Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"

2024-11-23T18:58:46Z

Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Nieuwe pagina

{{Infobox klooster
| naam = Abdij van Berne
| afbeelding = Vaandel1.jpg
| onderschrift = Wapenschild abdij
| land = {{NL}}
| regio = [[Circarie|Brabantse circarie]]
| plaats = [[Heeswijk (Bernheze)|Heeswijk]]
| religie = [[Christendom]]
| stroming = [[Rooms-katholieke kerk]]
| orde = [[Premonstratenzers]]
| bouwjaar =
| uitbreiding =
| renovatie =
| sloopjaar =
| bestemming =
| opgedragen = [[Norbertus|Norbert van Gennep]]
| monumentstatus =
| monumentnummer =
| periode =
| architect =
| bouwmethode =
| bouwmateriaal =
| afmeting =
| diverse =
| mapname =
| lat_deg =
| lat_min =
| lat_sec =
| lat_dir =
| lon_deg =
| lon_min =
| lon_sec =
| lon_dir =
| afbeelding2 =
| onderschrift2 =
| afbeelding3 =
| onderschrift3 =
| lijst =
}}
{{Zijbalk kloosters}}
[[Bestand:Abdij van Berne poort (Heeswijk).jpg|thumb|Poort van de Abdij van Berne in Heeswijk]]
De '''Abdij van Berne''' is een [[abdij]] van de [[Premonstratenzers|premonstratenzer]]s, ook norbertijnen of witheren genoemd. De orde is opgezet door de [[heilig]]e [[Norbertus|Norbert van Gennep]]. De norbertijnen leven volgens de [[Augustinus van Hippo|regel van Augustinus]]. De abdij in [[Heeswijk (Bernheze)|Heeswijk-Dinther]] vormt een [[canonie]] samen met de priorijen in [[Hierden]] en [[Tilburg]] en is onderdeel van de [[Circarie|Brabantse circarie]].

==Ontstaan en geschiedenis==
===Stichting===
[[Bestand:Bern.jpg|thumb|Atlas van Blaeu (1648)]]
De Abdij van Berne werd door ridder [[Fulco van Berne]] gesticht in [[1134]] in het [[Gelderland|Gelderse]] plaatsje [[Bern (Nederland)|Berne aan de Maas]], het nabij Heusden gelegen [[Bern (Nederland)|Bern]].<ref>[http://www.cardueliss.nl/Abdij%20van%20Berne.html Geschiedenis van het gehucht Berne]{{dode link|datum=augustus 2017 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> Hiermee is het de oudste nog bestaande kloostergemeenschap van Nederland.
"In het jaar des heren 1132 gebeurde het, dat Fulco van Berne achtervolgd werd en niet meer kon ontsnappen. Hij was van alle kanten omsingeld en deed toen de belofte aan God, dat als hij door Gods toedoen van zijn vijanden zou ontkomen, zijn kasteel te Berne tot een klooster zou maken. Hij wierp zich gewapend en te paard in de Maas en wist weldra de overkant te bereiken."<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/_ned017198701_01/_ned017198701_01_0007.htm Stichtingskroniekje van de Abdij van Berne]</ref> In het [[Museum voor Religieuze Kunst]] in Uden hangt een schilderij dat dit verhaal verbeeldt.<ref>[https://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/archief/article/detail/2601118/1996/08/14/Fulco-en-de-norbertijnen.dhtml Fulco en de Norbertijnen (Trouw, 14-09-1996)]</ref><ref>[http://images.google.nl/imgres?imgurl=http://www.museumvoorreligieuzekunst.nl/images/LegBern.jpg&imgrefurl=http://www.museumvoorreligieuzekunst.nl/KV-21.php&usg=__PBSopCxsA3503vueW2GVCMUhltU=&h=530&w=600&sz=101&hl=nl&start=8&um=1&tbnid=EJowc4pXp3gMxM:&tbnh=119&tbnw=135&prev=/images%3Fq%3DFulco%2Bvan%2Bberne%26hl%3Dnl%26sa%3DX%26um%3D1 Collectie Museum voor Religieuze Kunst]</ref> De [[Motto|wapenspreuk]] van de Abdij luidt: ''Berna ut Lucerna'' (Berne als een Licht).

[[Bestand:AlbertvanDinther1196.jpg|thumb|Schenkingsakte van het gebied Bernheze aan de abdij in 1196 door Albert van Dinther]]
In eerste instantie haalt Fulco augustijnen uit de [[Abdij Rolduc]] naar Berne om tot een kloosterstichting te komen. De chaotische situatie die vervolgens binnen de kloostermuren ontstaat, stemt Fulco niet tevreden en de augustijnen kunnen huiswaarts keren. Fulco wijkt niet van zijn belofte af en hij onderneemt in 1134 een tweede poging met de orde van Prémontré, ook wel norbertijnen genaamd. Hij krijgt van de nabijgelegen [[Heerlijkheid Mariënwaerdt|Norbertijnerabdij van Mariënweerd]] een abt en enige kloosterlingen toegezonden om zijn kasteeltje te Berne te bemannen. Ditmaal treedt Fulco zelf toe tot de gemeenschap. Zijn vrouw, Bescela, kiest voor een leven als religieuze in Berne en later in het norbertinessenklooster te Altforst dat aan de abdij verbonden is.
Voogden van de abdij waren eerst de [[Lijst van heersers van Kleef|graven van Kleef]]. Vanaf 1248 nemen de [[Lijst van graven van Brussel en hertogen van Brabant|hertogen van Brabant]] deze taak over en in 1399 ten slotte de [[Lijst van graven van Holland|graven van Holland]] en de [[Lijst van heersers van Gelre|hertogen van Gelre]].

