg 6 in het gymnastieklokaal en subcommissies in diverse klaslokalen.<ref>De Jong, [[Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog]], deel 10b, pagina 598 e.v.</ref>

== Delegaties ==
===Duitse delegatie===
Aan de voorbereidende bijeenkomst op zaterdag 28 april nam Seyss-Inquarts plaatsvervanger [[Ernst Schwebel]] deel, plus de Duitse ambtenaar Friedrich Plutzar, omdat hij goed Engels sprak.<br>Op maandag 30 april kwam [[Arthur Seyss-Inquart|Seyss-Inquart]] met zijn plaatsvervanger Schwebel, de generaal [[Paul Reichelt|Reichelt]] (chef-staf van [[Johannes Blaskowitz]], de Duitse militaire bevelhebber over bezet Nederland), de [[Generalkommissariat für Verwaltung und Justiz|Generalkommissar]] [[Friedrich Wimmer|Wimmer]] en partijfunctionaris [[Hermann Liese|Liese]] (van de ''[[Liese-Aktion]]'').

===Nederlandse delegatie===
De Nederlandse regering in Londen was door de [[College van Vertrouwensmannen|vertrouwensmannen]] [[Jacob van der Gaag|Van der Gaag]] en [[Lambertus Neher|Neher]] vertegenwoordigd. Verder namen zeven ambtenaren deel, onder andere de secretaris-generaal [[Hans Hirschfeld|Hirschfeld]], de topambtenaar [[Stefan Louwes|Louwes]], die over voedseldistributie gingen en de diplomaat [[Carel van Schelle]]. [[Bernhard van Lippe-Biesterfeld|Prins Bernhard]] nam deel als bevelhebber van de [[Binnenlandse Strijdkrachten]].

===Geallieerde delegatie ===
Onder leiding van luitenant-generaal [[Walter Bedell Smith]], Amerikaan, vertegenwoordiger van generaal Eisenhower, namen de volgende militairen aan de onderhandelingen deel:

====Verenigd Koninkrijk====
* [[Freddie de Guingand]], generaal-majoor namens Montgomery;
* Catale, luitenant Britse leger;<ref>[https://www.entoen.nu/nl/utrecht/regio-eemland/leusden/het-akkoord-van-achterveld Het Akkoord van Achterveld Onderhandelingen over voedsel en vrede in de St. Jozefschool] Entoen.nu, Canon van Nederland, [[Nederlands Openluchtmuseum]]. [https://web.archive.org/web/20190507054020/https://www.entoen.nu/nl/utrecht/regio-eemland/leusden/het-akkoord-van-achterveld Gearchiveerd] op 7 mei 2019.</ref>
* [[Alexander Galloway]], van Montgomery's 21st Army Group;
* Andrew Geddes, luchtmachtcommandant (belangrijk organisator van de voedseldropping waaronder die van [[Operatie Manna en Chowhound|Operatie Manna]] op 29 april 1945);
* Hugh Webb Faulkner, schout-bij-nacht;
* Kenneth Strong, chef van de inlichtingenafdeling van het geallieerde hoofdkwartier [[Supreme Headquarters Allied Expeditionary Force|SHAEF]];
* Edgar Williams, chef-staf inlichtingen van Montgomery.

====Canada====
* [[Harry Crerar]], opperbevelhebber van het [[1e Leger (Canada)|Canadese eerste leger]];
* [[Charles Foulkes]], luitenant-generaal;
* [[George Kitching]], brigade-generaal;
* J. Weidemann. luitenant-kolonel;
* P.H. Tedman, luitenant-kolonel;
* Galbride, brigadegeneraal.

====Rusland====
* [[Ivan Susloparov]], generaal-majoor (hoofd Russische vertegenwoordiging bij SHAEFF);
* Ivan Zenkovitsch, kolonel, tolk.

==Onderhandelingen==
[[Bestand:Voedseltransport op weg van Rhenen naar West-Nederland (cropped).jpg|thumb|Voedseltransport op 2 mei op weg van Rhenen naar West-Nederland]]
=== 28 april 1945 ===
Op 28 april 1945 werd gesproken over de voedseltransporten. Seyss-Inquart wilde afzien van vernielingen, executies en inundaties in West-Nederland en voedseldroppings toestaan, mits de geallieerden de Randstad niet zouden aanvallen. De geallieerden wilden daar zeker aan voldoen, omdat zij steeds al bezwaren hadden gehad tegen een militaire verovering van de Randstad vanwege de burgerdoden die dat zou kosten. Wel was via de Nederlandse regering en met name premier [[Pieter Sjoerds Gerbrandy|Gerbrandy]] steeds meer druk op [[Winston Churchill|Churchill]] uitgeoefend om de Nederlandse hongersnood te lenigen. Churchill steunde dat en gaf een dringend verzoek door aan de geallieerde opperbevelhebber, generaal [[Dwight D. Eisenhower|Eisenhower]], die dit weer doorgaf aan generaal Bedell Smith.

Er werd niet alleen afgesproken dat er verruimde voedseltransporten zouden plaatsvinden, maar ook werden er regelingen getroffen voor het openstellen van het gehele luchtruim boven Nederland plus het vrijmaken van de Nieuwe Waterweg en de waterweg via Dordrecht en dat vanuit het dan geneutraliseerde [[Rhenen]] per dag 1000 ton levensmiddelen over de weg aangevoerd zou worden. De relatieve zwaarte van de delegatie van geallieerde zijde was bedoeld om meteen de capitulatie te regelen, wat echter niet geheel lukte.

