Brontekst bekijken van Testis unus, testis nullus

Het [[adagium]] '''Testis unus, testis nullus''' ([[Latijn]] voor "één getuige, geen getuige") is een oude regel uit het [[bewijsrecht]] en leeft voort als onderdeel van de [[historische methode]] en in de [[journalistiek]].

== Bewijsrecht ==
=== Oudheid ===
De [[Bewijs (strafrecht)|bewijsregel]] is reeds te vinden in het oud-Joodse recht:
{{cquote|''Eén enkel getuigenis dat iemand een overtreding heeft begaan of een misdrijf of wat dan ook, is niet geldig. Een aanklacht krijgt pas rechtsgeldigheid op grond van de verklaring van ten minste twee getuigen.''|''[[Deuteronomium]]'', 19:15}}

Voor doodstraffen eist de wet bijvoorbeeld twee getuigen (''[[Numeri]]'' 35:30, ''[[Deuteronomium]]'' 17:6).

Het [[Nieuwe Testament]] verwijst op twee plaatsen naar de regel:

{{cquote|''Ik kom nu voor de derde keer naar u toe. Er staat geschreven dat een aanklacht rechtsgeldig wordt op grond van ten minste twee getuigenverklaringen.''|''[[2 Korinthe]]'', 13:1}}

{{cquote|''Luisteren ze niet, neem dan een of twee anderen mee, zodat de zaak zijn beslag krijgt dankzij de verklaring van ten minste twee getuigen.''|''[[Evangelie volgens Matteüs]]'', 18:16}}

Het [[Romeinse recht]] kende aanvankelijk geen equivalent, al trokken [[retorica|retorici]] het opvoeren van één enkele getuige graag in twijfel. Dit blijkt bij [[Marcus Fabius Quintilianus|Quintilianus]]<ref>''Declamationes Minores'', 379:1</ref> en bij de [[Seneca de Oudere|oude Seneca]], die Cestus Pius laat zeggen:

{{cquote|''Voor je overspel zal ik niet één getuige geven, of een corrupte, ik zal er vele geven, ik zal zelfs kinderen geven.''<ref>''Adulterum te esse dabo non unum testem, dabo non corruptum, dabo multos, dabo etiam pueros.''</ref>|''Controversiae'', 7.5.4}}

Ook [[Lucius Annaeus Seneca|zijn zoon]] haalt een gelijkaardig argument aan:

{{cquote|''Mijn tegenstrever, wanneer hij tegenstrijdige dingen zegt en de rechter met zijn trots beledigt en zijn zaak roekeloos op een getuige baseert, versterkt mijn zaak [...]''|''[[De beneficiis]]'', 6.8.4}}

[[Julius Paulus|Paulus]] is de enige klassieke jurist die jurisprudentie in die zin vermeldt, maar het beschreven geval is te onzeker om er het bestaan van een algemene regel uit af te leiden:

{{cquote|''Toen de keizer in beroep kennis nam van de zaak, oordeelde hij dat de marteling onrechtmatig was gevoerd, dat de getuigenis van een enkeling niet geloofd moest worden en dat het beroep daarom terecht was ingesteld.''<ref>''Cum ex appellatione cognovisset imperator, pronuntiavit quaestione illicite habita, unius testimonio non esse credendum ideoque recte provocatum''</ref>|''[[Digesten|Digesta]]'', 48.18.20}}

[[Keizer Constantijn]] voerde uiteindelijk dan toch de 'unus testis'-regel in met een constitutie van 25 augustus 334. De tekst in het ''[[Corpus Juris Civilis]]'' laat uitschijnen dat er een eerder decreet aan voorafging:

{{cquote|''Op gelijkaardige wijze hebben we bekrachtigd dat geen rechter in enige zaak gemakkelijk de verklaring van één enkele getuige mag toelaten. En nu bekrachtigen we duidelijk dat de verklaring van een enkele getuige helemaal niet gehoord zal worden, zelfs als zou hij schitteren door lidmaatschap van de glorieuze raad''.<ref>''Simili more sanximus, ut unius testimonium nemo iudicum in quacumque causa facile patiatur admitti. Et nunc manifeste sancimus, ut unius omnino testis responsio non audiatur, etiamsi praeclarae curiae honore praefulgeat''</ref>|''[[Codex Theodosianus]]'', 11.39.3.1 = ''[[Codex Justinianus]]'', 4.20.9}}