===Middeleeuwen tot 1857===
In vergelijking met de in dezelfde tijd ontstane abdijen in Duitsland en België gaat de Abdij van Berne, net als de moederabdij [[Heerlijkheid Mariënwaerdt|Mariënweerd]], betrekkelijk laat over tot het verwerven van parochies. Na ongeveer een eeuw van bestaan verandert de koers van Berne. De strikt monastieke fase komt hier ten einde en de aandacht verschuift nu van werken in de abdij naar werken buiten de abdij. Niet alleen het wereldlijk gezag, maar ook het geestelijk gezag van de abdij neemt toe en de abdij groeit uit tot een geestelijk en wereldlijk centrum in de regio. Dit is de tweede fase. Priesters worden naar parochies gestuurd en de parochies worden veelal met alle bijkomende rechten geschonken aan de abdij. Zo komt [[Berlicum]] reeds in 1240 in bezit van de abdij. [[Heeswijk-Dinther|Heeswijk]] volgt in 1284. Later worden in 1285 [[Oudheusden]], [[Elshout (Heusden)|Elshout]], [[Hedikhuizen]], [[Vlijmen]], [[Engelen (plaats)|Engelen]] toegevoegd en in 1369 ten slotte [[Heerlijkheid Bokhoven|Bokhoven]]. In 1613 volgt [[Lithoijen]], [[Haarsteeg]] in 1846 en in 1948 wordt [[Middelrode]] aan de zorgen van de abt van Berne toevertrouwd. In 1964 wordt ten slotte de Parochie Heikant-Quirijnstok in [[Tilburg]] aan de abdij overgedragen.

Naast parochies bezit de abdij een zestal [[Uithof (klooster)|uithoven]]. Dit waren drie grotere uithoven, ook wel proosdijen genoemd, te [[Altforst]], [[Maarsbergen (huis)|Maarsbergen]] (beiden geschonken door Fulco in 1134) en [[Honswijk (Woudrichem)|Honswijk]] (gesticht in 1265) en drie kleinere uithoven [[Bernheze]] (schenking in 1196), Gaal en Mun (ca. 12e eeuw, nabij [[Schaijk]]) en [[Babyloniënbroek]] (ca. 13e eeuw).

[[Bestand:PutBerne.jpg|thumb|De oude abdijput in het weiland in Berne]]
Bij het vierhonderdjarig bestaan van de abdij in 1534 verleende [[paus Clemens VII]] de abten van Berne het recht om de tekenen van bisschoppelijke waardigheid, mijter en kromstaf, te voeren. Berne werd daarmee losgemaakt uit de bisschoppelijke hiërarchie. Tijdens de [[Tachtigjarige Oorlog]] en tijdens het abbatiaat van de 38e abt, tevens de laatste abt die resideerde in ''Berne'', wordt in 1572 de abdij geplunderd door de benden van ''Lumey'', de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|Geuzen]], kort nadat zij op 1 april [[Brielle|Den Briel]] hebben ingenomen. Op 25 september 1579 wordt de abdij in brand gestoken. In 1648 vervallen de abdijgoederen aan de [[Staten van Holland en West-Friesland|Staten van Holland]].
In de [[Grote of Sint-Janskerk (Gouda)|Grote of Sint-Janskerk]] in Gouda bevindt zich een [[Gebrandschilderde glazen in de Grote of Sint-Janskerk in Gouda|glasraam]] (nr. 10) dat door de abdij is geschonken in 1559. Het verbeeldt de aankondiging van de geboorte van Jezus.

