Brontekst bekijken van Wagen

[[Bestand:Metropolitan horse wagon.jpg|thumb|Wagen ''Metropolitan Railway'']]
[[Bestand:Leiterwagen.jpg|thumb|Door ossen voortgetrokken ladderwagen]]
[[Bestand:BoerenWagen PM05.jpg|thumb|[[Saksen (volk)|Saksische]] boerenwagen te [[Emsland]], [[Duitsland]]]]
[[Bestand:Wartenberg Landenhausen 2 Axle Agricultural Bale Trailer.png|alt=zijaanzicht van een lege balenwagen in een grasland|miniatuur|Platte aanhangwagen te [[Landenhausen]], Duitsland]]
[[Bestand:Very Mobile Home.jpg|thumb|Een ''mobile home'']]
[[Bestand:Jan Plezier Xanten PM05.jpg|thumb|Tractor met een janplezier]]
[[Bestand:Koets Brussel.jpg|thumb|18e-eeuwse karos, Brussel]]
[[Bestand:Wagonette-tonneau.jpg|thumb|[[Wagonette]] uit Luxemburg]]
[[Bestand:Gnojni koš, Brezovica 1955.jpg|thumb|Sloveense Mandenwagen]]
[[Bestand:Klasse5zeilwagen.jpg|thumb|Klasse vijf [[zeilwagenrijden|zeilwagen]]]]
Een '''wagen''' is een [[vervoermiddel]] op meer dan twee [[wiel (voortbeweging)|wiel]]en.<ref>{{Citeer web |url=https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?wdb=WNT&actie=article&uitvoer=HTML&id=M083474 |titel=WAGEN |bezochtdatum=2024-07-28 |uitgever=Instituut voor de Nederlandse Taal |taal=nl}}</ref> Dit in tegenstelling tot een [[kar]], die slechts twee wielen heeft. Een wagen kan lopend geduwd of getrokken worden ([[kinderwagen]]), door een of meer [[trekdier]]en getrokken worden, of door een motor aangedreven worden. Verder bestaan er [[spoorwegrijtuig|spoorwagen]]s of wagons. Vooral in Vlaanderen wordt een [[auto]] vaak 'wagen' genoemd.

== Definitie ==
=== Etymologie ===
"Wagen" als verwijzing naar een voertuig is een relatief oud woord in de Nederlandse taal. Het gaat terug op het [[Oudnederlands]]e woord ''wagan''<ref>[http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=ONW&id=ID4774&lemmodern=wagen wagen - Oudnederlands Woordenboek]</ref> en heeft waarschijnlijk een [[Oergermaans]]e of [[Indo-Europese]] oorsprong. Het werkwoord ''bewegen'' gaat terug op hetzelfde woord en ook het Latijnse ''vehiculum'' (Nederlands: ''vehikel'') heeft Oergermaanse oorsprong.

In de vijftiende eeuw ontleende het Engels het woord wagen, wat in hun taal ''wagon'' werd en verwees (en nog steeds verwijst) naar een voertuig met vier wielen. Met de ontwikkeling van spoorwegen werd het Engelse woord ''wagon'' ook gebruikt voor wagens van een trein, waarna het als ''wagon'' weer in het Nederlands werd opgenomen.

===Nederlandse wetgeving===
In de Nederlandse verkeerswetgeving is sprake van een wagen als het voertuig bewogen wordt door iemand te voet, eventueel met motorondersteuning (onbespannen wagen), of door een of meer paarden (bespannen wagen). Een auto is in die zin dus geen wagen. Bovendien heeft een wagen bepaalde (niet nauwkeurig gespecificeerde) minimumafmetingen: een kinderwagen is te klein om een wagen genoemd te worden en iemand die een kinderwagen duwt wordt als [[voetganger]] aangemerkt.

==Geschiedenis==
Na de [[slee]] en de kar ontstond de wagen. Deze bestaat uit twee door een [[middenboom]] gekoppelde [[as (mechanica)|assen]], die meestal ten opzichte van elkaar kunnen draaien door middel van een [[draaikrans]]. Een historische boerenwagen is doorgaans open en ongeveerd, in tegenstelling tot een [[koets]]. Deze ouderwetse wagens hebben houten wagenraderen met een ijzeren band. Als trekdier werden meestal [[paard (dier)|paarden]] gebruikt; in armere gebieden ook wel [[ezel (dier)|ezels]] of [[stier (rund)|ossen]].