=== Middeleeuwen ===
De receptie van het Romeinse recht maakte de regel terug actueel in Europa. De canonist [[Ivo van Chartres]] nam hem over, daarin gevolgd door [[Gratianus (kerkjurist)|Gratianus]]. Midden twaalfde eeuw gaf Rogerius een geïsoleerde getuigenis de waarde van een [[vermoeden (recht)|vermoeden]].<ref>''Summa Codicis'', 4.21.5: ''loco praesumptionis recipiatur''.</ref> [[Azo Portius]] en [[Pillius de Medicina]] zagen het als een 'half bewijs' dat kon en moest worden aangevuld.<ref>''Summa codicis'', 4.1 en 4.20; ''Libellus disputatorius''</ref>

=== Actueel recht ===
Belgische strafrechters beoordelen vrij de bewijswaarde van de hen overgelegde gegevens en kunnen iemand schuldig verklaren op grond van een geïsoleerde getuigenverklaring. In [[Nederland]] is de oude regel over het bewijsminimum nog te vinden in artikel 342.2 van het [[Wetboek van Strafvordering (Nederland)|Wetboek van Strafvordering]].<ref>W.H.B. Dreissen, "Eén getuige is geen getuige", in: ''Delikt en Delinkwent'', 2009, nr. 7, p. 760-776</ref> Een geïsoleerde getuigenverklaring die geen steun vindt in ander bewijsmateriaal, is onvoldoende.

== Historische methode ==
Het vergelijken en contrasteren van [[historische bron|bronnen]] is een basisregel van de [[historische methode]]. Als er geen [[Criterium van de meervoudige onafhankelijke getuigenis|meervoudige attestatie]] is en een bewering dus op één bron valt terug te voeren, is dat niet mogelijk. De gegevens zijn dan dermate oncontroleerbaar, dat ze vanuit [[kentheorie|kentheoretisch]] oogpunt nagenoeg zinledig worden.<ref>[[Jona Lendering]], ''De klad in de klassieken'', 2001, {{ISBN|9789025368982}}</ref> Dit betekent niet dat de bron dan automatisch wordt verworpen. Aan de hand van bijkomende criteria zal men alsnog proberen een idee te krijgen over de mate van betrouwbaarheid van de bron. Maar een feit dat slechts in één bron is geattesteerd, onttrekt zich hoedanook aan historische analyse.

== Journalistiek ==
Het is een vuistregel van goede [[journalistiek]] om meerdere onafhankelijke bronnen te gebruiken. Wanneer informatie slechts uit één bron afkomstig is en niet elders is bevestigd, mag ze niet als feit worden gepresenteerd (hoogstens als een uitspraak van deze of gene, doorgaans met attributie).

== Alternatieve formuleringen ==
Er bestaan verschillende varianten van de regel:
*''Vox unius, vox nullius'' (De stem van één iemand, de stem van niemand)
*''Testimonium unius, testimonium nullius'' (Het getuigenis van één iemand, het getuigenis van niemand)
*''Unius responsio testis omnino non audiatur'' (Laat het antwoord van een enkele getuige helemaal niet gehoord worden)

== Literatuur ==
*[[Carlo Ginzburg]], "Unus testis. Lo sterminio degli Ebrei e il principio di realtà" in: ''Quaderni storici'', 1992, p. 520-548 (Engelse vertaling: "Just One Witness" in: ''Probing the Limits of Representation. Nazism and the Final Solution'', ed. Saul Friedlander, 1992, [https://books.google.be/books?id=NHvsvwQzk6MC&pg=PA82#v=onepage&q&f=false p. 82-96])
*Antonino Metro, [https://books.google.be/books?id=oJzbBAAAQBAJ&pg=PA108 Unus testis, nullus testis], in: John Cairns en Olivia Robinson, ''Critical Studies in Ancient Law, Comparative Law and Legal History. Essays in Honour of Alan Watson'', 2001, {{ISBN|9781847310255}}, p. 108-116

== Voetnoten ==
{{References}}

[[Categorie:Latijnse uitdrukking]]
[[Categorie:Rechtsgeschiedenis]]
[[Categorie:Historiografie]]