De Norbertijnen trekken zich hierna terug in het [[refugehuis|refugiehuis]] van de abdij in de St. Jorisstraat en later in het Rijke Fraterhuis van de [[Broeders van het Gemene Leven]] te [['s-Hertogenbosch (hoofdbetekenis)|'s-Hertogenbosch]].<ref>[https://www.bossche-encyclopedie.nl/Overig/Refugiehuizen/Refugiehuis%20Norbertijnen%20(Berne).htm Refugiehuis Norbertijnen uit Berne]. [https://web.archive.org/web/20170212163841/http://www.bossche-encyclopedie.nl/Overig/Refugiehuizen/Refugiehuis%20Norbertijnen%20(Berne).htm Gearchiveerd] op 12 februari 2017.</ref> Ook daar wordt het verblijf gehinderd. Na de belegering van [['s-Hertogenbosch (hoofdbetekenis)|'s-Hertogenbosch]] in 1629 wijkt men onder andere uit naar het graafschap [[Bokhoven]], [[Bedaf]] bij [[Uden (plaats)|Uden]], de verschillende parochies en naar de veiligere [[Zuidelijke Nederlanden]] en vinden ze een onderdak in [[Vilvoorde]] bij [[Brussel (stad)|Brussel]].
Abt Jan Moors vestigt zich in 1629 te [[Heeswijk-Dinther|Heeswijk]], waar de abten van Berne een [[slotje]] bezitten, het [[Slot Berne]]. Na 150 jaar maakt de [[Franse Revolutie]] een einde aan het verblijf in [[Vilvoorde]]. Tussen 1797 en 1857 is van enig abdijleven eigenlijk geen sprake. De norbertijnen-pastoors wonen verdeeld over de pastorieën en daar leidt de abdij een verborgen leven.
Het Slotje in Heeswijk zal gedurende alle opeenvolgende perioden bewoond worden door norbertijnen, om uiteindelijk in 1857 de definitieve vestigingsplaats van de abdij te worden.

In de buurtschap Bern staat nog het gotische brouwershuis van de abdij. Na verwoesting in de [[Tweede Wereldoorlog]] werd het brouwershuis herbouwd, maar het pand, dat niet wordt bewoond, heeft in recente tijden weer te lijden onder verval en onder begroeiing die de muren en daken van bijgebouwen en ommuring uit elkaar drukt.

===Vestiging in Heeswijk===
[[Bestand:Adbij van Berne kerk (Heeswijk).jpg|thumb|De abdijkerk in Heeswijk]] [[Willem I der Nederlanden|Koning Willem I]] bevestigt in 1824 het onafgebroken bestaansrecht van de abdij. De [[paus]] doet hetzelfde in 1832.

In 1857 werd de abdij daarop definitief gevestigd in het [[Noord-Brabant]]se [[Heeswijk-Dinther|Heeswijk]], waar in 1879 een abdijkerk werd gebouwd, gewijd aan O.L.V. Vrouw van Berne en St. Jan de Doper.

In 1886 werd het Gymnasium St. Norbertus opgericht, het latere [[Gymnasium Bernrode]]. Dit was mede mogelijk door de verkoop van een honderdtal handschriften en oude boekdrukken uit de bibliotheek ten behoeve van de abdijkas door [[Gerlacus van den Elsen]]. De abdij zag ook andere manuscripten verloren gaan, onder andere door in 1887 handschriften te laten veilen in Leiden. Uit dit voormalige bezit stamt bijvoorbeeld een prachtig verlucht [[getijdenboek|getijden- en gebedenboek]] dat kort na 1456 in het [[Hertogdom Brabant]] vervaardigd is. De Koninklijke Bibliotheek is sindsdien in bezit van het graduale van abt Van Malsen.

Rond 1920 startte de abdij met de productie van hun liturgische uitgaven in een eigen drukkerij. Door ook zelf op te treden als uitgeverij en boekhandel konden zij hun religieuze boodschap geheel in eigen beheer uitdragen.Vanaf de jaren 60 van de 20e eeuw is de abdij een centrum van contestatie en roep naar vernieuwingen. Abt [[Ton Baeten]] (abt van 1982 tot 2000) is het gezicht van een geestelijkheid die sympathiseerde met bewegingen zoals de [[Acht-Mei-beweging]]. De invloed van de abdij binnen de Katholieke Kerk in Nederland is echter in het begin van het 3e millennium afgenomen.<ref>[http://www.rorate.com/rorate/scripts/nws_art.php?id=33333 Rorate - Als je op de hoogte wilt blijven van wat je bezielt]{{dode link|datum=september 2017|bot=InternetArchiveBot}}</ref>
De norbertijnen zijn nog altijd werkzaam in een groot aantal parochies in de buurt van de abdij.<ref>[https://www.bd.nl/regio/regio-oss-en-uden/norbertijnen-blijven-actief-in-parochies-1.1071836 Parochies Norbertijnen (Brabants Dagblad, 07-03-2009)]</ref>

In 2007 vierde de abdij het 150-jarig bestaan in Heeswijk<ref>[https://web.archive.org/web/20071027060247/http://www.knr.nl/UserFiles/File/Microsoft%20Word%20-%20feestrede%20abdij%20van%20berne%20peter%20nissen.pdf Feestrede van Peter Nissen van de viering van 150 jaar bestaan van de Abdij van Berne in Heeswijk en het afscheid van abt Piet Al]</ref>. Er woonden toen 27 broeders en kanunniken (zes minder dan twee jaar eerder). Naast geprofeste leden kent de abdij ook enkele groepen mensen die zich nauw verbonden voelen met de gemeenschap. De gemeenschap geeft ook het tweemaandelijks tijdschrift Berne uit. De abdij biedt gastvrijheid aan mensen die rust en inspiratie zoeken, onder andere in de vorm van retraites.