==Soorten wagens==
; Aanhangwagen: Een [[aanhangwagen]] wordt voortgetrokken door een ander voertuig. In het [[Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1990|RVV 1990]] wordt met aanhangwagen tevens een voertuig bedoeld dat door een ander voertuig wordt voortbewogen, dus ook een [[auto]] die gesleept wordt. In de agrarische sector worden veel platte aanhangwagens gebruikt. In de vervoerssector worden aanhangwagens gebruikt met dubbele wielparen. In [[Australië (land)|Australië]] kent men de zogenaamde "[[road train]]" (trein van de weg), die bestaat uit vele achter elkaar gekoppelde aanhangwagens en die voor lange afstanden over de autowegen door het land rijdt.
; Boerenwagen: Een aanspanning met een of meerdere paarden noemt men in het verkeer ''[[paard en wagen]]''. Er bestaan vele verschillende soorten boerenwagens zoals [[Oogstwagen|oogstwagens]] of [[Hooiwagen (voertuig)|hooiwagens]]. Het type boerenwagen dat vroeger gebruikt werd was meestal streekgebonden.
; Bolderwagen: Een [[bolderkar|bolderwagen]] is een handgetrokken wagentje voor vervoer van strandbagage of kinderen.
; Brandweerwagen: Een [[brandweervoertuig|brandweerwagen]], [[autoladder|ladderwagen]] of een [[tankautospuit|spuitwagen]].
; [[Janplezier]]: Een met zeildoek overkapte wagen voor het vervoer van gezelschappen. In de volksmond en in [[Vlaanderen]] wordt dit type wagen ook soms een "[[huifkar]]" genoemd.
; Kinderwagen: In een [[kinderwagen]] kunnen kinderen vervoerd worden.
; Ladderwagen: Een ladderwagen, ook wel [[Hooiwagen (voertuig)|hooiwagen]] genoemd, is een oud type boerenwagen waarvan de zijkanten bestaan uit verticale spijlen. Dit type wagen werd gebruikt voor het ophalen van hooi en stro van het land, om het nabij de boerderij te kunnen opslaan. 
; Lijkwagen: Speciale zwartgelakte wagen met rouwdecoratie en plaats voor een doodskist. Wordt gebruikt voor begrafenissen.
; Mandenwagen: in [[Slovenië]] gebruikte men vaak wagens met gevlochten wanden of afneembare manden als oogstwagens.
; Personenwagen: [[Synoniem (taalkunde)|Synoniem]] voor [[auto]].
; Tentwagen: Een met een [[huif]] overdekte boerenwagen wordt "kleedwagen*, "tentwagen" of "zeilwagen" genoemd.
; Vrachtwagen: Is er sprake van een [[vrachtwagen]], dan wordt meestal een motorvoertuig bedoeld.
; Wagonette: Een [[wagonette]] is een vierwielig rijtuig met passagiersbanken in lengterichting.
; Woonwagen: Een [[woonwagen]] is een mobiele woonplaats. Dit soort wagens wordt veelal door reizende [[circus (cultuur)|circus]]artiesten gebruikt. In [[Duitsland]] zegt men ''Wohnwagen'' wanneer men een [[caravan (aanhangwagen)|caravan]] bedoelt. Door [[Engels]]sprekende personen wordt een woning op wielen een ''mobile home'' genoemd.
; Zeilwagen: Een [[zeilwagenrijden|zeilwagen]] is een driewielig voertuig met een [[zeil (schip)|zeil]], zodat het door de [[wind (meteorologie)|wind]] wordt voortgeduwd. Er worden strandraces mee gehouden.

==Zie ook==
{{Kolommen lijst | breedte=19 | aantal=2 | compact=ja | inhoud=
*[[Goederenwagon]] (spoorwegen)
*[[Hellingwagen]]
*[[Hessenwagen]]
*[[Omnibus (vervoermiddel)|Omnibus]]
*[[Spoorwegrijtuig|Rijtuig]] (spoorwegen)
*[[Trechterbeker van Bronocice]]
*[[Vrachtwagen]]
}}

==Literatuur==
* {{de}} Wilhelm Treue (uitg.): ''Achse, Rad und Wagen'', (Vijfduizend jaar cultuur- en techniekgeschiedenis), 1986, {{ISBN|978-3525-13173-2}}

==Externe links==
* [https://web.archive.org/web/20070909131935/http://www.museumkennis.nl/lp.rmo/museumkennis/i000312.html Geschiedenis paard en wagen]
* {{de}} [https://web.archive.org/web/20121114103357/http://ods3.schule.de/bics/son/verkehr/pferdefu/katalog/index.htm Historische wagentypes]

{{Appendix}}
{{Commonscat||Wagen}}
{{Navigatie weggebruikers}}

[[Categorie:Paard en wagen]]
[[Categorie:Landbouwwerktuig]]