=== 30 april 1945 ===
Op 30 april 1945 werd door de geallieerden aangedrongen op capitulatie. Bedell Smith werd tijdens de onderhandelingen kwaad op Seyss-Inquart toen deze koppig deed. Hij zei toen Seyss-Inquart niet over een Nederlandse capitulatie wilde spreken: "En als u door uw koppigheid nog meer verliezen aan mensenlevens veroorzaakt bij de geallieerde troepen of de Nederlandse burgers, zult u uw straf moeten ondergaan en u weet wat dat zal betekenen; u zult worden opgehangen." - "Dat laat me koud", zei Seyss-Inquart. "Dat zal het inderdaad", riposteerde Bedell Smith.<ref>{{en}} [http://www.history.army.mil/books/wwii/civaff/ch28.htm United States Army in World War II: Civil affairs: soldiers become governors]. [https://web.archive.org/web/20210410230953/https://history.army.mil/books/wwii/civaff/ch28.htm Gearchiveerd] op 10 april 2021.</ref> Na het overleg trachtte generaal Schwebel buiten Seyss-Inquart alsnog over te halen toch in te gaan op de onderhandelingen over capitulatie, en ging terug naar Bedell Smith die er welwillend tegenover stond.

Prins Bernhard wilde als commandant van de Binnenlandse Strijdkrachten dat Bedell Smith met de Duitsers de vrijlating van Nederlandse politieke gevangenen zou bespreken, maar dat wilde Bedell Smith niet, omdat hij over een algemene capitulatie wilde spreken met de Duitsers. De prins kreeg bij aankomst bij de school bloemen voor prinses Juliana. "Het is de eerste keer geweest sinds 1936 dat ik de verjaardag van mijn vrouw ben vergeten, want we waren dermate vol van wat ons te doen stond dat mijn officieren en ik daar niet aan hebben gedacht."<ref>uitspraak prins Bernhard in ''De bezetting - de Hongerwinter'', 23 februari 1965, NTS</ref> De prins bracht sloffen sigaretten en een fles gin mee, die hij uitdeelde aan de Nederlandse delegatieleden.

== Ondertekening==
De Protocollen van Achterveld werden op dinsdag 1 mei 1945 ondertekend in [[Achterveld (Leusden)|Achterveld]] door de Duitsers en de Britten. De Nederlanders tekenden niet uit protest over het uitblijven van de capitulatie.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5B36oax29Ks ''Van Rossem Vertelt: Het Akkoord van Achterveld''] (getoonde kopie van het Akkoord: 11:29-11:56), [[RTV Utrecht]], 10 aug 2017. [https://web.archive.org/web/20190814174810/https://www.youtube.com/watch?v=5B36oax29Ks Gearchiveerd] op 14 augustus 2019.</ref> Op 2 mei vond een derde ontmoeting tussen de partijen, nu echter in [[Wageningen (Nederland)|Wageningen]] plaats, waarbij het Akkoord van Achterveld werd [[ratificatie|geratificeerd]]. Drie dagen later vond daarna eveneens in Wageningen de [[capitulatiebespreking in Wageningen|capitulatiebespreking]] plaats, op 5 mei 1945.

== Vrijheidsloop ==
Elk jaar wordt er vanuit Wageningen rond 5 mei een vrijheidsloop georganiseerd naar Achterveld, ter herdenking van de onderhandelingen.

== Literatuur ==
* Stephen Dando-Collins: ''Operation Chowhound: The Most Risky, Most Glorious US Bomber Mission of WWII'', Macmillan, 2015, {{ISBN|978-1-4668-7915-7}}.
* William I. Hitchcock: ''Liberation: The Bitter Road to Freedom'', Simon and Schuster, 2008, {{ISBN|978-0-7432-7381-7}}.
* Henri A. Van der Zee: ''The Hunger Winter – Occupied Holland 1944-1945'', University of Nebraska Press, 1998, {{ISBN|0-8032-9618-5}}.

==Externe links==
* [https://web.archive.org/web/20170228085123/http://anderetijden.nl/aflevering/391/Geschenk-uit-de-hemel-de-mythe-van-het-Zweeds-wittebrood Geschenk uit de hemel: de mythe van het Zweeds wittebrood], [[Andere Tijden]], 14 december 2010
* [https://www.youtube.com/watch?v=ny00gwMdoZ8 Van Rossem Vertelt: De onderhandeling van Prins Bernhard], 8 december 2012, [[RTV Utrecht]]
* {{Link oorlogsmonument Nederland|id=3407}}

{{Appendix|2=
'''Bron'''
* {{Aut|[[Loe de Jong|L. de Jong]]}}, ''[[Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog]]''
-----
'''Referenties'''
{{References}}
}}

{{Coor title dms|52|8|7.8|N|5|29|48.9|E|type:event}}

[[Categorie:Achterveld]]
[[Categorie:Geschiedenis van Leusden]]
[[Categorie:Hongerwinter]]
[[Categorie:Einde van de Tweede Wereldoorlog]]
[[Categorie:Wapenstilstand]]
[[Categorie:Verdrag uit 1941-1950|Achterveld]]
[[Categorie:1945]]

Akkoord van Achterveld - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd

mw>Jcb op 7 dec 2025 om 17:55