==== Gebouw ====
De abdijkerk werd in 1927, na het overlijden van 'hun' boerenapostel [[Gerlacus van den Elsen|Gerlacus van den Elsen O. Praem.]], met geld van de boeren wordt vergroot door [[Hendrik Willem Valk]]. In de torenmuur hakte de beeldhouwer [[Jozef Cantré]] een hoeksteen met zijn beeltenis uit als eerbetoon aan deze boerenapostel. Architect Valk ontwierp ook de abdijpoort.

In 1999 werd het woongedeelte van de abdij vernieuwd, naar een ontwerp van Architectenbureau Oomen. In 2006 onderging de binneninrichting van de kerk een grondige wijziging: de verschillende vloerniveaus werden over de gehele oppervlakte gelijk getrokken. Het tweede orgel verhuisde naar het balkon. De kerkbanken werden verwijderd en vervangen door stoelen. De kerk werd in een gele kleur in drie tinten geschilderd en voorzien van een nieuwe lichtinstallatie.

Op het abdijterrein zijn naast de [[Drukkerij Berne]] ook de [[Boekhandel Berne]], de [[Uitgeverij Abdij van Berne]], de [[Werkgroep voor Liturgie Heeswijk]] en sinds 2015 [[Stichting Berne Abdijbier]] te vinden.

[[Bestand:BrabantseMeesterCa1460verrijzenis.jpg|thumb|Manuscript ca.1460 ''Verrijzenis van de doden'']]

[[Bestand:BrabantseMeesterCa1460DodenofficieBerne.jpg|thumb|Manuscript ca.1460 ''Dodenliturgie Abdij van Berne'']]

==Bekende norbertijnen van Berne==
* [[Fulco van Berne]] (*1149), stichter van de Abdij van Berne
* [[Johannes Moors]] (ca. 1581-1641, speelt een belangrijke rol bij het [[Beleg van 's-Hertogenbosch (1629)]]
* [[Gerlacus van den Elsen]] (1853-1925), oprichter [[Rabobank|Boerenleenbank]] en de Noordbrabantse Christelijke Boerenbond ([[Noordbrabantse Christelijke Boerenbond|NCB]]), het huidige [[ZLTO]]
* [[Johannes Petrus Nouwens|Johan Nouwens]] (1875-1968), oprichter R.K. Middenstandsbond ''(uitgetreden in 1923)''
* Lambertus Henricus (Pius) van Aken (1876-1938), oprichter van Het Algemeen Roomsch-Katholiek Werkgeversverbond<ref>Pius van Aken en de werkgeversbond, generator.vnoncw.intermax.nl (offline)</ref>
* Jules van Beurden (1878-1945), Oprichter [[Nederlandsche Middenstandsbank|Middenstandsbank]]
* Ignatius (Koen) Dubbelman (1894-1977), bisschop van [[Jabalpur (stad)|Jabalpur]] in [[India]]
* Michaël van Helvert (1912-1982), kunstenaar
* Clemens van den Berg (1912-1977), musicus en componist
* Theophanus Mathew Thannickunnel (*1928), bisschop-emeritus van [[Jabalpur (stad)|Jabalpur]] in [[India]]
* [[Marcel van de Ven]] (1930-2000, [[abt (abdij)|abt]] van 1968 tot 1982 en [[generaal-overste|abt-generaal]] van 1982-1996)
* [[Ton Baeten]] (1931-2018, abt van 1982 tot 2000)
* [[Piet Al]] (1937-2010, abt van 2001 tot 2006) en kerkhistoricus

==Abten van Berne in Heeswijk==
{{Zie ook|[[Lijst van abten van Berne]] (alle abten vanaf [[1134]])}}
* Gerardus Neefs (1842 - 1859)
* Hubertus Manni (1859 - 1867)
* Andreas van Laarhoven (1867 - 1870)
* Henricus van den Brand (1871 - 1873)
* Adrianus Ceelen (1874 - 1885)
* Augustinus Bazelmans (1885 - 1908)
* Evermodus van den Berg (1908 - 1930)
* Henricus Stöcker (1930 - 1942)
* Milo Ondersteijn (1942 - 1959)
* Albertus Haselager (1959 - 1967)
* [[Marcel van de Ven|Marcellus van de Ven]] (1968 - 1982)
* [[Ton Baeten|Arthur (Ton) Baeten]] (1982 - 2000)
* [[Piet Al]] (2001 - 2007)
* [[Ward Cortvriendt]] (2007 - 2010)
* Klaas Fongers (administrator, 2010-2013 )
* [[Denis Hendrickx]] (2013 - heden)

==Stichtingen==
[[Bestand:Hierden Essenburgh F.jpg|thumb|Priorij De Essenburgh]]
Vanuit de [[Canonie]] van Berne zijn verschillende nieuwe stichtingen gedaan.
* De abdij van [[De Pere (Wisconsin)|De Pere]] in de [[Verenigde Staten (hoofdbetekenis)|Amerikaanse]] staat [[Wisconsin]] (1893)
* De abdij van [[Jamtara]] in [[India]] (1923)
* Priorij [[Kasteel De Essenburgh|De Essenburgh]] in [[Hierden]] (1950)
* Priorij De Schans in [[Tilburg]] (1964)
* Communiteit Mariëngaard in [[Hierden]] (1992)

