Brontekst bekijken van Schepen

Een '''schepen''' (van Latijn ''scabino''; Italiaans: ''assessore''; Frans: ''échevin'', Duits: ''Schöffe'', Luxemburgs: ''[[Schäfferot]]; ''meervoud ''schepenen'') is een openbaar bestuurder op plaatselijk niveau. Vanaf de [[vroege middeleeuwen]] werd de term in het hele grondgebied van de [[Nederlanden|Lage Landen]] gebruikt, nu alleen nog in België. Bestuurders binnen een [[Belgische gemeente]] heten nog steeds schepen. De functie is vergelijkbaar met die van een [[wethouder]] in Nederland.

Alle verhoudingen in acht genomen is de functie te vergelijken met de functie van [[minister]] in de federale of gewestelijke politiek. De schepen maakt deel uit van het [[college van burgemeester en schepenen]]. In een gemeente wordt tevens een ''eerste schepen'' aangewezen, deze schepen is dan de plaatsvervanger van de burgemeester tijdens diens afwezigheid (tenzij lokaal anders werd beslist).

In acht Belgische [[faciliteitengemeente]]n ([[Voeren]], [[Komen-Waasten]] en de zes gemeenten [[Brusselse Rand|rond Brussel]] ([[Kraainem]], [[Wezembeek-Oppem]], [[Sint-Genesius-Rode]], [[Drogenbos]], [[Linkebeek]] en [[Wemmel]]) worden de schepenen echter niet door de gemeenteraad gekozen maar rechtstreeks door de inwoners (zogenaamde [[Pacificatiewet]] 8.8.88 in BS 9.8.1988).

== Ontstaan ==
[[Bestand:Wapenkaart schepenen Rotterdam.jpg|miniatuur|Negentiende-eeuwse wapenkaart van de schepenen van Rotterdam van 1669 tot 1811.]]
De schepen was een lid (ambtenaar) van een college van oordeelvoorstellers (oordeelvinders) die op rechtszittingen van het volksgerecht ([[ding (rechtswetenschappen)|ding]]) hun oordeel uitspraken. Dit oordeelvoorstel werd al dan niet bevestigd door verplicht aanwezige volksgenoten. Het proces van waarheidsvinding was gebaseerd op wat de partij van de klagers en die van de aangeklaagden verklaarden en op wat volgens rechtsgewoonte de norm was. De rechters die uit deze feiten het recht 'vonden' ('[[vonnis]]') schiepen het recht. Uit het Oudsaksisch woord 'skeppian' ontstond het begrip schepen.<ref>Dr. J. de Vries Etymologisch Woordenboek, Utrecht, Spectrum, 1973, p. 189</ref> Later verviel de verplichte bijwoning (dingplicht) door de volksgenoten bij een rechtszitting en stelde het college van schepenen, de [[schepenbank]], het oordeel vast. Aangezien er geen [[scheiding der machten]] was, hadden de schepenen meestal ook bestuurlijke taken. In de [[Lage Landen]] en omliggende landen kende men schepenen en schepenbanken in deze vorm van de 11e eeuw tot het einde van het [[ancien régime]] (ca. 1795).
{{Zie ook|Zie [[Schepenbank]] voor de geschiedenis van de schepen.}}

Na de Franse tijd<!--- wenselijke link naar wat nu doorverwijspagina is, aangezien het niet specifiek over de Franse tijd in Nederland dan wel België gaat ---> werd de term schepen gereserveerd voor lokale bestuurders, terwijl de rechtspraak onafhankelijk werd. In [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]] kreeg de overeenkomstige bestuurlijke functie de naam ''assessor'' en later ''wethouder''.

== Kiesprocedure schepenen ==
Het aantal hedendaagse schepenambten hangt af van het inwonertal van een gemeente. Het [[Decreet Lokaal Bestuur]] in [[Vlaams Gewest|Vlaanderen]] bepaalt een vast minimumaantal van twee schepenen (naast de burgemeester) en een maximumaantal afhankelijk van het inwoneraantal (van twee tot negen). Elke schepen heeft zijn eigen portefeuille, maar zijn autonome beslissingsbevoegdheid is uiterst beperkt. Alle beslissingen die de gemeente binden worden door het College van burgemeester en schepenen collegiaal genomen.

Schepenen worden door en uit de [[gemeenteraadslid|gemeenteraadsleden]] verkozen. Zij moeten dus voldoen en blijven voldoen aan alle voorwaarden om verkiesbaar te zijn zoals voor een gemeenteraadslid wordt verondersteld. Voor de [[Belgische lokale verkiezingen 2000|verkiezingen van 2000]] dienden zij de Belgische nationaliteit te bezitten, maar vanaf 2006 verviel deze voorwaarde. In zes [[faciliteitengemeente]]n in de [[Brusselse Rand|Vlaamse Rand]] rond Brussel waar veel [[Franse Gemeenschap|Franstaligen]] wonen, worden schepenen rechtstreeks door het volk gekozen. In alle andere gemeenten worden schepenen verkozen tijdens de installatievergadering van de nieuwe [[gemeenteraad]]. De stemming is geheim. Personen die verkozen worden met een [[absolute meerderheid]] worden automatisch verkozen tot schepen.

De voorzitter van het [[bijzonder comité voor de sociale dienst]] (de vroegere [[OCMW]]-voorzitter) is volgens het Vlaamse [[gemeentedecreet]] sinds 2013 verplicht deel van het schepencollege. Tijdens de legislatuur 2007-2012 was dit nog optioneel. Hij/zij kan eventueel andere schepenbevoegdheden daarbovenop toegewezen krijgen. Vóór de fusie van gemeenteraad en OCMW-raad (met ingang op 1 januari 2019) was in sommige gevallen de OCMW-voorzitter zelfs geen verkozen stemgerechtigd gemeenteraadslid, het volstond dat hij/zij OCMW-raadslid was.

De volgorde van verkiezing van schepenen is van belang. De schepen die als eerste wordt verkozen, wordt aangeduid als "eerste schepen" en is als dusdanig de eerste in lijn om taken van de burgemeester over te nemen wanneer noodzakelijk. Dit gaat verder met tweede schepen, derde schepen, enz. De OCMW-voorzitter is steeds van rechtswege laatste schepen (Artikel 43, § 4 Decreet Lokaal Bestuur).

== Zie ook ==
* [[Lijst van schouten en schepenen in Maastricht]]
* [[Lijst van schepenen van Tiegem]]

{{Appendix|2=
{{References}}
}}

[[Categorie:Schepen| ]]
[[Categorie:Belgische politieke functie]]
[[Categorie:Politiek in Luxemburg (land)]]
[[Categorie:Historisch beroep]]