Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"

2024-11-23T18:27:46Z

Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Aanhouding Wilhelmina van Pruisen bij Bonrepas aan de Vlist door Mathias de Sallieth (naar Karel la Fargue).jpg|miniatuur|De daadwerkelijke aanhouding van prinses Wilhelmina in de Vlist (ets van Matthias de Sallieth naar Karel la Fargue)]]
[[Bestand:Goejanverwellesluis getekend door De Lange van Wijngaerden juni 1787.jpg|thumb|Situatieschets Goejanverwellesluis, eigenhandig getekend door de commandant van het Goudse vrijcorps, [[Cornelis Johan de Lange|Cornelis Johan de Lange van Wijngaarden]]]]
[[Bestand:Goejanverwellesluis.jpg|thumb|De aankomst van prinses Wilhelmina bij Goejanverwellesluis getekend door [[Dirk Johannes van Vreumingen]] (1818-1897)]]
[[Bestand:Onderhoud met haare K. Hoogheid aan de Goejanverwelle Sluis.jpg|thumb|Onderhoud met Wilhelmina van Pruisen aan de Goejanverwelle Sluis]]
[[Bestand:Overzicht van de sluis met de voorgevel en de linker zijgevel van de sluiswachterswoning - Hekendorp - 20381279 - RCE.jpg|thumb|Goejanverwellesluis in 1958]]
De '''aanhouding bij Goejanverwellesluis''' is een gebeurtenis die plaatsvond op 28 juni 1787. Dit gebeurde op het hoogtepunt van de strijd tussen de [[Patriotten]] en [[Orangisme (Republiek)|Orangisten]].

[[Frederica Sophia Wilhelmina van Pruisen|Wilhelmina van Pruisen]], de vrouw van [[stadhouder Willem V]], was op die dag op weg naar [[Den Haag]] om de [[Staten van Holland]] te bewegen haar verdreven echtgenoot naar Den Haag terug te laten keren. Om dit te voorkomen hielden Patriotten uit [[Gouda]] haar tegen. De aanhouding was de directe aanleiding voor haar broer, [[Frederik Willem II van Pruisen]] om de republiek binnen te vallen en dit leidde weer tot de val van de Patriotten.

De aanhouding vond overigens niet plaats in [[Goejanverwellesluis]] maar bij [[Bonrepas]] aan het riviertje de [[Vlist (rivier)|Vlist]], aan de weg van [[Schoonhoven]] naar [[Haastrecht]]. <ref>Knoops, W.A. & F.Ch. Meijer (1987) Goejanverwellesluis. De aanhouding van de prinses van Oranje op 28 juni 1787 door het vrijkorps van Gouda, p. 36-65.</ref> <ref>Rosendaal, J. (2003) Bataven! Nederlandse vluchtelingen in Frankrijk 1787-1795, p. 12.</ref> <ref>Aanhouding van prinses Wilhelmina Goejanverwellesluis, 28 juni 1787. In: G. Mak (1991) Ooggetuigen van de vaderlandse geschiedenis. Meer dan honderd reportages uit Nederland, p. 108-12.</ref> <ref>Smit, J. (1957) ''Een regentendagboek uit de achttiende eeuw'', Oudheidkundige kring "Die Goude"</ref> <ref>Wildschut, A. (2005) ''Goejanverwellesluis; de strijd tussen patriotten en prinsgezinden, 1780-1787'', ISBN 9065504508</ref>

== Achtergrond: De Patriottenstrijd ==
{{Zie hoofdartikel|Patriotten}}
Eind 18e eeuw ontstond in Nederland een beweging die, geïnspireerd door gebeurtenissen in de [[Verenigde Staten]], [[Democratie|democratisering]] eiste. Zij noemden zich na verloop van tijd de [[Patriotten]]. Deze Patriotten verzetten zich tegen de Nederlandse [[aristocratie]] met haar voorrechten en erfelijke ambten en dus ook tegen de Stadhouder en het [[stadhouderlijk stelsel]]. Daarnaast waren de meesten van hen ook anti-[[Engeland]] en pro-[[Frankrijk]]. Daar kwam nog bij dat [[Willem V van Oranje-Nassau|stadhouder Willem V]] als een zwak leider werd gezien.