Daarnaast vestigen ze zich in enkele oude leegstaande abdijen.
* De [[Abdij Windberg|Abdij van Windberg]] in de [[Duitsland (hoofdbetekenis)|Duitse]] deelstaat [[Beieren]] (1923)
* De Abdij van [[Rot an der Rot]] in de [[Duitsland (hoofdbetekenis)|Duitse]] deelstaat [[Baden-Württemberg]] (1948-1959)
* Deze stichting wordt later verplaatst naar de abdij van [[Hamborn]] in de [[Duitsland (hoofdbetekenis)|Duitse]] deelstaat [[Noordrijn-Westfalen]] (1960)
Daarnaast zijn er pogingen ondernomen in [[Nogent-l'Artaud]] (1945-1949) in [[Frankrijk (hoofdbetekenis)|Frankrijk]] en in [[Australië (land)|Australië]]
[[Bestand:Wapenbord.jpg|thumb|Wapenbord]]

==Bezienswaardigheden==
[[Bestand:Begraafplaatsbern1736.jpg|thumb|Begraafplaats van de Abdij in Bern 1736]]
* De abdij is in het bezit van het zogenaamde '''Tafelblad der Maaltijden''''. Op dit middeleeuwse blad zijn medaillons geschilderd met binnenin een Bijbelse maaltijdscène. Het exemplaar is het enige dat in [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]] bewaard is gebleven. Het werd begin van de 20e eeuw door een kanunnik ontdekt aan de onderkant van zijn schrijftafel. De timmerman die deze tafel in elkaar zette, had ook meteen de helft van de schildering weggeschaafd. Maar de bruiloft te Kana en het Laatste Avondmaal zijn nog te zien.
* Het '''Slotje''', een 16e-eeuws speelhuis met daarin boven de ingang het wapen van abt [[Coenraad van Malsen]]. Het kent een 12e-eeuwse oorsprong.
* '''Abtsportretten''' van alle gemijterde [[Abt (abdij)|abten]] van 1534 tot heden.
* '''Wapenbord''' met alle abtswapens vanaf 1134.
* De '''iconenverzameling''' van Willem baron van den Bogaerde van Terbrugge, deze hingen tot 1974 in de Ridderzaal van [[Kasteel Heeswijk]].
* Een rijk historisch archief van de abdij, de abdij Mariënweerd en verschillende parochies en kloosters van de orde.<ref>[https://www.nijmegenonline.nl/nieuws/maria-magdalena/ Overdracht klooster Nijmegen, mei 2008]{{Dode link|datum=juli 2018 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>
* Schilderij van de '''Norbertijnse heilstrap''' van [[Pieter Thys]], afkomstig uit het norbertinessenklooster in [[Mechelen (stad)|Mechelen]].
* [[Kromstaf]] van abt Van Malsen uit ca. 1536. Deze [[kromstaf]] is van verguld zilver. De maker is Joris Weijers uit [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]]). De abdij verkrijgt het recht op het dragen van de pontificalia van [[Paus Clemens VII]]. In het abdijarchief ligt ook nog de bijbehorende pauselijke oorkonde. De abdij is door dit recht [[Abt (abdij)|exempt]] geworden, wat betekent dat zij niet aan de rechtsmacht van een plaatselijke bisschop onderworpen is.
* Grafzerken eerste drie gemijterde abten: Coenraad van Malsen, Otto van den Boetselaar en [[Theodorus Spierinck van Well]].<ref>[https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/BK-NM-8657-C Beschrijving Rijksmuseum grafzerk Spierinck van Well]. [https://web.archive.org/web/20160305140236/https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/BK-NM-8657-C Gearchiveerd] op 5 maart 2016.</ref> Deze zijn nog afkomstig uit het oude Berne aan de Maas. De eerste twee in gotische stijl met de symbolen van de vier evangelisten in de hoeken, de derde in renaissancestijl. ''(bruikleen van het [[Rijksmuseum Amsterdam]])''
* Graftombe [[Ridder (ruiter)|ridder]][[Arnold van der Sluijs|Arnold van der sluijs]] ''(in bezit van het [[Rijksmuseum Amsterdam]])''.

==Rondom de abdij==
===Werkgroep voor Liturgie Heeswijk===
[[Bestand:Norbertusbeeld Abdijpoort.jpg|thumb|Norbertusbeeld in abdijpoort]]
In 1892 wordt begonnen met het tijdschrift ''Het Offer''. Hierin wordt veel aandacht geschonken aan de viering van de mis. In de loop der jaren is dit ontwikkeld tot het tijdschrift ''Rond de Tafel'', in een andere vorm, met een brede en praktijkgerichte aandacht voor alles wat met liturgie te maken heeft. Uiteindelijk is ''Rond de Tafel'' samen met het tijdschrift ''Inzet'' als geheel vernieuwd verdergegaan onder de naam: ''VIEREN, tijdschrift voor liturgie en spiritualiteit''.

