https://wikitest.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=AardkarAardkar - Bewerkingsoverzicht2026-04-25T06:44:28ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wikitest.nl/index.php?title=Aardkar&diff=164440&oldid=prevColani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"2025-04-30T12:26:43Z<p>Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Tweewielige stortkar.jpg|thumb|Een aardkar/stortkar]]<br />
[[Bestand:Mistkar.jpg|thumb|Een volgeladen mestkar voor een [[langgevelboerderij]]; foto omstreeks 1930 genomen te [[Lieshout]].]]<br />
Een '''aardkar''' is een [[kar]] die in vroeger tijden op [[boerderij]]en gebruikt werd voor transport van zware materialen zoals [[stalmest|mest]] uit de [[potstal]], [[plaggen]], [[grond (aarde)|aarde]] en [[Voederbiet|biet]]en. Naast de aardkar had men destijds ook de grotere [[hoogkar]] in gebruik. Beide karren kwamen voor op de zandgronden van de [[Meierij van 's-Hertogenbosch|Meierij]] en van de [[Kempen (streek)|Kempen]], zowel in het [[België|Belgische]] als in het [[Nederland]]se deel. De aardkar, die ongeveerd was, wordt ook wel eertkar, eerdkar, erdkar, ertkar, stortkar, kiepkar of mistkar genoemd.<br />
<br />
De aardkar bestond uit een [[as (mechanica)|as]]kast, twee twaalfspakige [[wiel (voortbeweging)|wiel]]en, een laadbak en [[Lamoen (tuig)|burries]]. De aardkar onderscheidde zich van andere karren doordat de burries en de draagbomen - de balkjes waarop de laadbak rustte - uit afzonderlijke delen bestonden. In de lengte liepen de burries tot ongeveer halverwege de buitenzijde van de draagbomen waaraan ze met een spil waren bevestigd. Op die manier kon de laadbak met ingespannen paard worden gekanteld. Om te vermijden dat de laadbak tijdens een rit zou omslaan, werden burries en draagbomen met elkaar verbonden. Dat gebeurde op verschillende manieren, bijvoorbeeld door een houten balkje, vaak laadhout genoemd, een ijzeren staaf, een ketting of twee haken. Naargelang de regio verschilden de plaatsing en de gebruikte materialen. Wanneer men de lading met ingespannen paard wilde lossen, kon men eenvoudig de verbinding tussen burries en draagbomen losmaken, waardoor bij horizontaal blijvende burries de bak naar achteren omklapte. Een aardkar werd door de [[wagenmaker]] op bestelling gemaakt. De afmetingen variëren daardoor enigszins. Typische afmetingen van een aardkar zijn: lengte 4,20 m, breedte 2,00 m, hoogte 1,70 m, spoorbreedte 1,55 en wieldiameter 1,40 m. Het laadvermogen van een aardkar is 800 tot 1000 kg.<br />
<br />
Aardkarren vindt men vermeld in schepenakten waarin de inventaris werd beschreven van [[boerderij]]en indien de [[Agrariër|boer]] of [[boerin]] wilde hertrouwen. Vanaf [[1708]] was zo'n beschrijving in [[Staats-Brabant]] verplicht gesteld door de [[Staten-Generaal van de Nederlanden|Staten-Generaal]] teneinde het [[devolutierecht]] te handhaven.<br />
<br />
Voor de [[Eerste Wereldoorlog]] kostte een aardkar in de [[Meierij]] f 65, waarvan f 30 voor de wielen, f 26 voor askast en laadbak en f 8 voor de burries.<ref>{{aut|M.C. van Iersel}} (1958): '' Wagenmakerstarieven uit onze kring'', de Kleine Meierij, jaargang XII, 1,18.</ref><br />
<br />
Na de [[Tweede Wereldoorlog]], toen het [[Paard (dier)|paard]] verdrongen werd door de veel sterkere [[tractor]], moest de aardkar gaandeweg wijken voor veel grotere [[wagen]]s.<br />
<br />
== Externe links ==<br />
* [https://www.karrenmuseum.be/ Karrenmuseum Essen België]<br />
* [https://web.archive.org/web/20190702001914/https://hetvirtueleland.be/ Centrum Agrarische Geschiedenis België]<br />
<br />
{{Appendix}}<br />
<br />
[[Categorie:Landbouw]]<br />
[[Categorie:Paard en wagen]]</div>Colani