Van 1783 tot 1786 werden in het land zogenaamde [[exercitiegenootschap]]pen opgericht. Dit waren plaatselijke burgerweerbaarheidsbewegingen waarbij burgers werden getraind in het hanteren van vuurwapens. In 1786 kwamen de exercitiegenootschappen bij elkaar in [[Utrecht (stad)|Utrecht]] en kwamen zij, ondanks interne verdeeldheid, overeen dat de [[vroedschap]]pen (het stadsbestuur) niet meer door de stadhouder benoemd moesten worden maar door het plaatselijk exercitiegenootschap. De vroedschap van Utrecht werd op zeven leden na afgezet. Later gebeurde hetzelfde in [[Rotterdam]] en [[Amsterdam]]. Op 9 mei 1787 vond een gevecht plaats toen stadhouderlijke troepen probeerden om Utrecht terug te veroveren. Tegen deze tijd balanceerde Nederland op de rand van een [[burgeroorlog]]. Stadhouder Willem V was toen al verdreven uit Den Haag. De stadhouderlijke familie woonde daarom in Nijmegen.

== Aanleiding ==
Om het tij te keren vertrok Wilhelmina van Pruisen op 28 juni 1787 naar Den Haag om de Staten van Holland er toe te bewegen haar man weer aan de macht te brengen en de orde te herstellen. Mogelijk wilde ze voorstellen dat ze een deel van zijn taken over zou nemen omdat hij daar zelf niet toe in staat werd geacht. Het Goudse [[vrijkorps]] vermoedde al dat ze voorbij zou komen. De voorman van de Goudse patriotten, [[Cornelis Johan de Lange]], was op de hoogte gebracht via de vriend van het kamermeisje van de prinses die schriftelijk haar verloofde haar komst had aangekondigd. Bovendien waren er paarden besteld in Tiel, Nieuwpoort en Haastrecht. <ref> De laatste twee plaatsen liggen wel erg dicht bij elkaar.</ref> Op [[paleis Huis ten Bosch]] in Den Haag waren levensmiddelen besteld: het was duidelijk dat er hoog bezoek op komst was.

== De aanhouding ==
Kapitein van Leeuwen van het Goudse vrijkorps had drie mannen opgesteld. Sergeant Adam Schouten hield de twee [[sjees|sjezen]] en een [[koets]] van het gezelschap van Prinses Wilhelmina 's middags tegen vier uur aan en waarschuwde zijn kapitein, dat de aanhouding had plaatsgevonden. Van Leeuwen besloot dat het gezelschap de reis kon voortzetten richting Haastrecht onder begeleiding van het Goudse detachement. Het gezelschap reed stapvoets door, maar op de IJsseldijk was ondertussen veel volk op de been om haar toe te juichen. Het vrijkorps kwam snel in actie en zette de weg naar links af, om een doortocht richting Den Haag onmogelijk te maken.<ref name="Hoeve"/><ref>Smit, J. (1916) Den Haag in de Patriottentijd, p. 44. In plaats daarvan werd de prinses richting [[Hekendorp]] gevoerd. Eenmaal daar overgezet bij de [[Goejanverwellesluis]] werd Wilhelmina naar de boerderij van Adriaan Leeuwenhoek overgebracht. <ref><ref>Bij Goejanverwellesluis lag een [[voetveer]] dat in 1992 werd vervangen door een brug, de ''Wilhelmina van Pruisenbrug''.</ref> Daar is het gezelschap van wijn, bier en tabak voorzien. De prinses, aanvankelijk zittend op een stapel kazen, kreeg bewaking mee toen ze naar het toilet moest en zal erg beledigd zijn geweest.