Na de uitbreiding van de abdijkerk en een vernieuwde inrichting van het kerkgebouw neemt de liturgie en de liturgische vernieuwing een voorname positie in bij de norbertijnen. Reeds aan het einde van de 19e eeuw dit opgekomen door de belangstelling voor de [[eucharistie]], maar de grote doorbraak komt met de zogenaamde ''misweken'' die worden gegeven in [[Parochie (kerk)|parochiekerken]] verspreid door het land. Het doel dat de norbertijnen voor ogen hebben in deze weken is een actieve deelname van de kerkgangers aan de [[liturgie]], de viering, te bevorderen. Allerhande liturgische activiteiten ontplooien de norbertijnen in het spoor van deze misweken.
De norbertijnen van de Abdij van Berne beginnen in 1936 met dit zogenoemde ''miswekenwerk'': vorming en scholing van gelovigen om actieve deelname aan de mis mogelijk te maken. Een belangrijk instrument hiervoor is het zogenaamde [[Missaal|volksmissaal]]. Een boek met de volledige [[Latijn]]se tekst van de ([[mis]])[[liturgie]] met een vertaling, nadere uitleg en commentaar. Bekend is onder meer het ''Berne Handmissaal'' uit 1957.
In 1951 wordt begonnen met de uitgave van het wekelijkse boekje ''De zondagsmis'' Met behulp van dit boekje kunnen de gelovigen de mis volgen, worden ze uitgenodigd tot meebidden en -zingen en worden handreikingen gegeven voor persoonlijk gebed. De zondagsmis heet sinds 1995 ''De zondag vieren''.

Het ''Liturgisch Apostolaat'' van de Abdij van Berne krijgt in 1966 een nieuwe naam: ''Werkgroep voor Liturgie Heeswijk''. De WLH verzorgt liturgische en liturgisch-catechetische uitgaven en biedt tevens een vorming voor de liturgie aan door middel van cursussen, trainingen, studiedagen en leerwerkdagen.

===Grafische Bedrijven Berne===
Rond 1920 startte de abdij met de productie van hun liturgische uitgaven in een eigen drukkerij. Door ook zelf op te treden als uitgeverij en boekhandel konden zij hun religieuze boodschap geheel in eigen beheer uitdragen. De grafische activiteiten zijn in de loop der jaren flink uitgegroeid.
''Boekhandel Berne'' is onderdeel van de grafische bedrijven van de Abdij van Berne. Behalve de boekhandel behoren ook de ''Drukkerij Berne'' en de ''Uitgeverij Abdij van Berne'' tot de grafische bedrijven van de abdij. ''Boekhandel Berne'' werd in 1959 opgericht en is van maandag tot zaterdag geopend van 9.00 uur tot 17.00 uur. De boekwinkel kent ook een online-winkel, ''Berneboek.com''.
''Drukkerij Berne'' heeft per 1 februari 2012 haar activiteiten beëindigd. De productie van de in vele parochies bekende misboekjes ''De Zondag Vieren'' wordt voortaan elders verzorgd. Door de zware tijden in de grafische sector was het voor de kleine zelfstandige drukkerij niet langer mogelijk om rendabel of zelfs maar kostendekkend te werken.
De ''Uitgeverij Abdij van Berne'' verzorgt vooral boeken en tekstbundels voor liturgie en catechese.

==='Solidair met India'===
Al ruim 80 jaar heeft de Abdij van Berne in Heeswijk een bijzondere band met [[India]]. Sinds 1923 zijn een vijftigtal [[missionarissen]] van Berne uitgezonden naar [[India]], die daar kortere of langere tijd hebben geleefd en gewerkt. Zij hebben de Norbertijner geest van gemeenschapsleven en solidariteit met de armen uitgedragen. Dit werk is voortgezet door de abdij van [[Jamtara]], gelegen in het hart van [[India]]. Het is een stichting van de Abdij. Vanaf 1984 vormen de Indiase [[Premonstratenzers|Norbertijnen]] een zelfstandige [[canonie]]. Deze wordt door de abdij mede ondersteunt.
Op eigentijdse wijze wil de stichting "Solidair met India" van de abdij van Berne het werk voortzetten van de ''Missieprocuur'' middels steun aan concrete projecten voor de kansarmen in India.

===Berne Abdijconcerten===
De Berne Abdijconcerten bestaan reeds vanaf 1952 zonder onderbreking. In plaats van de naam ''Berne Abdijconcerten'' wordt ook wel de naam ''Orgelkring'' gebruikt. Vanaf het begin trokken de concerten aandacht, vooral vanwege de presentatie van vooraanstaande buitenlandse organisten.
Op elke eerste zondag van de maand mei, juni, juli, september, oktober en november, en op de zondag vóór Kerstmis, is er in de abdijkerk een orgelconcert. In mei is er een concert voor orgel en kamerkoor; op de zondag vóór Kerstmis is er een concert voor orgel en koor of een solo-instrument; de overige concerten zijn alleen voor orgel.

In de abdijkerk zijn twee [[Kerkorgel|orgels]]. Het Adema-Schreurs-orgel in de apsis, is bijzonder passend bij het romantische en moderne repertoire. Daarnaast is er sinds 2002 ook een barokorgel dat in 1981 gebouwd is door de [[Reil (orgelmakerij)|Gebroeders Reil]]. Dit orgel, geplaatst op het balkon achter in de kerk, is bij uitstek geschikt voor muziek uit de renaissance en barok.

===Abdijhuis===
Het abdijhuis, als onderdeel van het gebouwencomplex van de Abdij van Berne, was een accommodatie die zich ten doel stelde bijeenkomsten in het kader van vorming, bezinning en kennisoverdracht te organiseren en te faciliteren. Het was gevestigd in het gebouw van het voormalige gymnasium St. Norbertus.
Begonnen als jongerencentrum, had het abdijhuis jaarlijks een uitgebreid programma waarin voor velerlei activiteiten plaats is gereserveerd. In 2005 sloot het zijn deuren.<ref>[http://www.katholieknederland.nl/rkkerk/media/rkkerk_gedrukt/2005/detail_objectID569047.html Abdijhuis Berne dicht na verliezen]{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>
In het gebouw zijn nu onder meer de ''Werkgroep voor Liturgie Heeswijk'' en de stichting ''Solidair met India'' gevestigd.

{{Zie ook|Zie ook: [[Lijst van abten van Berne]]}}

==Externe link==
* [https://www.abdijvanberne.nl/ Website van de abdij]

==Afbeeldingen==
<gallery>
Bestand:Stichtingsoorkonde Abdij van Berne.jpg|Stichtingsoorkonde
Bestand:Ridder Fuco van Berne.jpg|Fulco van Berne
Bestand:Mijter en staf Van Malsen.jpg|Staf en mijter Coenraad van Malsen
Bestand:Wapen Van Malsen.jpg|Wapen abt Van Malsen in het oude Slotje
Bestand:AbtVanMalsen.jpg|abt Coenraad van Malsen
Bestand:Arnold van Vessem.jpg|abt Arnold van Vessem
Bestand:Berne.jpg|Abdij 17e eeuw
Bestand:Oudegravureberne.jpg|Abdij 18e eeuw
Bestand:Graftombe Ridder Arnold van der Sluijs.jpg|Graftombe Van der Sluijs in het Catharijneconvent in Utrecht
Bestand:Berneopgr1962.jpg|Opgraving in Berne 1962
Bestand:Abdij vóór 1927.jpg|Voorzijde Abdij van Berne vóór 1927
Bestand:Abdijkerk ca1930.jpg|Abdijkerk na de uitbreiding van 1927
Bestand:Oude interieur abdijkerk.jpg|Abdijkerk in 1934
Bestand:Abdij van Berne voorzijde.jpg|Voorzijde Abdij van Berne
Bestand:Pandgang.jpg|Pandgang Abdij van Berne
Bestand:Abdijkerk-20080128-2-web.jpg|Abdijkerk
Bestand:Abdij-Vooraanzicht-jan2009-01-web.jpg|Voorzijde Abdij van Berne 2009
Bestand:20090604Abdijvan Berne.jpg|Slotje, Van Laarbouwenbouw en nieuwbouw
Bestand:Blason abbaye nl Berne.svg|Wapen van de abdij
</gallery>