Omdat de boerderij geen geschikte plaats was om te overnachten, gaf de [[Commissie van Defensie]], bij monde van [[Martinus van Toulon]], burgemeester en oud-baljuw van Gouda, haar de keus door te rijden om te overnachten in het [[Kasteel van Woerden]] of terug te keren naar Schoonhoven. De prinses gaf te kennen liever terug te rijden dan kans te lopen opgesloten te worden in de kerkers en vertrok kort na tien uur, nadat de burgemeesters van Schoonhoven op de hoogte waren gebracht van haar komst. <ref> [[Cornelis Johan de Lange|Cornelis Johan de Lange van Wijngaarden]], commandant van het vrijcorps van Gouda, begeleidde haar naar de pont. Na twee dagen wachten op antwoord keerde de prinses onverrichter zake terug naar [[Nijmegen]].

</ref>
== Gevolgen ==
<ref>Dit incident vormde de directe aanleiding voor de [[Pruisische inval]] in de Republiek. [[Frederik Willem II van Pruisen]] schoot zijn zuster Wilhelmina te hulp en eiste genoegdoening (satisfactie) van het gewest Holland. Nadat een groot leger van 20.000, of 26.000, een enkele auteur beweert zelfs 30.000 goedgetrainde Pruisische soldaten<ref>Meddens-van Borselen, A. [https://web.archive.org/web/20141007161145/http://www.euronet.nl/users/temagm/wpruisen/wpruisen.html ''Ik zal dit in uwe ogen doen druipen: De aanhouding van Wilhelmina van Pruisen door de Commissie van Defensie te Woerden in 1787'']</ref> <ref>Israel, J. (1996) The Dutch Republic. Its Rise, Greatness, and Fall, p. 1113.</ref> <ref>Horst, H. van der (2007) "Nederland", blz. 260, ISBN 978 90 351 3268 9)</ref> onder leiding van de [[Karel Willem Ferdinand van Brunswijk|hertog van Brunswijk]] de rust herstelde in de rebellerende steden, keerde het stadhouderlijk paar naar [['s-Gravenhage]] terug en was de [[Oranjerestauratie]] een feit.

Ter herinnering aan de bezetting van de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]] in 1787 werd een jaar later, in opdracht van [[Frederik Willem II van Pruisen|Frederik Willem II]] van Pruisen, in Berlijn de nieuwe [[Brandenburger Tor (Berlijn)|Brandenburger Tor]] gebouwd. Het beeld op het gebouw, een [[quadriga]] (tweewielige wagen met vier paarden), een beeldhouwwerk van [[Johann Gottfried Schadow]], is een symbolische verbeelding van de gevoerde strijd door het Pruisische leger.

{{Appendix|2=
*{{Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia|titel=Goejanverwellesluis|oldid=28143306|datum=20111118}}
'''Literatuur'''
* Knoops, W.A., "Gouda 1787, Radicalisering — Revolutie — Restauratie", Amsterdam, 2011
* Meddens-van Borselen, A., "[https://www.vanborselen.eu/wpruisen/Aanhouding%20Wilhelmina%20van%20Priusen%201987-10-01v4.pdf Ik zal dit in uwe ogen doen druipen]". ''Holland'', p. 197-206 (1987)
* Smit, J., ''Een regentendagboek uit de achttiende eeuw'', Oudheidkundige kring "Die Goude", 1957
* Wildschut, A., ''Goejanverwellesluis; de strijd tussen patriotten en prinsgezinden, 1780-1787'', 2005
'''Externe link'''
* Meddens-van Borselen, A., [http://www.gahetna.nl/collectie/archief/pdf/NL-HaNA_3.01.48.ead.pdf De inventaris van het archief van de Commissie van Defensie te Woerden, 1787 (Nationaal Archief, 1984)]
'''Voetnoten'''
{{References}}
}}

[[Categorie:Patriottentijd]][[Categorie:1787]]

Aanhouding bij Goejanverwellesluis - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"