{{Appendix||2=
'''Bronnen'''
* Al, P. en Schneiders, M. (red). (1992). ''Een soort inschuldige hobby? Een eeuw liturgisch werk van de Norbertijnen in Nederland''. Heeswijk: Uitgeverij Abdij van Berne.
* Al, P. (2008). ''Heeswijkse ikonen. Het contact tussen hemel en aarde''. Heeswijk: Berne-Heeswijk.
* Bavel, H. van. (1969). ''Het blad der maaltijden'' in ''Antiek, nr 4 1969''. Amsterdam: Meulenhoff-Bruna.
* Bavel, H. van. (1984). ''Regestenboek van het archief van de Abdij van Berne 1134-1400''. Heeswijk: Abdij van Berne.
* Bavel, H. van. (1990). ''Regestenboek van het archief van de Abdij van Berne 1400-1500''. Heeswijk: Abdij van Berne.
* Bugter, S. (1986). ''Omkijken en doorgaan : gedenkboek bij de viering van honderd jaar gymnasium te Heeswijk 1886-1986''. Heeswijk: Abdij van Berne.
* Dijk, H. van. (1970). ''Een klooster uit het Brabants-Hollandse rivierengebied: de abdij Berne en haar materiële betekenis in de Middeleeuwen''. Wageningen: Landbouwhogeschool Wageningen.
* Diverse artikelen. (1948-2009). ''Berne, tijdschrift van de Abdij van Berne.'' Heeswijk: Abdij van Berne.
* Diverse artikelen. (1959-1988). ''Bernensia. Collectie overdrukken van artikelen alsook oorspronkelijke studies over cultuur-historische onderwerpen betreffende de Abdij van Berne''. Heeswijk: Abdij van Berne.
* Boom, A. (red). (1999). ''En toch zijn wij vreemdeling!''. Heeswijk: Uitgeverij Abdij van Berne.
* Houtert, C. van. (1996). ''Een abdij met een missie.'' Heeswijk: Missieprocuur Solidair met India
* Hurk, W. van den. (1977). ''Het verborgen leven van de Abdij van Berne in haar parochies 1797-1857''. Tilburg: Stichting Zuidelijk Historisch Contact.
* Hurk, W. van den. en Bavel, H. van. (1973). ''Abdij van Berne Heeswijk: Nederlands oudste kloostergemeenschap''. Heeswijk: Abdij van Berne.
* Kramer, B. (2005). ''Berne in Spaans-Brabant''. In: Berne, jaargang 58 nr. 2. Heeswijk: Abdij van Berne.
* Kramer, B. (2005). ''De zalige Onulphus van Berne''. In: Berne, jaargang 58 nr. 4. Heeswijk: Abdij van Berne.
* Kramer, B. (2004). ''Refugiehuizen van Berne''. In: Berne, jaargang 67 nr. 5. Heeswijk: Abdij van Berne.
* Lagerwey, W. (1996). ''Letters written in good faith. The early years of the Dutch Norbertines in Wisconsin''. Green Bay: Alt Publishing Co.
* Loos, I. de. (1992). ''De Liturgische handschriftenfragmenten met muzieknotatie van Abdij van Berne''. Utrecht: Rijksuniversiteit Utrecht, Vakgroep.
* Rij, H. van. (1987). ''Het stichtingskroniekje van de Abdij van Berne''. 's-Gravenhage: Nederlands Historisch Genootschap.
* Rogier, L. (1951). ''Berne''. 's-Hertogenbosch: Geert Groote Genootschap.
* Rupprecht, S. (1998). ''75 Jahre Wiederbesiedlung der Prämonstartenser-Abtei Windberg''. Windberg: POPPE-Verlag.
* Rupprecht, S. (1998). ''Säkularisation und Wiederbegründung der Prämonstartenser-Abtei Windberg''. Windberg: POPPE-Verlag.
* Sluisveld, M. van. en Boom, F. (1990). ''Abdij van Berne Heeswijk: Nederlands oudste kloostergemeenschap : geschiedenis, leven, werken''. Heeswijk: Abdij van Berne.
* Stöcker, H. (red). (1934). ''Berneboek''. Heeswijk: Abdij van Berne.
* Stratum, J. van. (1998). ''De vijftig van Berne : het werk van de Norbertijnen in India, 1923-1998''. Heeswijk: Uitgeverij Abdij van Berne
* Stratum, J. van. (2007). ''Berna ut Lucerna, De Abdij van Berne 1857-2007''. Heeswijk: Uitgeverij Abdij van Berne.
* Velden, G. van der. (1998). ''Cronijk der stad 's-Hertogenbosch en Meijereije van dien van 1119 tot 1623''. Heeswijk: Abdij van Berne.
* Velden, G. van der. (1995). ''De economische geschiedenis van de Abdij van Berne van 1134-1797''. Heeswijk: Uitgeverij Abdij van Berne.
* Velden, G. van der. (1987). ''De priorij van Nogent-l'Artaud: een experiment van de Abdij van Berne, (1945-1949)''. Heeswijk: Abdij van Berne.
* Velden, G. van der. (1988). ''De voormalige proosdij van Maarsbergen 1134-1648''. Heeswijk: Uitgeverij Abdij van Berne.
* Velden, G. van der. (1980). ''Het memoriaal van abt Jan Moors 1634-1637''. Averbode: Preamonstratensia.
* Velden, G. van der. (1985). ''Het necrologium van Arnold van Vessem uit 1574''. Heeswijk: Uitgeverij Abdij van Berne.
* Velden, G. van der. (1982). ''Het oudste cijnsregister van de Abdij van Berne uit 1376''. Heeswijk: Abdij van Berne.
* Velden, G. van der. (1978). ''Het patronaatsrecht over Bokhoven''. Tilburg: Stichting Zuidelijk Historisch Contact.
* Vossenberg, Th. en Meerendonk, L. (2007). ''De geest die ons beweegt. Over Norbert en de norbertijnen''. Kampen: Uitgeverij Ten Have.
* Wolf, G. (1999), ''Hagiologion. Levensbeelden van heiligen, zaligen en gedenkwaardige personen van de premonstratenzerorde''. Windeberg: POPPE-Verlag.

'''Referenties'''
{{References}}

'''Literatuur'''
* Martijn Pijnenburg, ''Rijke baronnen en bezitloze paters. 375 jaar De Essenburgh''. [S.l.], 2020.
}}

{{Commonscat|Berne Abbey|Abdij van Berne}}
{{Coor title dms|51|39|18|N|5|28|21|E|type:building_region:NL}}

[[Categorie:Rijksmonument in Bernheze]]
[[Categorie:Klooster in Noord-Brabant|Berne]]
[[Categorie:Norbertijnenabdij in Nederland|Berne, Abdij]]
[[Categorie:Geschiedenis van Zaltbommel]]

Abdij van Berne - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"